XX əsr Azərbaycan təsviri sənətinin inkişafında xidmətləri olan Xalq rəssamı Toğrul Sadıqzadənin bu il 100 yaşı tamam olur. T.Sadıqzadə Bakıda anadan olmuşdur. Məşhur yazıçı Seyid Hüseyn və şairə Ümmügülsüm xanımın ailəsində dünyaya göz açmışdı. Valideynləri o kiçik yaşında olarkən represiyaya məruz qalmışlar.
T.Sadıqzadə ixtisas təhsilini əvvəlcə Ə.Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Texnikumunda, sonra Ümumittifaq Dövlət Kinemotoqrafiya İnstitutunda almışdır.
1952-ci ildən sərgilərdə əsərləri ilə iştirak edən Toğrul 1954-cü ildə Azərbaycan Rəssamlar İttifaqına üzv qəbul edilmişdir. Sənətkarın Bakıda (1962, 1964, 1977, 2006), Estoniyanın Tartu (1967), Rusiyanın Moskva (1968) şəhərlərində fərdi sərgiləri təşkil olunmuşdur. Onun əsərləri Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyi, N.Gəncəvi adına Milli Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyi, Azərbaycan Dövlət Rəsm Qalereyası və digər qalereya və şəxsi kolleksiyalarda saxlanılır. Qardaşı Xalq rəssamı Oqtay Sadıqzadə də təsviri sənət tariximizdə silinməz imzaya malik rəssamlarımızdandır.
T.Sadıqzadə süjetli tematika, mənzərə, portret və natürmort janrlarında yaddaqalan sənət nümunələri yaratmışdır. Onun yağlı və sulu boya texnikasında ərsəyə gətirdiyi sənət nümunələri özünün məna-məzmun zənginliyi, süjetin bədii həlli baxımından mükəmməlliyi, kolorit və kompozisiya həllinin bitkinliyi ilə seçilir. Toğrulun süjetli tematika və mənzərə janrında işlənmiş əsərlərinə "Səadət", "Göyçə gölü", "Tikintidə", "Sənaye mənzərəsi", "Köhnə neft mədənlərində", "Müharibənin dəhşətləri", "İnsan iz qoyur", "Qobustan mənzərəsi", "Fırtına quşu haqqında nəğmə", "Nəğmə" və başqalarını göstərmək olar.
T.Sadıqzadə yaradıcılığında əsas xüsusiyyət kimi özünün düşüncələrini, təbiət haqqında fəlsəfi yaşantıları və yanaşmalarının əksini təcəssüm etdirməyə çalışıb. Rəssamın tematik əsərlərində sovet ideoloji sisteminin tələbləri çərçivəsində yaratdığı əsərlər də kifayət qədərdir. Belə əsərlər ideya məzmunu baxımından bu gün aktuallıq kəsb etməsə də sənətkarlıqla işlənilmə prinsiplərini özündə saxlayır.
T.Sadıqzadə bir sıra maraqlı portret əsərlərinin müəllifidir. O, portret janrı haqqında deyirdi: "Portret janrı doğrudan da asan olmur. Xüsusilə ənənəvi bədii ifadə vasitələrilə. Hər modelin öz aləmi, öz rəngləri, siluet həlli, proqram mahiyyətli səviyyəsi var. Süjetdə mövzunun, ideyanın konkret, obrazlı, emosional ifadəsi çox gərəklidir". Rəssamın portret əsərlərindən şair-filosof Nizami Gəncəvi, şair-mütəfəkkir İmadəddin Nəsimi, məşhur İran şairi və filosofu Sədi Şirazi, rəssam Səttar Bəhlulzadə, müğənni Şövkət Ələkbərova, yazıçı Mikayıl Rzaquluzadə, şair Bəxtiyar Vahabzadə, rəssamın qızı İlahə və başqalarının adlarını çəkmək olar. Sənətkarın bu cür şəxsiyyətlərin yüksək ustalıqla bədii obrazlarını kətana köçürmək istəyi onun həm vətənpərvərlik və həm də peşəkar rəssamlıq qabiliyyətindən irəli gəlir. Bu əsərlərə tamaşa etdikcə onun bədii təxəyyülü nəticəsində tanınmış incəsənət xadimlərinin yaddaqalan portret cizgilərini görmək və duymaq olur.
T.Sadıqzadənin natürmort janrında yaratdığı əsərlərini onun ən uğurlu işlərindən hesab etmək olar. "Natürmort" (1953), "Natürmort. Orta əsrlər Azərbaycan keramikası" (1955) adlı nümunələr sənətşünaslar tərəfindən Azərbaycan təsviri sənət tarixində ən uğurlu əsərlər kimi qiymətləndirilmişdir.
T.Sadıqzadənin "Əsli və Kərəm" və Məhəmməd Füzulinin "Leyli və Məcnun" poemasına klassik miniatür ənənələri əsasında yaratdığı illüstrasiyalar rəssamın yaradıcılığında ayrıca yer tutur. Bu silsiləyə aid olan işlərdən "Əsli və Kərəm güllərin arasında", "Aşıq sazı ilə evin qarşısında", "Taxtda uzanmış cavan", "Leyli və Məcnun", "Dəfn mərasimi", "Məzarın yanında oturan qız" və başqalarının adlarını qeyd etmək olar.
T.Sadıqzadənin xarici ölkələrə ezamiyyət zamanı yaratdığı əsərlər də diqqət çəkir. Sənətkarın xarici ölkələrdə görüb müşahidə etdiyi, rəssam duyumu ilə kətanda bədiiləşdirdiyi məkan və surətlər estetik təsir gücü və işlənilmə texnikasının ustalığı ilə seçilir. T.Sadıqzadə ABŞ, Tunis, Misir, Fransa, Yaponiyada yaradıcılıq ezamiyyətlərində olmuşdur. Rəssamın Yaponiyaya həsr etdiyi əsərlər ona geniş şöhrət qazandırmışdır. T.Sadıqzadə Xirosimada baş vermiş insanlıq faciəsinin acı səhnələrini və reallıqlarını bədii biçimdə tabloya köçürmüşdür. Rəssamın belə işlərindən "Xirosima partlayışdan sonra", "Xirosima qurbanları", "Külə dönmüş ağaclar", "Xirosima anası", "Qara əjdaha" və digərlərinin adlarını göstərmək olar.
Xalq rəssamı Toğrul Sadıqzadənin bədii yaradıcılıq nümunələri Azərbaycan təsviri sənət tarixində həmişə yaşayacaqdır.
Əsəd QULİYEV,
sənətşünas, Rəssamlar İttifaqının üzvü
