Sərhədləri aşan musiqi: Qəbələ dünya mədəniyyətini yenidən bir araya gətirdi

Heydər Əliyev Fondunun təşəbbüsü və təşkilatçılığı, Mədəniyyət Nazirliyi, Üzeyir Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyası və “Gilan”ın dəstəyi ilə təşkil edilən XV Qəbələ Beynəlxalq Musiqi Festivalı başa çatıb.

AZƏRTAC-xəbər verir ki, builki festivalda Azərbaycanla yanaşı, Almaniya, Avstriya, Qazaxıstan, Niderland, Özbəkistan, Rusiya və Vyetnamdan olan musiqiçilər və rəqqaslar iştirak ediblər.

Festival zamanı Qəbələ şəhəri layihənin məqsədinə uyğun olaraq mədəniyyətlərarası dialoqun mühüm platformasına çevrilib, müxtəlif ölkələrin, fərqli mədəniyyətlərin ən parlaq təmsilçiləri Azərbaycanın bu qədim bölgəsində bir araya gəliblər.

Yekun konsertində Xalq artistləri Azər Zeynalov (tenor), Samir Cəfərov (tenor), Əməkdar artist Elnarə Məmmədova (soprano), həmçinin Lalə Mürşüdlü (soprano) çıxış ediblər. İfaçıları Əməkdar artist Fuad İbrahimovun rəhbərliyi ilə Üzeyir Hacıbəyli adına Azərbaycan Dövlət Simfonik Orkestri müşayiət edib.

Musiqi gecəsi Cahangir Cahangirovun "Qələbə uvertürası" ilə başlayıb. Daha sonra Üzeyir Hacıbəylinin "Koroğlu" operasından Koroğlunun ariyası, Asəf Zeynallının Cəfər Cabbarlının sözlərinə bəstələdiyi "Ölkəm" romansı və Fikrət Əmirovun "Sevil" operasından Balaşın ariyası səsləndirilib. Proqramda, həmçinin dünya opera irsinin məşhur nümunələri də təqdim olunub.

Həftəboyu davam edən konsertlərdə yerli sakinlər və Qəbələnin qonaqları müxtəlif ölkələrdən gələn sənətçilərin çıxışlarını izləyiblər. Sənət adamları bəzən tamaşaçılarla birlikdə rəqs edərək bayram əhval-ruhiyyəsini daha da coşdurub, tamaşaçılar isə onları gur alqışlar və gül dəstələri ilə yola salıblar.

2009-cu ildən təşkil olunan Qəbələ Beynəlxalq Musiqi Festivalı illərdir dünya musiqisinin müxtəlif simalarını bir məkanda toplayaraq beynəlxalq mədəni dialoqun əsas ünvanına çevrilib. Bu musiqi platforması təkcə klassik əsərlərin təntənəsi deyil, həm də xalqları birləşdirən, sərhədləri aşan və unudulmaz anlar bəxş edən mədəniyyətlərarası körpüdür.

Onu da qeyd edək ki, ənənəvi olaraq yay fəsli ilə yanaşı keçirilən festival artıq iki ilidirsə, "Qış nağılı" adı ilə qış mövsümündə də təşkil olunur.

Vaşinqton administrasiyası kütləvi qırğın silahlarının (KQS) yayılmaması haqqında daxili qanunvericiliyin pozulduğu iddiası ilə Rusiya Müdafiə Nazirliyinin strukturlarına və fiziki şəxslərə qarşı məhdudlaşdırıcı tədbirlər görüb.

AZƏRTAC xəbər verir ki, ABŞ Dövlət Departamentinin Federal Reyestrdə dərc olunan bildirişinə əsasən, sanksiyalar siyahısına Rusiya Quru Qoşunları, Müdafiə Nazirliyinin Baş Raket və Artilleriya İdarəsi, Qabaqcıl Xidmətlərarası Tədqiqatlar və Xüsusi Layihələr İdarəsi, eləcə də digər qurumlar və şirkətlər daxildir. Siyahıda həmçinin bir sıra fiziki şəxslərin də adı var.

İran, Şimali Koreya və Suriya ilə bağlı tətbiq edilən məhdudiyyətlər ABŞ-ın federal agentliklərinə həmin qurum və şəxslərdən mal, texnologiya və xidmət almağı, eləcə də onlara hər hansı dəstək göstərməyi qadağan edir. İki il müddətinə qüvvədə olan sanksiyalar çərçivəsində hərbi məhsulların tədarükü və lisenziyalaşdırılması da dayandırılıb.

Tarix boyunca dövlətlərarası münasibətlərdə güc anlayışı dəyişib. Bir zamanlar xammal ehtiyatları, geniş ərazilər və böyük ordular dövlətlərin nüfuzunu müəyyən edirdisə, XXI əsrin əvvəlində isə tamam fərqli mənzərənin şahidi olduq. Artıq qlobal siyasətdə üstünlük alqoritmlər və hesablama gücü ilə ölçülür. Süni intellekt iqtisadiyyatla yanaşı, dünya siyasətindəki güc nisbətini də dəyişir. Dünyanın ən böyük beynəlxalq şirkətlərindən olan Böyük Britaniyanın "PwC" konsaltinq şirkətinin proqnozlarına görə, 2030-cu ilə qədər süni intellektin qlobal iqtisadiyyata töhfəsi 15,7 trilyon dollara çatacaq ki, bu da texnologiyanın makroiqtisadi güc amilinə çevrildiyini göstərir.

Dünya İqtisadi Forumunun təhlillərində qeyd edildiyi kimi, süni intellekt artıq dünya siyasətində əsas güc mənbələrindən biridir. Ənənəvi diplomatiya və ordunun rolu qalsa da, artıq "hesablama infrastrukturu diplomatiyası" adlı yeni bir anlayış meydana çıxıb. Məlumat mərkəzləri və mikroçip zavodları isə müasir dövrün strateji limanlarını və enerji kəmərlərini əvəz edir. Tayvanın TSMC şirkətinin dünyadakı ən qabaqcıl mikroçiplərin 90 faizdən çoxunu istehsal etməsi texnoloji asılılığın necə böyük qlobal risk yarada biləcəyinin bariz nümunəsidir. 

Bu gün dövlətlərarası mübarizədə ən əsas amil müasir çiplər və güclü kompüterlərdir. Köhnə iqtisadi yardım modelləri zəiflədiyi üçün ölkələr artıq bir-birinə texnologiya ötürməklə təsir göstərməyə çalışırlar. Qabaqcıl texnologiya və yarımkeçiricilərin ixracına qoyulan qadağalar texnoloji embarqoların günümüzdə silaha çevrildiyini açıq göstərir.

İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatının (OECD) məlumatına görə, dövlətlərin bir-birinə etdiyi rəsmi yardımlar son illərdə azalıb. Yaranan bu boşluğu isə böyük texnologiya şirkətlərinin və inkişaf etmiş ölkələrin təqdim etdiyi rəqəmsal sistemlər doldurur. Belə ki, inkişaf etməkdə olan ölkələrə verilən bulud sistemləri, süni intellektə əsaslanan səhiyyə və təhsil alətləri köhnə iqtisadi yardımları əvəz edir. Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri və Sinqapur kimi ölkələr öz süni intellekt imkanlarını genişləndirərək dünyada vasitəçi rolu oynamağa başlayırlar. "Microsoft", "Google" və "OpenAI" kimi texnologiya nəhəngləri isə artıq beynəlxalq müqavilələrin və razılaşmaların birbaşa iştirakçısına çevrilirlər. Xüsusilə "OpenAI" və "Microsoft"un iştirakı ilə gündəmə gələn və 100 milyard dollar dəyərində qiymətləndirilən "Stargate" superkompüter layihəsi texnoloji infrastrukturun artıq kommersiya çərçivəsindən çıxaraq dövlətlərarası güc alətinə çevrildiyini sübut edir. Sinqapurun milli süni intellekt strategiyası çərçivəsində tədqiqatlara 1 milyard dollardan çox vəsait ayırması isə ölkələrin rəqəmsal suverenlik uğrunda necə ciddi yarışdığının nümunəsidir.

Süni intellektin strateji planlaşdırmaya tətbiqi qərarların çox sürətlə qəbul edilməsinə təkan verir. Lakin bu sürət özü ilə risklər də gətirir. Beynəlxalq əlaqələrdə kəşfiyyat məlumatlarının təhlili və gələcək ssenarilərin hazırlanması süni intellektə tapşırılanda, alqoritmlər liderlərin qarşısına çıxan informasiyanı bir növdə elə özləri seçib süzgəcdən keçirmiş olurlar. Süni intellektin təklif etdiyi sürət qərarlar üçün vacib olan canlı müzakirələri və fərqli baxış bucaqlarını arxa plana ötürə bilər. Bu isə təhlükəli vəziyyət yaradır. Əgər insanlar süni intellektin hazırladığı səliqəli və inandırıcı hesabatlara kor-koranə inanarlarsa, dərin təhlil qabiliyyəti zəifləyir. Alqoritmlərin təqdim etdiyi ehtimallar sorğulanmadıqda düşüncə daralır və eyni proqramdan istifadə edən ölkələr eyni səhvləri təkrar etmək riski ilə üzləşirlər.

Qeyd edək ki, süni intellektin yaratdığı riskləri neytrallaşdırmaq üçün mütəxəssislər "hibrid intellekt" modelini təklif edirlər. Bu model texnologiyanın böyük məlumat emalı gücünü insanın ciddi və tənqidi düşüncəsi ilə birləşdirir. İdarəetmədə "hibrid intellekt" modeli üç əsas qaydaya əsaslanır. Belə ki, ilk növbədə şəxs tapşırığın çərçivəsini və məqsədini dəqiq müəyyən etməlidir. Süni intellektin hazırladığı hər bir analitik material təsdiqlənənə qədər, sadəcə, ilkin layihə hesab olunmalı, faktlar və tarixi uyğunluq mütəxəssislər tərəfindən yoxlanılmalıdır. Son olaraq, alqoritmin hansı mənbələrdən istifadə etdiyi və nəticəyə necə gəldiyi tam şəffaf şəkildə izlənməlidir.

Süni intellektin qlobal siyasətdəki rolunu tam şəkildə müsbət və ya mənfi kimi qiymətləndirmək mümkün deyil. Bu texnologiya böyük verilənlər bazasını sürətlə təhlil etmək imkanı versə də, insani dəyərləri, tarixi təcrübəni və etik prinsipləri tam əvəz edə bilməz. Qlobal siyasətdə yeni güc balansının formalaşdığı bu dövrdə qalib gələn tərəflər ən sürətli alqoritmlərə sahib olanlar və bu alqoritmləri insani tənqidi təfəkkürlə doğru şəkildə balanslaşdıra bilən dövlətlər olacaq. Rəqəmsal suverenlik uğrunda gedən mübarizə gələcəyin siyasi xəritəsini müəyyənləşdirən əsas amil kimi qalmaqdadır.

Təhminə VERDİYEVA,

"Azərbaycan"

Təcrübə göstərir ki, beynəlxalq münasibətlər sistemində dövlətlərin inkişaf trayektoriyasını həlledici siyasi mərhələlərdə qəbul edilən qərarlar müəyyənləşdirir. Ermənistan da bu gün məhz belə bir mərhələni yaşayır. Ölkədə müşahidə olunan daxili siyasi proseslər ilk baxışdan hakimiyyətlə müxalifət arasında növbəti qarşıdurma təsiri bağışlasa da, əslində, onların mahiyyəti Cənubi Qafqazda formalaşan yeni geosiyasi reallıqlar və regionun gələcək təhlükəsizlik arxitekturasını müəyyənləşdirəcək mürəkkəb proseslərlə sıx bağlıdır.

Ermənistan artıq təkcə xarici siyasət kursunu deyil, bütövlükdə gələcək dövlətçilik modelini, təhlükəsizlik konsepsiyasını və yeni regional düzəndə tutacağı yeri müəyyən edəcək taleyüklü seçim qarşısındadır.

2020-ci ilin 44 günlük Vətən müharibəsində Azərbaycan qazandığı tarixi Zəfərlə ərazi bütövlüyünü  və suverenliyini tam bərpa etməklə Cənubi Qafqazda onilliklər boyu mövcud olmuş geosiyasi nizamı kökündən dəyişdirdi. Status-kvonun qorunmasına hesablanmış siyasət artıq tarixə qovuşub. Yeni regional reallıq Ermənistanı əvvəlki yanaşmalardan imtina etməyə və tamamilə fərqli siyasi-hüquqi mühitdə fəaliyyət göstərməyə məcbur edir.

Bu səbəbdən İrəvanın qarşısında duran əsas məsələ yalnız xarici siyasət kursunu dəyişmək deyil. Söhbət postmüharibə dövründə yaranmış siyasi, hüquqi və geosiyasi reallıqların qəbul edilməsindən gedir. Ermənistan ya yeni regional şəraitə uyğunlaşaraq sülh və əməkdaşlıq yolunu seçməli, ya da köhnə siyasi stereotiplərin və revanşist düşüncənin təsiri altında ciddi böhranlarla üzləşməlidir. Baş nazir Nikol Paşinyanın son dövrlər verdiyi bəyanatlar da bu reallığın qəbul edildiyini göstərir. Azərbaycanla sülh müqaviləsinin imzalanmasına maraq göstərilməsi, Ermənistanın xarici siyasətini heç bir geosiyasi mərkəzdən asılı olmadan qurmaq niyyətini bəyan etməsi və Avropa istiqamətində diplomatik fəallığını artırması rəsmi İrəvanın daha praqmatik siyasi kurs formalaşdırmağa çalışdığını göstərir. Bununla belə, bu kursun həyata keçirilməsi elə də asan görünmür.

Ermənistanın siyasi sistemi uzun illər xarici təsir mərkəzlərinin formalaşdırdığı təhlükəsizlik və iqtisadi asılılıq modeli üzərində qurulub. Xüsusilə Rusiya ilə mövcud strateji bağlılıq ölkənin müstəqil qərarvermə imkanlarını ciddi şəkildə məhdudlaşdırıb. Buna görə də İrəvanın atdığı hər bir addım təkcə daxili siyasi qərar kimi deyil, həm də Moskvanın Cənubi Qafqazdakı maraqları kontekstində nəzərdən keçirilir.

Son aylar Rusiya ilə Ermənistan arasında müşahidə olunan gərginlik bunun aydın göstəricilərindəndir. Erməni məhsullarının Rusiya bazarına çıxışına müxtəlif məhdudiyyətlərin tətbiqi, iqtisadi əməkdaşlıq mexanizmlərində yaranan çətinliklər və Avrasiya İqtisadi İttifaqının fəaliyyəti ilə bağlı İrəvanda səslənən tənqidi fikirlər münasibətlərdə etimad böhranının dərinləşdiyini göstərir. Formal səbəblər iqtisadi xarakter daşısa da, proseslərin arxasında siyasi mesajların dayandığı aydın görünməkdədir. Moskva anlayır ki, Ermənistanın Avropa İttifaqı ilə yaxınlaşması yalnız xarici siyasətdə istiqamət dəyişikliyi deyil, həm də Rusiyanın Cənubi Qafqazda uzun illər formalaşdırdığı təsir imkanlarının zəifləməsi deməkdir. Elə buna görə də Kremlin İrəvana ünvanladığı mesajlar əvvəlki dövrlərlə müqayisədə daha açıq və sərt xarakter almağa başlayıb. Bununla yanaşı, hadisələrin gedişi göstərir ki, Nikol Paşinyan hökuməti artan xarici təzyiqlərə baxmayaraq, seçdiyi kursdan geri çəkilmək niyyətində deyil. Rəsmi İrəvan bəyan edir ki, Ermənistan milli maraqlarına uyğun balanslaşdırılmış və çoxşaxəli xarici siyasət yürütmək hüququna malikdir. Son 30 ildə ilk dəfə ölkənin xarici siyasətində daha geniş manevr imkanları əldə etməyə yönəlmiş cəhdlər müşahidə olunur. Lakin bu siyasətin uğuru təkcə Ermənistan rəhbərliyinin siyasi iradəsindən deyil, həm də Cənubi Qafqazda formalaşan yeni güc balansından və aparıcı geosiyasi aktorların mövqeyindən asılı olacaq.

Məhz buna görə də Ermənistanda baş verən hadisələrə ayrı-ayrı siyasi epizodlar kimi yanaşmaq doğru olmaz. Ölkədə gedən proseslərin mərkəzində Ermənistanın gələcək geosiyasi istiqaməti, təhlükəsizlik modeli və regional siyasətdə tutacağı yer dayanır. Konstitusiya islahatları təşəbbüsü, hakimiyyətlə Erməni Apostol Kilsəsi arasında yaranmış qarşıdurma, revanşist qüvvələrin fəallaşması, Rusiyanın təsir imkanlarını qorumaq cəhdləri və Avropa İttifaqının İrəvana artan siyasi dəstəyi eyni geosiyasi prosesin müxtəlif istiqamətlərdə təzahürüdür.

Ölkə daxilində baş verən proseslər göstərir ki, Ermənistanın üzləşdiyi böhran təkcə hakimiyyətlə müxalifət arasında siyasi qarşıdurmadan ibarət deyil, əsl mübarizə ölkənin gələcək geosiyasi kimliyi, təhlükəsizlik modeli və xarici siyasət prioritetləri uğrunda gedir. 2020-ci ildən sonra formalaşmış regional reallıq əvvəlki siyasətin yürüdülməsini mümkünsüz edib. Məhz buna görə də rəsmi İrəvan bir tərəfdən Azərbaycanla münasibətləri normallaşdırmağa və sülh müqaviləsini imzalamağa çalışır, digər tərəfdən isə xarici siyasətini balanslaşdırılmış əsaslar üzərində yenidən qurmağa cəhd göstərir. Amma bu kurs Ermənistan cəmiyyətində birmənalı qarşılanmır. Keçmiş hakimiyyətə bağlı siyasi dairələr, revanşist qüvvələr və radikal qruplar hesab edirlər ki, yeni regional reallıqların qəbul edilməsi uzun illər formalaşdırdıqları siyasi ideologiyanın iflası deməkdir. Buna görə də onlar sülh prosesinə inamsızlıq yaratmağa, ictimai narazılığı dərinləşdirməyə və ölkəni yenidən qarşıdurma mühitinə qaytarmağa çalışırlar.

Bu mübarizədə diqqət çəkən əsas amillərdən biri də Erməni Apostol Kilsəsinin tutduğu mövqedir. Kilsə tarixən Ermənistan cəmiyyətində dini işlərdən çox milli ideologiyanın formalaşmasına təsir göstərən mühüm siyasi-ictimai mərkəz kimi fəaliyyət göstərib. Son hadisələr göstərir ki, kilsənin siyasi proseslərin fəal iştirakçısına çevrilməsi cəmiyyətdə parçalanmanı daha da dərinləşdirib. Hakimiyyət dövlət institutlarının üstünlüyünü möhkəmləndirməyə çalışdığı bir vaxtda müxalif qüvvələr kilsənin nüfuzundan siyasi məqsədlər naminə istifadə etməyə cəhd göstərirlər. Diqqətdən qaçırılmamalıdır ki, Erməni Apostol Kilsəsinin rəhbərliyinin uzun illər Rusiya ilə sıx siyasi və ictimai əlaqələri olub. Bu səbəbdən  siyasi müşahidəçilər kilsəni Moskvanın ölkədə təsir imkanlarını qoruyan mühüm ideoloji platformalardan biri kimi qiymətləndirirlər. Bu baxımdan Paşinyan hakimiyyətinin kilsənin siyasi fəaliyyətini məhdudlaşdırmağa yönəlmiş addımları yalnız daxili idarəetmə tədbiri deyil, həm də Rusiyanın təsir mexanizmlərini zəiflətməyə hesablanmış strategiyanın tərkib hissəsidir.

Bütün bunlar göstərir ki, Ermənistan yalnız geosiyasi seçim deyil, həm də bu seçimin hüquqi əsaslarını müəyyənləşdirmək zərurəti ilə üz-üzədir. Məhz buna görə də ölkədə referendum keçirilməsi məsələsi getdikcə daha çox siyasi aktuallıq qazanır. Əslində, Ermənistan cəmiyyəti qarşısında bir-biri ilə sıx bağlı iki strateji məsələ dayanır. Birincisi, ölkənin gələcək geosiyasi kursunun müəyyənləşdirilməsidir. Avropa İttifaqı ilə inteqrasiya istiqamətində irəliləmək barədə qərar yalnız xarici siyasət seçimi deyil, eyni zamanda Ermənistanın uzun illər formalaşmış geosiyasi asılılıq modelindən nə dərəcədə uzaqlaşmağa hazır olduğunu göstərəcək. İkincisi isə daha fundamental xarakter daşıyır. Azərbaycanın mövqeyinə görə, Ermənistanın konstitusiyasında Azərbaycanın ərazi bütövlüyünə zidd müddəalar qüvvədə qaldığı müddətdə sülh müqaviləsinin uzunmüddətli hüquqi etibarlılığı təmin edilə bilməz. Bu baxımdan konstitusiyaya dəyişikliklərin edilməsi ilə bağlı referendum yalnız Ermənistanın daxili hüquqi islahatı deyil, həm də ölkəmizlə davamlı sülhün formalaşmasına xidmət edəcək mühüm siyasi addım kimi qiymətləndirilməlidir. Beləliklə, Ermənistan rəhbərliyinin qarşısında duran əsas vəzifə yalnız Şərqlə Qərb arasında geosiyasi seçim etmək deyil. Daha mühüm məsələ bu seçimi cəmiyyətin iradəsinə söykənən hüquqi mexanizmlərlə təsdiqləmək, dövlət siyasətini yeni regional reallıqlara uyğunlaşdırmaq və bununla həm ölkənin gələcək inkişafına, həm də Cənubi Qafqazda uzunmüddətli sabitliyə xidmət edəcək siyasi-hüquqi zəmin formalaşdırmaqdır.

Bütün bu proseslər göstərir ki, Ermənistanın üzləşdiyi böhran hakimiyyətlə müxalifət arasında siyasi rəqabət çərçivəsini çoxdan aşıb. Ölkədə gedən mübarizə, əslində, Ermənistanın gələcək dövlətçilik modelinin, geosiyasi kimliyinin və milli təhlükəsizlik strategiyasının müəyyənləşdirilməsi uğrunda aparılmalıdır. Bu baxımdan İrəvanın qəbul edəcəyi qərarlar təkcə ölkənin daxili siyasi inkişafına deyil, bütövlükdə Cənubi Qafqazın gələcək siyasi mənzərəsinə də birbaşa təsir göstərəcək.

Son illərin təcrübəsi göstərir ki, regionda yaranmış yeni geosiyasi reallıqlar fonunda davamlı sülhün alternativi yoxdur. Ermənistan revanşist yanaşmalardan və köhnə siyasi stereotiplərdən nə qədər tez uzaqlaşarsa, regional iqtisadi əməkdaşlıqdan, nəqliyyat-kommunikasiya layihələrindən və təhlükəsizlik mühitinin möhkəmlənməsindən faydalanmaq imkanları da bir o qədər genişlənəcək. Əks halda köhnə siyasi düşüncənin saxlanılması ölkəni yeni geosiyasi risklərlə və iqtisadi itkilərlə üz-üzə qoya bilər. Bu baxımdan Ermənistan rəhbərliyinin qarşısında duran əsas vəzifə yalnız xarici siyasətdə geosiyasi istiqamət seçmək deyil. Daha mühüm məsələ bu seçimi hüquqi baxımdan möhkəmləndirmək, dövlət siyasətini yeni regional reallıqlara uyğunlaşdırmaq və cəmiyyətin iradəsinə söykənən legitim qərarlar qəbul etməkdir. Məhz bu yanaşma həm Ermənistanın gələcək inkişaf strategiyasının formalaşmasına, həm də regionda etimad mühitinin möhkəmlənməsinə xidmət edə bilər.

Azərbaycan isə prinsipial mövqeyini açıq şəkildə ifadə edib - dövlətlərin suverenliyi və ərazi bütövlüyünə zidd hüquqi əsaslar aradan qaldırılmadan uzunmüddətli və etibarlı sülh mümkün deyil. Ermənistan konstitusiyasına dəyişiklik edilməsi məsələsi yalnız bu ölkənin daxili hüquqi gündəliyi deyil, həm də Azərbaycanla sülh müqaviləsinin dayanıqlı hüquqi baza üzərində qurulması baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. İrəvan ya yeni geosiyasi reallıqları qəbul edərək sülh, əməkdaşlıq və inkişaf yolunu seçməlidir, ya da köhnə siyasi yanaşmaların və xarici təsir amillərinin yaratdığı məhdudiyyətlər içərisində növbəti böhranlarla üzləşməlidir. Hansı yolun seçilməsi isə artıq Ermənistanın deyil, Cənubi Qafqazın gələcək sabitliyi və təhlükəsizliyi ilə bağlı həlledici əhəmiyyət daşıyacaq.

E.QƏNİYEV,

"Azərbaycan"

Azərbaycan 2020-ci ilin payızında qazandığı möhtəşəm Zəfərlə beynəlxalq hüququn uzun illər kağız üzərində qalmış prinsiplərini döyüş meydanında bərpa edərək ərazi bütövlüyünün böyük hissəsini təmin etdi və Cənubi Qafqazda tamamilə yeni geosiyasi reallıq formalaşdırdı. Bu mərhələ daha həssas və məsuliyyətli idi. Çünki qarşıda duran əsas vəzifə qazanılmış qələbənin nəticələrini qorumaq, bölgədə sabitliyi möhkəmləndirmək və dövlət suverenliyini tam təmin etməkdən ibarət idi.

Rəsmi Bakı bu mərhələdə regionda davamlı sülhə nail olmaq, uzunmüddətli əməkdaşlıq mühitinin formalaşdırılması, kommunikasiyaların açılması, sərhədlərin müəyyənləşdirilməsi və dövlətlərarası münasibətlərin beynəlxalq hüququn norma və prinsipləri əsasında qurulmasının tərəfdarı olduğunu dəfələrlə bəyan edərək sülh gündəliyini irəli sürürdü. Bununla yanaşı, 2020-ci il 10 noyabr tarixli üçtərəfli Bəyanatın müddəalarının tam və vaxtında icra olunmasının bölgədə davamlı sabitliyin əsas şərtlərindən biri olduğunu da unutmurdu.

Hadisələrin sonrakı inkişafı göstərdi ki, postmüharibə dövrünün əsas çağırışı məhz qəbul edilmiş öhdəliklərin icrası ilə bağlıdır. Amma Ermənistan rəhbərliyi imzaladığı sənəddən irəli gələn bütün öhdəlikləri yerinə yetirmək əvəzinə, müxtəlif bəhanələr və siyasi manipulyasiyalar yolu ilə prosesi uzatmağa çalışırdı. Xüsusən Qarabağ bölgəsində mövcudluğunu davam etdirən qanunsuz erməni silahlı dəstələrinin ərazidən çıxarılmaması, onların mühəndis-istehkam işlərini davam etdirməsi və vaxtaşırı silahlı təxribatlara əl atması bölgədə yaranmış kövrək təhlükəsizlik mühitini ciddi təhdid edirdi.

2022-ci ilin yay aylarında vəziyyət daha da gərginləşdi. Qarabağın dağlıq ərazilərində yerləşən bir sıra strateji yüksəkliklərdə erməni qanunsuz silahlı birləşmələrinin fəallaşması, yeni müdafiə mövqelərinin yaradılması cəhdləri, həmçinin Azərbaycan Ordusunun mövqelərinə qarşı həyata keçirilən silahlı təxribatlar təhlükəsizlik risklərini daha da artırdı. Bu proseslər göstərirdi ki, bəzi qüvvələr postmüharibə reallıqlarını qəbul etmək əvəzinə, yeni gərginlik ocaqları yaratmağa çalışırlar. Avqustun 3-də Laçın istiqamətində törədilmiş silahlı təxribat nəticəsində Azərbaycan Ordusunun hərbi qulluqçusu Anar Kazımovun şəhid olması hadisələrin dözülməz mərhələyə keçdiyini göstərdi. Çünki bu, təsadüfi sərhəd münaqişəsi deyildi, dövlətin suverenliyinə və hərbi qulluqçularının təhlükəsizliyinə qarşı yönəlmiş silahlı hücum idi. Belə təxribata cavab verməmək postmüharibə təhlükəsizlik mühitini ciddi təhlükə altında qoya bilərdi. Bu səbəbdən Azərbaycan rəhbərliyi hadisələrə milli təhlükəsizlik maraqları baxımından yanaşdı. Məqsəd isə yeni hərbi qarşıdurma yaratmaq yox, qanunsuz fəaliyyət göstərən silahlı fəaliyyətin qarşısını almaq, strateji üstünlüyü təmin etmək və gələcəkdə baş verə biləcək daha geniş planlı silahlı qarşıdurmanın qarşısını qətiyyətlə almaq idi. 

2022-ci il avqustun 3-də həyata keçirilən "Qisas" əməliyyatı postmüharibə dövründə formalaşmış təhlükəsizlik çağırışlarına verilən ölçülü, hüquqi əsaslara söykənən və hərbi baxımdan dəqiq hesablanmış cavab idi. Bu əməliyyat Azərbaycanın yeni təhlükəsizlik strategiyasının mahiyyətini nümayiş etdirdi - sülh təşəbbüsləri qətiyyətli müdafiə siyasəti ilə tamamlanmalı, dövlət suverenliyinə qarşı istənilən təhdid isə vaxtında və təsirli şəkildə neytrallaşdırılmalıdır. Məhz bu strateji yanaşma "Qisas" əməliyyatının qısa müddətdə uğurla başa çatmasını şərtləndirdi və onun hərbi-siyasi nəticələrini postmüharibə dövrünün mühüm hadisələrindən birinə çevirdi. "Qisas" əməliyyatı və onun doğurduğu nəticələr taktiki uğurun hüdudlarını aşaraq ölkəmizin postmüharibə təhlükəsizlik strategiyasında mühüm mərhələyə çevrildi. 

Əməliyyat zamanı Azərbaycan Ordusu qarşıya qoyduğu vəzifələri yüksək peşəkarlıqla yerinə yetirdi. Sarıbaba və Qırxqız yüksəklikləri, eləcə də bir sıra əlverişli mövqelər nəzarətə götürüldü, qanunsuz silahlı birləşmələrin dayaq məntəqələrinə və hərbi infrastrukturuna dəqiq zərbələr endirildi. Bu yüksəkliklər üzərində nəzarətin təmin olunması təkcə ərazinin fiziki nəzarəti demək deyildi, həm də dağlıq ərazilərdə yüksəkliklərə sahib olmaq, əməliyyat şəraitinə nəzarət etmək, müşahidə imkanlarını genişləndirmək, düşmənin hərəkətlərini məhdudlaşdırmaq və gələcək təhlükələrin qarşısını əvvəlcədən almaq baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı.

Məhz bu baxımdan "Qisas" əməliyyatı preventiv təhlükəsizlik tədbiri kimi qiymətləndirilməlidir. Azərbaycan göstərdi ki, dövlət öz suveren ərazisində təhlükə mənbələrinin formalaşmasına imkan verməyəcək, hərbi-siyasi vəziyyətin inkişafını təşəbbüskar tərəf kimi özü müəyyənləşdirəcək. Bu, postmüharibə dövrünün mühüm strateji dəyişikliklərindən biri idi. 

Əməliyyatın diqqətçəkən cəhətlərindən biri də onun miqyası ilə məqsədi arasında qorunan dəqiq balans idi. Məqsəd genişmiqyaslı döyüş əməliyyatları aparmaqla konkret təhlükəni aradan qaldırmaq, qanunsuz silahlı fəaliyyətlərin qarşısını almaq və gələcək təxribatlara yol verilməyəcəyini nümayiş etdirmək idi. Bu yanaşma Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin müasir döyüş idarəetmə sisteminin, peşəkar hazırlığının və yüksək operativ çevikliyinin göstəricisi oldu.

"Qisas" əməliyyatı siyasi baxımdan da mühüm mesajlar verdi. Azərbaycan bir daha nümayiş etdirdi ki, regionda davamlı sülhün tərəfdarıdır. Lakin sülh yalnız bəyanatlarla deyil, imzalanmış öhdəliklərə əməl olunması və dövlətlərin suveren hüquqlarına hörmət göstərilməsi əsasında mümkündür. Əgər bu prinsiplər pozularsa, dövlət öz təhlükəsizliyini təmin etmək üçün beynəlxalq hüququn tanıdığı bütün legitim vasitələrdən istifadə etmək hüququna malikdir.

Əməliyyatdan sonra erməni silahlı birləşmələrinin manevr imkanları əhəmiyyətli dərəcədə məhdudlaşdı, postmüharibə dövründə uzadılmağa çalışılan bir sıra proseslərin sürətlənməsi üçün də yeni şərait yarandı. Xüsusən alternativ Laçın yolunun istifadəyə verilməsi istiqamətində baş verən hadisələr göstərdi ki, hərbi sahədə nümayiş etdirilən qətiyyət siyasi proseslərə də təsirsiz qalmır. Bu əməliyyat bir daha təsdiqlədi ki, Azərbaycan artıq hadisələrə reaksiya verən deyil, təhlükəsizlik mühitini formalaşdıran dövlətdir. Sübut olundu ki, təşəbbüs tam Azərbaycan tərəfinin əlindədir və sonrakı proseslərin istiqamətini də məhz bu amil müəyyənləşdirəcək.

Tarixi proseslərə bu prizmadan baxdıqda aydın görünür ki, 2022-ci ilin avqustunda həyata keçirilən "Qisas" əməliyyatı sonrakı hadisələrdən təcrid olunmuş şəkildə qiymətləndirilə bilməz. O, 2023-cü ilin sentyabrında həyata keçiriləcək lokal antiterror tədbirlərinə aparan strateji xəttin mühüm halqalarından biri idi. Həmin tədbirlər nəticəsində Azərbaycanın dövlət suverenliyi ölkənin bütün ərazisində tam bərpa olundu, qanunsuz silahlı birləşmələrin mövcudluğuna son qoyuldu və Dövlət bayrağı Xankəndidə, Xocalıda, Ağdərədə, Xocavənddə, Əsgəranda və digər yaşayış məntəqələrində dalğalandı. Beləliklə, uzun illər davam edən separatizm problemi hüquqi və siyasi baxımdan tam aradan qaldırıldı.

Tarix hərbi əməliyyatları yalnız onların davametmə müddəti və ya iştirak edən qüvvələrin sayı ilə qiymətləndirmir. Əsas meyar həmin əməliyyatların dövlətin gələcək taleyinə, milli təhlükəsizlik sisteminə və siyasi inkişafına göstərdiyi təsirdir. Bu baxımdan "Qisas" əməliyyatının Azərbaycan dövlətinin postmüharibə dövründə təhlükəsizlik strategiyasının uğurlu tətbiqinin nümunələrindən biri kimi tariximizdə layiqli yeri var. Bu əməliyyat bir daha təsdiq etdi ki, Azərbaycan sülhə sadiq dövlətdir, lakin dövlət suverenliyinə, ərazi bütövlüyünə və milli maraqlarına qarşı yönələn istənilən təhdidə qətiyyətlə cavab vermək əzmindədir və bu əzm real güclə təmin olunur.

Elşən QƏNİYEV,

"Azərbaycan"

Azərbaycanda ilk dəfə bank kreditləri ilə fond bazarı arasında digər maliyyələşmə kanalı formalaşacaq

İqtisadi fəaliyyət subyektlərinə, xüsusilə də startaplara, mikro, kiçik və orta sahibkarlara biznes aktivliyinin artırılması məqsədilə informasiya ehtiyatlarından və sistemlərindən, habelə kapital bazarının imkanlarından istifadə etməklə operativ və davamlı alternativ maliyyələşmə kanallarına əlverişli çıxış imkanlarının yaradılması məqsədilə hazırlanan "Kraudfandinq haqqında" qanun həmçinin maliyyələşmədə iştirak edən investorların hüquqlarının müdafiəsini təmin edəcək. 

Altı ay sonra qüvvəyə minəcək qanun səhm və borc əsaslı kraudfandinqin həyata keçirilməsinin hüquqi, təşkilati və iqtisadi əsaslarını, kraudfandinq platforması operatorunun fəaliyyətinə dair tələbləri, onların fəaliyyəti üzərində dövlət nəzarətini və digər məsələləri tənzimləyəcək.

Yeni qanun investorların hüquqlarını qorunmaqla yanaşı, gənc sahibkarların və kiçik bizneslərin bank kreditindən asılı olmadan vəsait cəlb etməsinə şərait yaradacaq.

İqtisadçı Pünhan MUSAYEV qəzetimizə açıqlamasında deyib ki, yeni qanunun preambula hissəsindən də aydın olduğu kimi, bu sənəd iqtisadi fəaliyyət subyektləri üçün biznes aktivliyini artıran alternativ maliyyələşmə imkanları yaratmağı və maliyyələşmədə iştirak edən investorların hüquqlarını qorumağı hədəfləyir. Elə bundan irəli gələrək, qanun kraudfandinqin iki növünü - səhm və borc, yəni istiqraz buraxılışı əsaslı kraudfandinqi tənzimləyən hüquqi çərçivə formalaşdırmaqla, hər iki halda qiymətli kağızların yerləşdirilməsi və investisiyaların gerçəkləşdirilməsi üçün xüsusi prosedurları əhatə edir. "Yanaşma maliyyələşmə mexanizmlərinin institusional əsaslarını genişləndirməkdən əlavə, iqtisadiyyatda kapitalın hərəkətinin təşkili istiqamətində də dəyişikliyi ifadə edir. Belə ki, əvvəllər layihələrin maliyyələşmə alətləri ənənəvi dövlət maliyyə resursları, əsasən büdcə vəsaitlərinə əsaslanırdı, hətta bank kreditləri yolu ilə maliyyələşmənin də mənbəyini birbaşa və ya dolayı olaraq dövlət vəsaitləri təşkil edirdi. Belə bir model hər nə qədər maliyyə təminatı yaratsa da, resurs bölgüsündə səmərəsizlik və iqtisadi subyektlərdə dövlət maliyyəsinə həddindən artıq arxalanma kimi məhdudlaşdırıcı xüsusiyyətlər daşıyırdı", - deyə o əlavə edib. 

P.Musayev qeyd edib ki, digər tərəfdən, uzun illər milli iqtisadiyyat və mərkəzləşmiş maliyyə resurslarının əsas mənbəyi olan neft sektoruna dair pozitiv gözləntilərin əvvəlki illərlə müqayisədə aşağı olması səmərəlilik prinsiplərinin və fərqli mənbələrin ortaya çıxmasına zərurəti artırıb. Daha əvvəl Dövlət Sosial Müdafiə Fondu və İşsizlikdən Sığorta Fondu kimi qurumların sərbəst vəsaitlərinin investisiyalara yönəldilməsi, eləcə də dövlət büdcəsinin xəzinə qalığında yığılan vəsaitlərin bank depozitlərinə yerləşdirilməsi kimi qərarlar məhz bu yanaşmaya uyğun atılan ilkin tədbirlər olmuşdu. Belə həllər prinsipcə ona görə fərqlənir ki, burda kapitalın mülkiyyətçisi birbaşa dövlət deyil, vəsaitlər özəl yığımlardan formalaşır. Dövlət, sadəcə, hüquqi infrastrukturu təşkil edir ki, bu da bazar iqtisadiyyatının təbiətindən irəli gələn maliyyə sistemində dövlətin rolunu "maliyyələşdirici"dən daha çox "bazarı təşkil edən" prinsipinə yaxınlaşdırır.

İqtisadçı bildirib ki, məsələyə bu perspektivdən yanaşdıqda kraudfandinq platformalarının hüquqi statusunun müəyyənləşdirilməsini daha geniş strategiyanın tərkib hissəsi kimi başa düşmək olar: "Kraudfandinqin həyata keçirilməsini startap layihələr, o cümlədən mikro, kiçik və orta sahibkarlıq subyektlərinin büdcə və bank kreditlərindən kənar alternativ maliyyələşmə imkanlarını genişləndirmək məqsədindən əlavə, son illərdə həyata keçirilən kapital bazarının inkişafı, istiqraz bazarının genişləndirilməsi, investisiya alətlərinin geniş çeşiddə təşviqi və rəqəmsal maliyyə xidmətlərində irəliləyişlər üçün tamamlayıcı tədbir olaraq dəyərləndirə bilərik. Beləliklə, qanunun ən böyük iqtisadi əhəmiyyəti ondadır ki, Azərbaycanda ilk dəfə bank kreditləri ilə fond bazarı arasında digər maliyyələşmə kanalı formalaşmış olur. Bu isə o anlama gəlir ki, kraudfandinqi ayrıca maliyyə aləti kimi yox, Azərbaycan iqtisadiyyatının struktur transformasiyasının bir elementi kimi nəzərdən keçirmək daha məqsədəuyğun hesab oluna bilər". 

Ə.QARDAŞXANOVA,

"Azərbaycan"

Azərbaycan-Qırğızıstan münasibətlərinin dərinləşməsi Avrasiyanın nəqliyyat və təhlükəsizlik arxitekturasını, türk dünyasının geostrateji birliyini daha da möhkəmləndirir

Azərbaycanın Mərkəzi Asiya istiqamətində yürütdüyü xarici siyasət keyfiyyətcə yeni mərhələyə qədəm qoyub. Qlobal mənzərənin sürətlə dəyişdiyi, beynəlxalq nəqliyyat və logistika dəhlizlərinin əhəmiyyətinin kəskin artdığı bir dövrdə türk dünyasının inteqrasiyası etnik və mədəni bağlılıq müstəvisindən çıxaraq, geostrateji zərurətə çevrilib. Bu prosesdə Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya respublikaları, o cümlədən Qırğızıstan arasında qurulan münasibətlər özünün ən yüksək inkişaf səviyyəsini nümayiş etdirir. Ortaq soy-kök, mənəvi dəyərlər, dil və mədəniyyət təməlində formalaşan dialoq bu gün artıq sistemli və instutsional xarakter daşıyır. 

Bu fonda Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Qırğızıstana dövlət səfəri ikitərəfli münasibətlərin inkişafında tarixi mərhələnin başladığını rəsmiləşdirdi və tərəfdaşlığı müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəltdi. İki ölkə arasında Müttəfiqlik münasibətləri haqqında Müqavilənin imzalanması və Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri başçılarının Məşvərət görüşlərinə tamhüquqlu tərəfdaş kimi qoşulması tərəflər arasında mövcud olan dərin etimadın aydın təzahürüdür. Azərbaycanla Mərkəzi Asiya ölkələri arasında birbaşa coğrafi sərhədlərin olmamasına rəğmən, dövlət başçıları səviyyəsində saxlanılan intensiv təmaslar, son dörd il ərzində keçirilən yüksəksəviyyəli görüşlər siyasi iradənin konkret layihələrə çevrilməsini təmin edib.

Azərbaycan Respublikası və Qırğız Respublikası Dövlətlərarası Şurasının növbəti iclasının keçirilməsi də göstərir ki, tərəflər bəyanatlardan praktiki əməkdaşlıq müstəvisinə tam sürətlə keçid ediblər. Bişkek ilə rəsmiləşdirilən müttəfiqlik statusu, eyni zamanda Azərbaycanın türk dünyasının geostrateji inteqrasiyasına dair genişmiqyaslı baxışının mühüm tərkib hissəsidir. Türkiyə ilə imzalanan tarixi Şuşa Bəyannaməsi, Qazaxıstan və Özbəkistan ilə qurulan analoji müttəfiqlik münasibətlərindən sonra Qırğızıstanla da bu hüquqi çərçivənin tamamlanması Türk Dövlətləri Təşkilatının ikitərəfli dayaqlarını son dərəcə gücləndirir.

Çoxtərəfli institutların tam formalaşması zaman tələb etdiyi bir şəraitdə, ikitərəfli müttəfiqlik sazişləri təhlükəsizlikdən iqtisadiyyata, siyasətdən mədəniyyətə qədər bütün sahələrdə mexanizmləri dərhal hərəkətə gətirməyə və vahid mövqedən çıxış etməyə imkan verir. Siyasi sahədəki bu yüksək dinamika real iqtisadi göstəricilərdə də öz əksini tapmaqdadır. İki ölkə arasında ticarət dövriyyəsinin sürətlə artaraq 77 milyon dolları ötməsi,  Azərbaycan sərmayədarların İssık-Kul gölü ətrafındakı turizm və infrastruktur layihələrinə yatırımları uzunmüddətli iqtisadi etimadın bariz nümunəsidir. 

Bu xüsusda, Azərbaycan-Qırğız İnkişaf Fondunun nizamnamə kapitalının 200 milyon dollara qədər artırılması qərarı iqtisadi əməkdaşlıqda dönüş nöqtəsidir. Sözügedən fond sırf özəl təşəbbüsləri gözləmədən, birbaşa iri istehsal və infrastruktur layihələrini maliyyələşdirən effektiv təşəbbüskar rolunu oynayacaq, hər iki ölkədə yeni iş yerlərinin açılmasına və məşğulluğun yüksəlməsinə təkan verəcək. Eyni zamanda Qırğızıstan tərəfindən Ağdamda məktəb binasının inşası tərəflərin bəyanatlardan əməli həmrəyliyə keçdiyini aydın nümayiş etdirir.

İki tərəf arasındakı əməkdaşlığın ən mühüm və strateji istiqamətlərindən birini nəqliyyat, logistika və tranzit dəhlizlərinin inkişafı təşkil edir. Açıq dənizə çıxışı olmayan Mərkəzi Asiya dövlətləri, o cümlədən Qırğızıstan üçün Azərbaycanın müasir nəqliyyat infrastrukturu, Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı və Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu xətti Avropa və qlobal bazarlara çıxış baxımından ən etibarlı və qısa qapıdır. Çindən başlayaraq Mərkəzi Asiya ölkələrindən və Azərbaycandan keçməklə Avropaya uzanan Orta dəhlizin geostrateji çəkisi günbəgün artır. 

Azərbaycan Mərkəzi Asiyanı dünya bazarları ilə əlaqələndirən əvəzsiz geoiqtisadi qovşaq statusunu daha da möhkəmləndirir, enerji təhlükəsizliyi və logistika sahəsində regional inteqrasiyanı dərinləşdirir. Səfər çərçivəsində qəbul edilmiş Çolpon-Ata Bəyannaməsi də Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında siyasi dialoq, iqtisadi inteqrasiya, nəqliyyat-kommunikasiya və humanitar sahələrdə uzunmüddətli tərəfdaşlığın hüquqi-siyasi təməlini təşkil edir. Azərbaycanın Mərkəzi Asiya Məşvərət görüşlərində fəal yer alması ölkəmizin regionun ayrılmaz strateji tərəfdaşına çevrildiyini, "Şərq-Qərb" və "Şimal-Cənub" tranzit dəhlizlərinin birləşdirici mərkəz rolu oynadığını təsdiqləyir. Prezident İlham Əliyevin "Müttəfiqlik münasibətləri çox böyük məsuliyyət deməkdir və biz bu məsuliyyətə hazırıq" bəyanatı da bu tarixi səfərin dərin siyasi və mənəvi mahiyyətini özündə ehtiva edir. Bu ifadə yalnız iki dövlət arasında hüquqi sənədlərin imzalanması deyil, gələcək onilliklər üçün müəyyənləşdirilən vahid strateji xəttin, qarşılıqlı etimadın və birgə məsuliyyətin ifadəsidir.

Bakı və Bişkek arasında möhkəmlənən bu strateji ittifaq regional təhlükəsizliyə, iqtisadi tərəqqiyə və türk dünyasının sarsılmaz birliyinə xidmət edən uzunmüddətli geostrateji arxitekturanın möhkəm təməllərindən biridir.

İsmayıl QOCAYEV, 

"Azərbaycan"

Cəmiyyət emosional manipulyasiya ilə rasional müzakirə arasındakı fərqi aydın görür

"Son dövrlər xaricdə fəaliyyət göstərən "söyüş müxalifəti" yenidən eyni ssenarini təkrarlayır. Bu radikallar özlərini siyasi mübarizə aparan qüvvə kimi təqdim etməyə çalışsalar da, cəmiyyət artıq görür ki, onların arqument və proqram əvəzinə əsas silahları təhqir, böhtan, şantaj və şəxsi təhdidlərdir. Siyasi mübarizə aparmaq istəyən şəxs fakt və arqumentlə çıxış etməlidir, küçə leksikası ilə yox".

Bu fikirləri qəzetimizə Milli Məclisin deputatı Müşfiq MƏMMƏDLİ deyib. O bildirib ki, diqqətçəkən məqam ondan ibarətdir ki, Azərbaycan dövlətinin rəsmiləri onların qarşısına çıxır, verilən sualları cavablandırır və mövqelərini əsaslandırırlar. Bunun fonunda isə radikal qrupların ciddi arqument ortaya qoya bilmədiyi, müzakirəni yenidən söyüş və təhqir müstəvisinə çəkməyə çalışdığı açıq görünür. "Sağlam siyasi mühitdə əsas meyar emosional çıxışlar deyil, faktlar, məntiq və ictimai maraqlara söykənən təkliflərdir. Hər hansı fikir ayrılığı təhqirlə deyil, əsaslandırılmış mövqe ilə cavab verməyi tələb edir. Məhz buna görə də cəmiyyət zaman keçdikcə emosional manipulyasiya ilə rasional müzakirə arasındakı fərqi daha aydın görür", - deyə o əlavə edib.

Deputat qeyd edib ki, bu qrupların fəaliyyəti artıq siyasi mübarizə deyil, sosial şəbəkələrdə diqqət toplamaq naminə aparılan ucuz təxribat kampaniyasıdır: "Onlar müzakirənin mahiyyətindən yayınaraq qalmaqal yaratmağa, cəmiyyətin diqqətini süni gündəmlərə yönəltməyə çalışırlar. Eyni zamanda Azərbaycanın maraqlarını müdafiə etmək əvəzinə ölkənin beynəlxalq imicinə zərbə vurmağa çalışır, xarici dairələrin informasiya gündəminə xidmət edən xəyanətkar davranışlar nümayiş etdirirlər. Belə yanaşma nə siyasi mədəniyyətə, nə də demokratik debat prinsiplərinə uyğundur. Əksinə, bu üsul cəmiyyətdə qarşıdurmanı dərinləşdirir, sağlam dialoq imkanlarını zəiflədir və ictimai etimadı sarsıdır". 

M.Məmmədli bildirib ki, Azərbaycan cəmiyyəti çoxdan seçim edib. İnsanlar söyüş siyasətini deyil, nəticə verən siyasəti, məsuliyyətli mövqeni və arqumentə əsaslanan dialoqu dəstəkləyirlər. Kim özünü siyasi xadim hesab edirsə, təhqirlə deyil, proqramı, ideyası və faktları ilə rəqabət aparmalıdır. Söyüş, şantaj və təhdid heç vaxt siyasi fəaliyyətin meyarı ola bilməz və bu üsullarla cəmiyyətin etimadını qazanmaq mümkün deyil. Bu, son nəticədə həmin qüvvələri vətənə xəyanətə sürükləyir.

Deputat vurğulayıb ki, belə davranış tərzi həmin qrupların öz iddia etdikləri məqsədlərdən uzaqlaşmasına və cəmiyyətlə aralarındakı uçurumun daha da dərinləşməsinə səbəb olur: "Siyasi mübarizə yalnız milli maraqları üstün tutan, məsuliyyətli və konstruktiv fəaliyyət üzərində qurulduqda cəmiyyət tərəfindən qəbul edilir. Əks halda davamlı təhqir və qarşıdurma ritorikası həmin qüvvələrin ölkənin maraqlarına zidd mövqe tutduqları barədə tənqidlərin güclənməsinə və ictimai etimadlarını daha da zəiflətməsinə gətirib çıxarır".

Əsmər QARDAŞXANOVA,

"Azərbaycan"

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Türk Dövlətləri Təşkilatına (TDT) üzv ölkələr arasında həmrəyliyin və əməkdaşlığın möhkəmləndirilməsinə yönəlmiş təşəbbüsləri ardıcıl və fəal şəkildə dəstəkləyir. Türk dünyasının gündəliyində duran mühüm məsələlərə daim xüsusi diqqət göstərdiyinə görə Azərbaycan dövlətinin başçısına səmimi təşəkkür edirik.

Bu fikirləri AZƏRTAC-a Ankarada Türkiyənin hakim Ədalət və İnkişaf Partiyasının (AK Parti) Türk dünyası ilə əlaqələr üzrə sədr müavini, professor Kürşad Zorlu deyib.

O, Prezident İlham Əliyevin iştirakı ilə keçirilən tədbirlərin əhəmiyyətini xüsusi vurğulayıb.

"Oktyabr ayında Ankarada keçiriləcək TDT Zirvə görüşünü türk dünyası üçün əlamətdar hadisə hesab edirik. TDT üçün mühüm qərarların qəbulunun nəzərdə tutulduğu Zirvə görüşünün 2026-cı il oktyabrın 29-da - Respublika Günü ilə eyni tarixdə keçiriləcəyi Türkiyə vətəndaşları üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır", - deyə siyasətçi bildirib.

Onun sözlərinə görə, Ankarada keçiriləcək TDT Zirvə görüşündən qısa müddət sonra Antalyada BMT-nin COP31 İqlim Sammiti öz işinə başlayacaq.

"Türk dünyasında böyük hörmət qazanmış lider olan Prezident İlham Əliyevin Türkiyə üçün mühüm əhəmiyyət daşıyan hər iki tədbirdə iştirakını böyük məmnunluq hissi ilə gözləyirik", - deyə Kürşad Zorlu vurğulayıb.

Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya dövlətləri gələcəklərini geosiyasi təzyiqlərlə deyil, müstəqil iradə və qarşılıqlı hörmət prinsipi əsasında formalaşdırırlar

Müasir beynəlxalq münasibətlər sisteminin polisentrik transformasiyası və regional təhlükəsizlik arxitekturasının doktrinal əsaslarla yenidən formalaşması fonunda Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya geostrateji məkanlarının konvergensiyası prosesi keyfiyyətcə yeni hüquqi-siyasi müstəviyə qədəm qoyub. 

Bu tarixi əhəmiyyətə malik regionun siyasi coğrafiyasını köklü dəyişən institusional transformasiyanın mərkəzində Prezident İlham Əliyevin nümayiş etdirdiyi, milli suverenliyin toxunulmazlığı, bərabərhüquqlu tərəfdaşlıq və qarşılıqlı faydalılıq prinsiplərinə söykənən doktrinal xarici siyasət strategiyası dayanır. Dövlət başçısının təsbit etdiyi "Bizim ailəmiz türk dünyasıdır" doktrinası beynəlxalq hüququn əsas prinsipləri, BMT Nizamnaməsinin 52-ci maddəsində nəzərdə tutulan regional razılaşmalar institutu və geostrateji təhlil müstəvisində türk dövlətlərinin unifikasiya olunmuş müstəqil geopolitik subyekt kimi təşəkkül tapmasının nəzəri-konseptual və praktiki-normativ fundamentini təşkil edir. 

Milli Məclisin deputatı Bəhruz MƏHƏRRƏMOV qəzetimizə açıqlamasında deyib ki, dövlət başçısının Qırğız Respublikasına dövlət səfəri və bu çərçivədə əldə olunmuş normativ-hüquqi, iqtisadi-maliyyə və geonəqliyyat uzlaşmaları təsdiq edir ki, Azərbaycanın xarici siyasət doktrinası Avrasiyanın geoiqtisadi xəritəsində institusional paradiqmanı köklü şəkildə beynəlxalq hüququn ümumtanınmış normalarında bəyan olunan niyyətlərə müvafiq formada təməlli şəkildə dəyişdirir. Ölkəmizin rəhbərinin müstəsna diplomatik təşəbbüskarlığı ikitərəfli münasibətlərin klassik tərəfdaşlıq çərçivəsini aşaraq, qarşılıqlı strateji bağlar, təhlükəsizlik imperativləri və dövlətlərarası öhdəliklər rejiminə söykənən ali dərəcəli müttəfiqlik statusuna transformasiyasını hüquqi-inkarolunmaz şəkildə təmin edib. "Səfərin hüquqi-siyasi fundamentini təşkil edən "Azərbaycan Respublikası ilə Qırğız Respublikası arasında müttəfiqlik münasibətləri haqqında Müqavilə" beynəlxalq müqavilələr hüququ üzrə 1969-cu il Vyana Konvensiyasının universal kodifikasiya normalarına, eləcə də BMT Nizamnaməsinin 2-ci maddəsində təsbit edilmiş imperativ prinspilərə tam uyğun olaraq, tərəflərin suveren bərabərliyi, ərazi bütövlüyü, sərhədlərin toxunulmazlığı və daxili işlərə qarışmamaq öhdəliklərini "jus cogens" norma qismində təsbit edir. Prezident İlham Əliyevin hüquqi-siyasi uzaqgörənliyinin məntiqi nəticəsi olan bu sənəd iki dövlətin xarici siyasət strategiyalarının və təhlükəsizlik paradiqmalarının unifikasiyasını normativ akt səviyyəsinə qaldırır. Beynəlxalq-hüquqi baxımdan Dövlətlərarası Şuranın Çolpon-Ata şəhərində keçirilən 3-cü iclasında qəbul edilən qərarlar müqavilə şərtlərinin icra mexanizmlərini institusionallaşdıraraq, qərarların monitorinqi və implementasiyası üzrə supranasionallaşma elementlərindən uzaq, lakin daxili hüquq sistemlərinin koordinasiyasına əsaslanan effektiv dövlətlərarası idarəetmə modeli yaradıb", - deyə o əlavə edib.

Deputat qeyd edib ki, müttəfiqlik münasibətlərinin bu ali hüquqi statusu, eyni zamanda dövlətlərarası əlaqələr tarixində müstəsna mənəvi-siyasi və diplomatik çəkiyə malik olan ali rəmzi jestlərlə daha da möhkəmləndirilməsi səfərin ən nəticəyönümlü məqamlarından biri kimi xüsusi diqqət çəkir. Dövlət başçılarının ali dövlət mükafatları olan 1-ci dərəcəli "Manas" və "Heydər Əliyev" ordenləri ilə qarşılıqlı təltif edilməsi beynəlxalq diplomatik protokolda dövlətlərarası ehtiramın, dövlət suverenliyinin və qarşılıqlı ali etimadın yüksək hüquqi-simvolik ifadəsidir. Bu ali mükafatlar ilk növbədə iki ölkə liderinin Avrasiya məkanında sabitliyin, hüququn aliliyinin və qardaşlıq bağlarının möhkəmləndirilməsindəki şəxsi tarixi xidmətlərinin hüquqi-siyasi etirafı kimi xarakterizə olunmalıdır.

B.Məhərrəmov bildirib ki, ötən dövrün geosiyasi proseslərini dəyişən konfiqurasiyalar fonunda təhlil etdikdə tarixən pərakəndə və konseptual baxımdan fərqli xarici siyasət vektorlarına malik olan türk dövlətlərinin vahid geostrateji platforma ətrafında konsolidasiyasında istisnasız olaraq Prezident 

İlham Əliyevin ardıcıl və hüquqi baxımdan əsaslandırılmış diplomatik təşəbbüsləri həlledici önəmə malikdir: "Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurasının müasir, institutsional nizamnaməyə və beynəlxalq təşkilat subyektivliyinə malik Türk Dövlətləri Təşkilatına transformasiyası regional inteqrasiya hüququnun keyfiyyətcə yeni mərhələsidir. Prezident İlham Əliyev də məhz türk dünyasını qlobal siyasi arxitekturada təkcə coğrafi və ya etno-mədəni birlik kimi deyil, beynəlxalq hüquqyaradıcılığı və qərarqəbuletmə mexanizmlərinə birbaşa təsir göstərən müstəqil güc mərkəzi kimi mövqeləndirib. Qlobal böhranlar, xüsusən COVID-19 pandemiyası dövründə Azərbaycan Prezidentinin təşəbbüsü ilə TDT-nin Fövqəladə Zirvə Görüşünün keçirilməsi beynəlxalq münasibətlər tarixində və çoxtərəfli diplomatiyada unikal hüquqi və operativ presedent yaratmışdır. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının fəaliyyətində aksioloji durğunluq yarandığı, 2005-ci il Beynəlxalq Səhiyyə Qaydalarının çoxtərəfli icra mexanizmlərinin kənarda qaldığı və qlobal vaksinasiya sahəsində proteksionist "vaksin millətçiliyi"nin tüğyan etdiyi bir şəraitdə məhz cənab İlham Əliyevin liderliyində türk dünyasının vahid sinxronlaşdırılmış tandem kimi çıxış etməsi humanitar hüquq normalarına söykənən operativ böhran idarəetmə mexanizmlərinin səmərəliliyini nümayiş etdirdi".

Deputat vurğulayıb ki, türk dünyasının beynəlxalq nüfuzunun möhkəmləndirilməsi istiqamətində digər mühüm konsepsiya  Prezident İlham Əliyevin geostrateji vizyonunun mühüm tərkib hissəsi kimi, türk dünyasının BMT idarəçiliyində və BMT Təhlükəsizlik Şurasının qərarlarında institusional çəkisinin artırılmasıdır. BMT TŞ-nin daimi üzvlərinin veto hüququndan irəli gələn struktur disbalansını, beynəlxalq hüququn selektiv tətbiqi böhranını və BMT Nizamnaməsinin reformasiyası zərurətini açıq şəkildə qeyd edən Azərbaycan lideri TDT üzvü olan dövlətlərin BMT platformasında konsolidasiya olunmuş səs hüququna və strateji təsir imkanlarına malik olmasını hüquqi-siyasi tələb kimi irəli sürür. Bu doktrinal yanaşma türk dünyasının qlobal iyerarxiyada beynəlxalq hüquq subyektivliyini artırmaqla yanaşı, BMT TŞ-nin qərarlarında və çoxtərəfli konvensiyaların qəbulu prosesində region dövlətlərinin milli maraqlarının konvergensiyasını təmin edir. "Bu baxış bucağı Azərbaycanın ikitərəfli əlaqələrdə, o cümlədən Qırğız Respublikası ilə münasibətlərdə Bakıya baxışda önəmli rol oynayaraq güvən diktə edir. Digər tərəfdən, bu çərçivədə geoiqtisadi və maliyyə-investisiya inteqrasiyasında Prezident İlham Əliyevin müəyyənləşdirdiyi strateji hədəflər kapitalın multiplikativ effektivliyini artırmaqla yanaşı, regionlararası makroiqtisadi və hüquqi sabitliyin təminatçısı rolunu oynayır. Bu prosesin praktiki davamı olaraq Azərbaycan-Qırğız İnkişaf Fondunun nizamnamə kapitalının iki dəfə artırılaraq 200 milyon ABŞ dollarına çatdırılması haqqında 2022-ci il 11 oktyabr tarixli sazişə daxil edilən ikinci əlavə saziş ikitərəfli əlaqələrə töhfə olmaqla yanaşı, Azərbaycanın Cənubi Qafqaz hüdudlarını aşaraq Mərkəzi Asiyada institusional sərmayəçi və maliyyə donoruna çevrilməsinin aydın göstəricisidir. İqtisadi inteqrasiya mexanizmlərinin hüquqi çərçivəsini tamamlayan digər mühüm sənədlər - Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankı ilə Qırğız Respublikasının Maliyyə Bazarının Tənzimlənməsi və Nəzarəti Xidməti arasında imzalanmış idarələrarası Anlaşma Memorandumu, eləcə də "AzerGold" QSC və "Kyrgyzaltyn" ASC arasındakı kooperasiya sənədləri maliyyə-bank sektorunun inteqrasiyası, resurs emalı və dağ-mədən sənayesində hüquqi şəffaflıqla dəstəklənən yeni investisiya rejiminin və transmilli mülkiyyət mühafizəsi standartlarının əsasını qoyur", - deyə o əlavə edib.

B.Məhərrəmov qeyd edib ki, Vətən müharibəsində əldə olunmuş tarixi Zəfər yalnız Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin bərpası ilə məhdudlaşmır, bütövlükdə, Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya regionunun geopolitik konfiqurasiyasını kökündən dəyişdirir. BMT TŞ-nin 30 il kağız üzərində qalmış 822, 853, 874 və 884 saylı qətnamələrini, eləcə də BMT Nizamnaməsinin 51-ci maddəsində təsbit edilmiş özünümüdafiə hüququnu de-fakto və de-yure təkbaşına icra edən Azərbaycan dövləti beynəlxalq hüququn "jus cogens" normalarının aliliyini təmin edib. Bu Zəfər Türk dünyasına psixoloji və geostrateji özünəinamı qaytarıb, TDT-nin hərbi-siyasi, müdafiə sənayesi və təhlükəsizlik ölçülərinin dərinləşməsinə təkan verib. Postmünaqişə dövründə Prezidentin diktə etdiyi yeni regional təhlükəsizlik modeli kənar güclərin Cənubi Qafqaza konyunktur müdaxilə cəhdlərini neytralizasiya edərək BMT Nizamnaməsində təşviq edilən regional inklüzivlik və problemlərin vasitəçisiz həlli prinsipini bərqərar edib.

Deputat bildirib ki, Prezident İlham Əliyevin çoxsaylı geosiyasi təzyiqlərə və transmilli mənfi təsir mexanizmlərinə baxmayaraq zamanında reallaşdırdığı transmilli infrastruktural layihələr - Bakı-Tbilisi-Ceyhan, Bakı-Tbilisi-Ərzurum, TANAP, TAP və Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu lineyar nəqliyyat xətləri olmaqdan çıxaraq, Avrasiyanın geoiqtisadi təhlükəsizlik arxitekturasının və beynəlxalq xüsusi hüquq rejimlərinin dayanıqlı sütunlarına çevrilib: "Müasir mərhələdə Trans-Xəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun hüquqi, tarif və infrastruktural uzlaşmasını təmin edən Beynəlxalq Avtomobil Əlaqələri haqqında Saziş və dəniz yükdaşımalarına, gəmiçilik və gəmiqayırmaya dair memorandumların məzmunu göstərir ki, Orta dəhliz Mərkəzi Asiya dövlətləri, xüsusən Qırğızıstan, Qazaxıstan və Özbəkistan üçün Avropa bazarlarına alternativsiz və təhlükəsiz çıxış pəncərəsidir. "Landlocked" statuslu, yəni, dənizə birbaşa çıxışı olmayan Mərkəzi Asiya dövlətləri üçün Azərbaycanın yaradaraq təklif etdiyi multimodal logistik infrastruktur birtərəfli geoiqtisadi asılılıqları neytralizasiya edir, bu ölkələrin milli suverenliyinin və iqtisadi müstəqilliyinin beynəlxalq hüquq müstəvisində etibarlı təminatçılarından birinə çevrilir. Məhz bu ali vizyonla formalaşan energetika sahəsində 2026-2028-ci illər üzrə Yol Xəritəsi və neft məhsullarının tədarükünə dair Anlaşma Memorandumu Azərbaycanın beynəlxalq enerji təhlükəsizliyi arxitekturasındakı hab rolunu Mərkəzi Asiyanın zəngin resursları ilə sinxronlaşdırır". 

B.Məhərrəmov söyləyib ki, Avrasiyanın rəqəmsal və informasiya təhlükəsizliyi arxitekturasında da unifikasiya meyilləri özünü göstərir. İki ölkə arasında kibertəhlükəsizlik sahəsində qurulan tərəfdaşlıq kritik rəqəmsal infrastrukturların transmilli kiberfəzada təhdidlərdən mühəndis-texniki və kəşfiyyata qarşı mübarizə imkanları ilə qorunmasını normativ hüquqi çərçivəyə salır. Azərbaycan dövlətinin birbaşa kapitallaşması hesabına İssık-Kul sahilində inşa edilən beşulduzlu "Baku Resort & Spa" rekreasiya kompleksi və regionlararası desentralizasiya diplomatiyasının təzahürü olan Şuşa-Çolpon-Ata, Qəbələ-Karakol, Gəncə-Oş şəhərləri arasında qardaşlaşma memorandumları Prezident İlham Əliyevin "yumşaq güc" strategiyasının növbəti parlaq təzahürüdür. Suveren dövlətlərarası münasibətlərin institusional arxitekturasında submilli idarəetmə vahidləri səviyyəsində birbaşa hüquqi-desentralizasiyalı əlaqələrin təsbit olunması xarici siyasət doktrinalarının regional və bələdiyyə səviyyələrində şaxələndirilməsinə xidmət edir. Şuşa şəhərinin beynəlxalq hüquqi statusunun və postmünaqişə dövründə onun yenidən qurulması prosesinin Türk dünyasının mədəni-siyasi mərkəzi kimi legitimliyinin daha da möhkəmləndirilməsi Çolpon-Ata ilə qurulan hüquqi bağlar vasitəsilə regional turizm və mədəniyyət hüququ çərçivəsində unifikasiya olunmuş təşəbbüslərin reallaşdırılmasını təmin edir. Eyni zamanda Qəbələ və Karakol şəhərlərinin aqro-ekoloji və dağ-xizək rekreasiya potensialının birləşdirilməsi, Gəncə və Oş şəhərlərinin isə tarixi-sənaye və akademik mərkəzlər kimi qarşılıqlı inteqrasiyası iki ölkə arasında investisiyaların təşviqi və qorunması, eləcə də regional iqtisadi klasterlərin formalaşdırılması baxımından mühüm hüquqi presedent yaradıb. Buna qarşılıqlı töhfə olaraq, Qırğızıstan tərəfindən Ağdam rayonunda Manas adına 960 şagird yerlik məktəbin inşa edilərək istifadəyə verilməsi postmünaqişə dövründə ərazilərin reabilitasiyası və rekonstruksiyası prosesinə Mərkəzi Asiya regionundan verilən hüquqi-mənəvi dəstəyin və sarsılmaz həmrəyliyin siyasi göstəricisidir. Bu cür addımlar iki xalq arasında mənəvi-mədəni reinteqrasiyanı dərinləşdirərək, strateji müttəfiqliyin ictimai təməllərini sarsılmaz edir.

Deputat vurğulayıb ki, səfər çərçivəsində Çolpon-Ata şəhərində keçirilən qeyri-rəsmi təmaslar və Azərbaycan, Qırğızıstan, Özbəkistan, Qazaxıstan, Tacikistan və Türkmənistan dövlət başçılarının iştirakı ilə baş tutan çoxtərəfli görüş Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya regionlarının suveren aktorları arasında formalaşan normativ-hüquqi tərəfdaşlığın növbəti diplomatik təzahürüdür: "Dövlət rəhbərlərinin rəsmi protokol çərçivələrini aşaraq "Issyk-Kul Golf Resort" kompleksində birgə iştirak etdiyi format beynəlxalq hüququn suveren bərabərlik və qarşılıqlı etimad prinsiplərinə söykənən "qolf diplomatiyası" və "səmimi dialoq" mexanizmlərinin səmərəli tətbiqini göstərir. Bu qeyri-rəsmi platforma liderlər arasında yüksəksəviyyəli şəxsi etimadın mövcudluğunu və çoxtərəfli strateji müttəfiqlik münasibətlərinin keyfiyyətcə yeni mərhələyə keçdiyini sübut edir. Bu proseslərin kulminasiya nöqtəsi kimi Çolpon-Ata Bəyannaməsi ilə təsbit edilən və Azərbaycanın Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət görüşləri mexanizminə tamhüquqlu inteqrasiyasını nəzərdə tutan "Mərkəzi Asiya və Azərbaycan Dövlət Liderlərinin Formatı"nın bərqərar olması Prezident İlham Əliyevin beynəlxalq miqyaslı müstəsna liderlik missiyasının təntənəsidir. Azərbaycanın əvvəl olduğu fəxri qonaq statusundan çıxaraq bu mexanizmin tamhüquqlu üzvünə çevrilməsi Avrasiyanın mərkəzində yeni bir geosiyasi reallıq yaradıb. Bu mənada Çolpon-Atadan yayılan birgə strateji mesajlar, əslində, həm də qlobal güc mərkəzlərinə ünvanlanmış açıq bəyanatdır: Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya dövlətləri öz gələcəklərini xarici diktə, neokolonial yanaşmalar və geosiyasi təzyiqlərlə deyil, müstəqil iradə, vasitəçisiz dialoq və qarşılıqlı hörmət prinsipi əsasında şəkilləndirirlər". 

O bildirib ki, Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya coğrafiyasının monolit geostrateji, geoiqtisadi və təhlükəsizlik məkanı kimi konsolidasiyası, təbii ki, BMT, Türk Dövlətləri Təşkilatı və digər beynəlxalq platformalarda vahid cəbhədən çıxış etmək imkanlarını maksimuma çatdırır. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi və müstəsna liderlik iradəsi ilə həyata keçirilən bu tarixi proses Türk dünyasının qlobal güc mərkəzi kimi beynəlxalq hüquq subyektivliyini sarsılmaz edir və XXI əsrdə Avrasiya qitəsində uzunmüddətli sülhün, sabitliyin və tərəqqinin etibarlı zəminini formalaşdırır.

Əsmər QARDAŞXANOVA,

"Azərbaycan"

Azərbaycanın son illər həyata keçirdiyi xarici siyasətin əsas istiqamətlərindən biri Mərkəzi Asiya ilə əlaqələrin strateji səviyyədə genişləndirilməsidir. Türk dünyasının inteqrasiyasının gücləndirilməsi, Orta dəhlizin imkanlarının artırılması, nəqliyyat-logistika, enerji, investisiya və humanitar əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi Prezident İlham Əliyevin formalaşdırdığı Mərkəzi Asiya siyasətinin başlıca prioritetləri kimi çıxış edir. Bu siyasət nəticəsində Azərbaycan region dövlətləri ilə münasibətlərini yeni keyfiyyət mərhələsinə yüksəldərək etibarlı siyasi tərəfdaş, mühüm iqtisadi investor və türk dünyasında inteqrasiya proseslərinin aparıcı təşəbbüskarlarından biri kimi mövqeyini daha da möhkəmləndirir.

Məhz bu strateji kursun məntiqi davamı olaraq Prezident İlham Əliyevin bu günlər Qırğız Respublikasına həyata keçirilən dövlət səfəri Azərbaycanın Mərkəzi Asiya siyasətində növbəti mühüm mərhələ kimi tarixə düşdü. Birinci vitse-prezident Mehriban xanım Əliyevanın da iştirak etdiyi səfərin nəticələri bir daha göstərdi ki, son illərdə Prezident İlham Əliyevin Mərkəzi Asiya ölkələri ilə siyasi dialoqu intensivləşdirməsi, Dövlətlərarası Şuranın 3-cü iclasındakı çıxışı, "Müttəfiqlik münasibətləri haqqında Müqavilə"nin qəbul edilməsi, qarşılıqlı investisiyaların təşviqi, regional nəqliyyat-kommunikasiya layihələrinin əlaqələndirilməsi və Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində inteqrasiyanın dərinləşdirilməsi istiqamətində həyata keçirdiyi ardıcıl siyasət Azərbaycanı regionun etibarlı strateji tərəfdaşına çevirib. Qırğızıstanla münasibətlərin müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəlməsi isə bu siyasətin ən uğurlu və məntiqi nəticələrindən biri kimi qiymətləndirilə bilər.

Dövlət səfərinin proqramı da münasibətlərin miqyasını aydın göstərir, siyasi, iqtisadi və humanitar gündəliyin bütün istiqamətlərini əhatə edən kompleks əməkdaşlıq modelinin formalaşdığını ortaya qoyurdu. Bu kontekstdə Prezident İlham Əliyevin Qırğız Respublikasının Prezidenti Sadır Æaparova xitabən mətbuata bəyanatında səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycan və Qırğız Respublikası arasındakı münasibətlərin yeni mərhələsinin siyasi mahiyyətini ifadə edir: "Bu gün biz Sizinlə dövlətlərarası münasibətləri ən yüksək səviyyəyə qaldırdıq, qarşılıqlı fəaliyyətimizin möhkəmlənməsinə birgə səyləri bir daha nümayiş etdirdik.

Müttəfiqlik münasibətləri çox böyük məsuliyyət deməkdir və biz bu məsuliyyətə hazırıq. Biz bütün təşəbbüslərdə - həm beynəlxalq platformalarda, həm də iqtisadi-ticari sahədə və təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsində bir-birimizi bundan sonra da dəstəkləyəcəyik".

Qırğız Respublikasının Prezidenti Sadır Æaparov isə əmin olduğunu bildirdi ki, bu səfər qardaş münasibətlərimizin möhkəmlənməsinə yeni impuls verəcək: "Qırğızıstan ilə Azərbaycan bir-birini daim dəstəkləyir və qarşılıqlı maraq doğuran məsələlər üzrə mövqelərini uğurla əlaqələndirir. Məmnunluqla qeyd edirəm ki, Qırğızıstanla Azərbaycan arasında siyasi dialoq bu gün ən yüksək səviyyədədir. Müntəzəm təmaslar və qarşılıqlı etimad bu gün qurulan müttəfiqlik münasibətləri üçün möhkəm zəmin yaradır".

Möhkəm təməllər üzərində qurulmuş müttəfiqlik

Azərbaycan-Qırğızıstan münasibətlərinin bugünkü səviyyəsi yalnız son illərin siyasi proseslərindən başlanmır, bu əməkdaşlıq ortaq türk kimliyi, müştərək tarix, mədəniyyət və mənəvi dəyərlər üzərində formalaşmış möhkəm təmələ söykənir. İki ölkə arasında diplomatik münasibətlər 1993-cü il yanvarın 19-da qurulsa da, siyasi münasibətlərin ideoloji əsasları Ümummilli Lider Heydər Əliyevin 1995-ci ildə "Manas" eposunun 1000 illik yubileyi münasibətilə Qırğız Respublikasına səfəri zamanı formalaşmağa başlamışdı. Sonrakı illərdə qarşılıqlı səfirliklərin açılması ikitərəfli münasibətlərin institusional inkişafına təkan vermişdir.

Cənab İlham Əliyevin prezidentliyi dövründə isə Qırğız Respublikası ilə münasibətlər yeni məzmun qazandı. Dövlətimizin başçısının Mərkəzi Asiya regionuna verdiyi strateji əhəmiyyət Bişkeklə əməkdaşlığın da sürətlə inkişafına şərait yaratdı. Son beş il ərzində həyata keçirilmiş 13 yüksəksəviyyəli qarşılıqlı səfər bunu təsdiqləyən ən mühüm göstəricilərdəndir. Prezident İlham Əliyevin 2022-ci ildə Qırğız Respublikasına dövlət səfəri, Prezident Sadır Æaparovun isə 2022-ci ildə ölkəmizə rəsmi, 2024-cü ildə dövlət səfərləri son illər münasibətlərin dinamik inkişafını təmin edib. Bu gün iki ölkə arasında imzalanmış 105 sənədin mövcudluğu, Dövlətlərarası Şuranın fəaliyyət göstərməsi, hökumətlərarası komissiyaların müntəzəm işi və parlamentlərarası əməkdaşlığın genişlənməsi göstərir ki, münasibətlər artıq sistemli və institusional xarakter daşıyır. Bu tarixi inkişafın məntiqi nəticəsi kimi dövlət səfəri zamanı imzalanmış "Azərbaycan Respublikası ilə Qırğız Respublikası arasında müttəfiqlik münasibətləri haqqında Müqavilə" iki ölkənin əlaqələrinin hüquqi bazasını daha da yüksək səviyyəyə qaldırdı.

Əgər əvvəlki mərhələdə münasibətlər "Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Bəyannamə" əsasında inkişaf edirdisə, artıq yeni müqavilə dövlətlərin hər ikisinin təhlükəsizlik, xarici siyasət, iqtisadiyyat, enerji, nəqliyyat, rəqəmsallaşma və beynəlxalq təşkilatlarla koordinasiyasının inkişafına geniş perspektivlər açır. Bu sənəd təkcə ikitərəfli münasibətlər üçün deyil, bütövlükdə türk dünyasında inteqrasiya prosesləri baxımından da mühüm siyasi hadisə kimi qiymətləndirilə bilər. 

Səfər çərçivəsində energetika, avtomobil nəqliyyatı, gəmiçilik, statistika, kibertəhlükəsizlik, maliyyə bazarlarının tənzimlənməsi, şəhərlərin qardaşlaşması, neft məhsullarının tədarükü və digər istiqamətlər üzrə imzalanaraq mübadilə edilmiş çoxsaylı sənədlər müttəfiqliyin yalnız siyasi deyil, həm də böyük praktik məzmun daşıdığını nümayiş etdirir.

Azərbaycanın Mərkəzi Asiya siyasətində Qırğızıstanın xüsusi yeri

Prezident İlham Əliyevin xarici siyasət kursunda Mərkəzi Asiya, qeyd etdiyimiz kimi, prioritet istiqamətlərdəndir. İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra Azərbaycanın artan geosiyasi çəkisi bu siyasətin daha fəal həyata keçirilməsinə imkan yaradır. Azərbaycanın Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət görüşlərinə xüsusi qonaq kimi dəvət olunması, daha sonra bu platformada tamhüquqlu iştirakına dair qərarın qəbul edilməsi ölkəmizin region üçün artan əhəmiyyətinin göstəricisidir. Cənab İlham Əliyevin də bəyanatında xatırlatdığı kimi, hazırda bu platforma "Mərkəzi Asiyanın və Azərbaycanın dövlət liderlərinin görüşü" adlanır, növbəti görüş bir müddətdən sonra keçiriləcək. 

Bu amilləri nəzərə alsaq, Qırğız Respublikası Azərbaycan üçün yalnız ikitərəfli tərəfdaş yox, həm də Mərkəzi Asiyada çoxtərəfli əməkdaşlığın vacib iştirakçısıdır. Azərbaycanın Orta dəhliz layihəsində oynadığı rol, Ələt Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı, Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu və perspektivdə Zəngəzur dəhlizi (TRIPP) Qırğızıstanın da dünya bazarlarına çıxış imkanlarını genişləndirir. Beləliklə, Bakı ilə Bişkek arasında əməkdaşlıq artıq yalnız ikitərəfli münasibətlər çərçivəsində deyil, Avrasiyanın yeni nəqliyyat və logistika xəritəsinin formalaşması kontekstində də strateji əhəmiyyət daşıyır.

Siyasi münasibətlərdə müşahidə olunan dinamika digər iqtisadi sahələr üzrə əməkdaşlıqda da öz əksini tapır. 2025-ci ildə Azərbaycanla Qırğız Respublikası arasında qarşılıqlı ticarət dövriyyəsinin 77,17 milyon dollara çatması, Azərbaycanda 100-ə yaxın Qırğızıstan şirkətinin fəaliyyət göstərməsi, Azərbaycan-Qırğız İnkişaf Fondunun kapitalının 200 milyon dollara qədər artırılması barədə razılığın əldə edilməsi və artıq on milyonlarla dollar dəyərində layihələrin maliyyələşdirilməsi münasibətlərin iqtisadi əsaslarının nə qədər möhkəmləndiyini göstərir. 

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev əmin olduğunu bildirdi ki, Azərbaycan-Qırğız İnvestisiya Fondunun maliyyə vəsaitinin iki dəfə - 200 milyon dollara qədər artırılması barədə razılığın əldə olunması da son hədd deyil: "Çünki fondun fəaliyyəti üzrə bizə nümayiş etdirilən təqdimat konkret məzmunla zənginləşir. Qırğızıstanda həyata keçirilən çoxlu layihə var və onlar birgə istehsal, yeni iş yerləri yaradır, qarşılıqlı fəaliyyətimizin iqtisadi potensialını möhkəmləndirir". Bu mexanizm iki ölkə arasında investisiya əməkdaşlığının institusional modelini formalaşdıraraq sahibkarların yeni layihələr həyata keçirməsinə imkan yaradır.

Qeyd edək ki, səfər proqramı çərçivəsində İssık-Kulun sahilində "Bakı" hotelinin də açılışı oldu. Bu beşulduzlu hotel Azərbaycan dövlətinin vəsaiti ilə inşa edilib. 

Nəqliyyat-logistika istiqamətində əməkdaşlıq da sürətlə genişlənməkdədir. Orta dəhliz, "Çin-Qırğızıstan-Özbəkistan-Türkmənistan-Azərbaycan-Gürcüstan-Avropa" multimodal marşrutu üzrə yükdaşımalar fəal şəkildə həyata keçirilir. Bakı-Bişkek və Bakı-İssık-Kul aviareysləri iqtisadi inteqrasiyanın əsas dayaqlarına çevrilib.

Qarabağın bərpasında dostluğun rəmzi

Azərbaycan-Qırğızıstan münasibətlərinin ən dəyərli istiqamətlərindən biri Qarabağın bərpasında Qırğızıstanın göstərdiyi dəstəkdir. Qırğız hökumətinin maliyyə dəstəyi ilə Ağdamın Xıdırlı kəndində Ayköl Manas adına tam orta məktəb binasının tikilməsi, Qırğız hökumətinin azad edilmiş ərazilərdəki yaylaqlar üçün Azərbaycana 225 baş yak hədiyyə etməsi iki ölkə arasında münasibətlərin qardaşlıq prinsipləri ilə inkişaf etdiyini göstərir. Eyni zamanda Bişkekdəki Heydər Əliyev adına məktəb-gimnaziya kompleksi, Nizami Gəncəvi adına 103 saylı məktəb və "Dostluq" parkı Azərbaycan xalqına göstərilən xüsusi ehtiramın ifadəsidir.

Ölkəmizlə Qırğızıstan arasında münasibətlərin mühüm dayaqlarından biri də humanitar diplomatiyadır. Son illər qarşılıqlı Mədəniyyət Günlərinin keçirilməsi, Bakıda Çingiz Aytmatovun abidəsinin açılması, iki ölkə şəhərlərinin qardaşlaşması, media qurumlarının əməkdaşlığının genişlənməsi xalqlarımız arasında münasibətləri daha da möhkəmləndirib. Bu layihələr siyasi münasibətlərin cəmiyyətlər arasında da dərinləşməsinə xidmət edir.

Azərbaycan və Qırğızıstan həm də Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində ortaq mövqedən çıxış edərək türk dünyasının inteqrasiyasına mühüm töhfələr verirlər. Bu əməkdaşlıq regional sabitliyin, iqtisadi inkişafın və ortaq mədəni irsin qorunmasının vacib elementlərindən birinə çevrilib.

Bütöv geosiyasi strategiya

Dövlət səfəri çərçivəsində cənab İlham Əliyevə Qırğız Respublikasının ali dövlət mükafatı - 1-ci dərəcəli "Manas" ordeninin, Qırğızıstan Prezidenti Sadır Æaparova isə Azərbaycanın ali ordeni - "Heydər Əliyev" ordeninin təqdim edilməsi iki ölkə arasında münasibətlərin strateji müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəldiyinin siyasi və simvolik ifadələrindən biri kimi qiymətləndirilə bilər. Bu qarşılıqlı təltif dövlət başçılarının şəxsi xidmətlərinə verilən yüksək qiymət olmaqla yanaşı, eyni zamanda Azərbaycan-Qırğızıstan əlaqələrinin son illər qazandığı dinamik inkişafın, qarşılıqlı etimadın və ortaq siyasi iradənin rəsmi təsdiqidir. Hər iki ölkənin ali dövlət mükafatlarının qarşılıqlı şəkildə təqdim olunması türk dünyasında həmrəyliyin möhkəmləndirilməsi, ortaq tarixi-mədəni dəyərlərə söykənən əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi və gələcək strateji tərəfdaşlığın uzunmüddətli xarakter daşıdığının mühüm siyasi mesajıdır. Bu addım eyni zamanda Azərbaycan ilə Qırğızıstan arasında münasibətlərin təkcə ikitərəfli formatda deyil, həm də Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində qarşılıqlı etimad, həmrəylik və inteqrasiyanın gücləndirilməsi baxımından yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu nümayiş etdirir.

Prezident İlham Əliyevin Qırğızıstana dövlət səfəri göstərdi ki, Azərbaycanın Mərkəzi Asiya siyasəti artıq ayrı-ayrı layihələr səviyyəsini keçərək bütöv geosiyasi strategiyaya çevrilib. Qırğızıstanla imzalanmış müttəfiqlik müqaviləsi bu strategiyanın mühüm halqalarındandır.

Bu gün Azərbaycan Mərkəzi Asiya üçün Xəzər hövzəsinin əsas logistika mərkəzi, Avropaya çıxış qapısı, enerji təhlükəsizliyinin etibarlı tərəfdaşı və türk dünyasının inteqrasiyasını təşviq edən aparıcı dövlətlərdən biri kimi çıxış edir. Qırğızıstan isə bu strateji xəttin mühüm iştirakçısıdır.

Müttəfiqlik münasibətlərinin rəsmiləşdirilməsi göstərir ki, Bakı və Bişkek qarşılıqlı etimad, ortaq tarix, iqtisadi maraqlar və siyasi baxışların vəhdəti əsasında uzunmüddətli əməkdaşlıq modelini formalaşdırıblar. Prezident İlham Əliyevin bu dövlət səfəri yalnız ikitərəfli münasibətlərdə deyil, bütövlükdə Mərkəzi Asiyada yeni geosiyasi balansın formalaşması və Avrasiya nəqliyyat-kommunikasiya sisteminin inkişafı baxımından da mühüm siyasi hadisə kimi tarixə düşdü.

İradə ƏLİYEVA,

"Azərbaycan"

Prezident İlham Əliyevin Qırğızıstana dövlət səfəri və Çolpon-Ata şəhərində baş tutan "Mərkəzi Asiya-Azərbaycan" qeyri-rəsmi sammiti postsovet məkanında analoqu az tapılan yüksələn trayektoriyanın növbəti mərhələsi kimi qiymətləndirilməlidir. Bir neçə il əvvəl Bakı və Bişkek arasında münasibətlər çoxtərəfli sammitlərdə iştirakla məhdudlaşırdısa, bu gün artıq müttəfiqlik formatına - iki ölkənin ardıcıl və sürətlə irəlilədiyi münasibətlərin ən ali pilləsinə keçiddən söhbət gedir. Tərəfdaşlıqdan müttəfiqliyə gedən yol cəmi bir neçə ili əhatə etdi və bu dinamikanın özü münasibətlərin hansı səviyyədə olduğunu aydın şəkildə ifadə edir.

Milli Məclisin deputatı Kamran BAYRAMOV qəzetimizə açıqlamasında deyib ki, iki ölkə arasında diplomatik münasibətlər 1993-cü ilin yanvarında qurulsa da, onların tarixi bünövrəsi Heydər Əliyevin 1995-ci ilin avqustunda Qırğızıstana - türkdilli dövlətlərin sammitinə və "Manas" dastanının minillik yubileyinə səfəri ilə qoyulub: "Keyfiyyətcə yeni sıçrayış isə son illərə təsadüf edir. Son 5 ildə tərəflər ali səviyyədə 13 səfər həyata keçirib, ümumilikdə iki ölkə arasında 105 sənəd imzalanıb. Prezident İlham Əliyev Bişkekə ilk dövlət səfərini 2022-ci il oktyabrın 11-də edib və bu səfər zamanı Strateji Tərəfdaşlıq Haqqında Bəyannamə qəbul olunub, eləcə də Dostluq parkı açılıb. 2024-cü ilin aprelində Sadır Æaparov Bakıya dövlət səfərinə gəlib və bu əldə olunmuş nailiyyətləri daha da sürətləndirib. İndiki səfər isə münasibətləri ən yüksək pilləyə qaldıraraq müttəfiqlik münasibətləri haqqında müqavilənin imzalanması ilə keyfiyyətcə yeni mərhələnin başlanğıc nöqtəsi olub. Bu yolda atılan hər bir addım real məzmunla zənginləşdirildiyi üçün münasibətlər sürətlə inkişaf edib".

Deputat qeyd edib ki, münasibətlərin məzmun nüvəsini Azərbaycan-Qırğız İnkişaf Fondu təşkil edir və onun fəaliyyəti siyasi bəyanatların arxasında real iqtisadiyyatın dayandığını aydın göstərir. 2022-ci ildə təsis edilmiş fond qısa müddətdə sahibkarların artan müraciətlərini qarşılamaq üçün nizamnamə kapitalını yüz milyon dollara qədər artırmağa nail olub. İndiyə qədər bu struktur ümumi dəyəri 52,7 milyon dollar olan strateji layihələri maliyyələşdirib və daha 10-dək müraciətə baxılmaqdadır. Ən mühümü isə odur ki, bu vəsaitlər Qırğızıstan iqtisadiyyatı üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edən sahələrə yönəldilir: Tyup çayı üzərində kiçik su-elektrik stansiyasının tikintisi, Çuy vilayətində ölkənin ilk xalça fabrikinin inşası, logistika və turizm layihələri buna bariz nümunədir. "Süni şəkildə qurulan bir çox ittifaqdan fərqli olaraq, bu yaxınlaşmanın möhkəm bünövrəsi - ümumi sivilizasiya dayağı mövcuddur. Azərbaycan və Qırğızıstan türk qardaşlığı, Böyük İpək yolunun tarixi marşrutları dil və mədəniyyət yaxınlığı ilə bir-birinə bağlıdır. Bu birlik politoloqların siyasi konyunktura xatirinə uydurduğu nəzəriyyə deyil, mövcud olan obyektiv bir reallıqdır və müasir institusional arxitektura da təbii şəkildə bu bünövrə üzərində bərqərar olur. Türk Dövlətləri Təşkilatı qarşılıqlı fəaliyyətin siyasi çərçivəsini formalaşdıraraq, bütün türk xalqları üçün ümumi dəyər və strateji məkan müəyyənləşdirir. Ekspert mühitində C6 kimi tanınan "Mərkəzi Asiya-Azərbaycan" formatı isə birgə layihələrin praktiki reallaşdırılmasına fokuslanır. Bu mexanizmlər bir-biri ilə rəqabət aparmır, əksinə, siyasət, iqtisadiyyat və mədəniyyətin vahid zəncirdə birləşdiyi çoxsəviyyəli regional inteqrasiya sistemini gücləndirir", - deyə o əlavə edib.

K.Bayramov bildirib ki, Qırğızıstan istiqamətinə xüsusi çəki verən digər amil böyük Avrasiya tranzitinin coğrafiyasıdır. Azərbaycan uzun müddətdir ki, Çin və Mərkəzi Asiyanı Rusiyadan keçən şimal və İrandan keçən cənub marşrutlarından yan keçməklə, Avropa ilə birləşdirən Orta dəhlizin əsas halqası kimi çıxış edir. Açıq dənizlərə birbaşa çıxışı olmayan Mərkəzi Asiya dövlətləri üçün Xəzər dənizi və Qərbə uzanan Azərbaycan marşrutu dünya bazarlarına çıxış qapısı, həm də strateji zərurətdir. Qırğızıstan bu sistemə inteqrasiya olunaraq özünə dost qonşu və tərəfdaş qazanır. Azərbaycan isə öz növbəsində Tanrı dağlarından Aralıq dənizinə qədər mal, enerji və insan axınlarının kəsişdiyi yeni türk Avrasiyasının sistemyaradıcı qovşağına çevrilir.

Deputat deyib ki, bu yaxınlaşma yalnız iqtisadiyyat və logistika ilə məhdudlaşmayıb, dövlətlərarası əlaqələrin bütün spektrini əhatə etməsiylə diqqət çəkir: mədəni mübadilələr genişlənir, birbaşa aviabirlik inkişaf edir -AZAL Bakı-Bişkek marşrutu üzrə həftədə dörd müntəzəm reys və İssık-Kula mövsümi uçuşlar həyata keçirir. Qırğızıstanın paytaxtında Bakının dəstəyi ilə Heydər Əliyev adına təhsil kompleksi, Dostluq parkı və Nizami Gəncəvi adına məktəb açılıb. 2024-cü ilin aprelində isə iki dövlət başçısının iştirakı ilə Çingiz Aytmatovun abidəsinin açılış mərasimi keçirilib. Bu sıx bəşəri və humanitar bağlılıq həqiqi müttəfiqliyi kağız üzərindəki razılaşmalardan fərqləndirən əsas amildir: müqavilələri hökumətlər imzalayır, tərəfdaşlıq isə insanlar arasındakı canlı təmaslarda yaşayır. "Bu müttəfiqliyin həqiqi mənada qarşılıqlı xarakter daşıması və bunun ən aydın şəkildə Qarabağa münasibətdə özünü göstərməsi xüsusi qeyd olunmalıdır. Qırğızıstan azad edilmiş Azərbaycan ərazilərinin bərpası prosesinə kənardan tamaşa etmədi, birbaşa iştirak etdi. Qırğız hökumətinin maliyyə dəstəyi ilə Ağdam rayonunun Xıdırlı kəndində tikilən və 2025-ci ilin yayında hər iki ölkə prezidentinin iştirakı ilə təntənəli şəkildə açılan Ayköl Manas adına tam orta məktəb bu baxımdan dərin rəmzi məna kəsb edir. İki xalq protokollarla deyil, öz qəhrəmanlarının adları ilə mübadilə edərək onları bir-birinin gündəlik həyatına həkk etdi. Buna azad olunmuş ərazilərin dağlıq otlaqlarında yetişdirilmək üçün Qırğızıstan tərəfindən hədiyyə edilən 225 baş yak da praktiki töhfə kimi əlavə olundu. Bütün bunlar praktikada uğurla sınaqdan çıxmış sarsılmaz qardaşlıq bağlarıdır. Qırğızıstan misalında təzahür edən bu təcrübə ikitərəfli münasibətlərin çərçivəsini aşan universal əhəmiyyətə malikdir, çünki o, bütün Mərkəzi Asiya regionu üçün nümunəvi inteqrasiya modelini nümayiş etdirir", - deyə K.Bayramov bildirib.

Əsmər QARDAŞXANOVA,

"Azərbaycan"

Mübaliğəsiz demək olar ki, Azərbaycan-Qırğızıstan əməkdaşlığı iqtisadiyyatın əksər sahələrini əhatə edəcək. İndiyədək əməkdaşlıq edən sahələr əlaqələrini daha da genişləndirəcək və möhkəmləndirəcək, bu sıraya digər sahələr də qoşulacaq. Başqa sözlə, Prezident İlham Əliyevin Qırğızıstana dövlət səfəri ölkələrimiz arasında hərtərəfli əlaqələrin, o cümlədən iqtisadi əməkdaşlığın yeni bir mərhələsinin bünövrəsini qoydu.

Səfər çərçivəsində imzalanmış çoxsaylı sənədləri xatırlatmaq kifayətdir. Onlardan iqtisadiyyata aid olanların bir neçəsinin adını çəkək. "Azərbaycan Respublikası Hökuməti ilə Qırğız Respublikası Nazirlər Kabineti arasında beynəlxalq avtomobil əlaqələri haqqında Saziş" imzalanıb. Daha bir sənəd "Azərbaycan Respublikasının Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi ilə Qırğız Respublikasının Nəqliyyat və Kommunikasiya Nazirliyi arasında yükdaşımalar, gəmiçilik və gəmiqayırma sahəsində əməkdaşlıq haqqında Anlaşma Memorandumu" adlanır.

"Azərbaycan Respublikasının Energetika Nazirliyi ilə Qırğız Respublikasının Energetika Nazirliyi arasında neft məhsullarının tədarükü sahəsində əməkdaşlıq haqqında Anlaşma Memorandumu" mübadilə edilib. Mübadilə olunan sənədlər arasında "Azərbaycan Respublikası ilə Qırğız Respublikası arasında energetika sahəsində əməkdaşlıq üzrə 2026-2028-ci illər üçün Yol Xəritəsi", "Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi ilə Qırğız Respublikasının Milli Statistika Komitəsi arasında statistika sahəsində əməkdaşlıq haqqında Anlaşma Memorandumu", "Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankı ilə Qırğız Respublikasının İqtisadiyyat və Ticarət Nazirliyi yanında Maliyyə Bazarının Tənzimlənməsi və Nəzarəti Xidməti arasında əməkdaşlıq haqqında Anlaşma Memorandumu" da var. 

Eləcə də "AzerGold" QSC ilə "Kyrgyzaltyn" ASC arasında əməkdaşlıq və qarşılıqlı fəaliyyət haqqında Memorandum" imzalanıb. Digər iki sənədə əsasən, Azərbaycanın Şuşa şəhəri ilə Qırğızıstanın Çolpon-Ata, eləcə də Azərbaycanın Qəbələ şəhəri ilə Qırğızıstanın Karakol şəhəri qardaşlaşacaq.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və Qırğız Respublikasının Prezidenti Sadır Æaparov  Çolpon-Ata şəhərində mətbuata bəyanatlarla çıxış edərkən söylədikləri fikirlər də yaxın gələcəkdə iqtisadi əlaqələrin daha sıx olacağını göstərir.

Dövlətimizin başçısı öz bəyanatında demişdir: "Biz bütün təşəbbüslərdə - həm beynəlxalq platformalarda, həm də iqtisadi-ticari sahədə və təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsində bir-birimizi bundan sonra da dəstəkləyəcəyik. Siz qeyd etdiyiniz kimi, bu gün imzalanan sənədlər zərfi qarşılıqlı fəaliyyətimizin geniş sferasını nümayiş etdirir. Əminəm ki, səfərimin nəticələrinə görə əldə olunan razılaşmalar da əvvəlkilər kimi uğurla həyata keçiriləcək. Bu gün biz birgə Azərbaycan-Qırğız İnvestisiya Fondunun maliyyə vəsaitinin iki dəfə - 200 milyon dollara qədər artırılması barədə razılıq əldə etdik. Əminəm ki, bu da son hədd deyil, çünki fondun fəaliyyəti üzrə bizə nümayiş etdirilən təqdimat konkret məzmunla zənginləşir. Qırğızıstanda həyata keçirilən çoxlu layihə var və onlar birgə istehsal, yeni iş yerləri yaradır, qarşılıqlı fəaliyyətimizin iqtisadi potensialını möhkəmləndirir".

Bir neçə kəlmə də Dövlətlərarası Şuranın 3-cü iclası barədə. Burada da bütün sahələrdə qarşıya qoyulmuş məqsədlərin hamısına nail olunacağına əminlik ifadə olunub. Azərbaycan-Qırğız Fondunun uğurla fəaliyyət göstərdiyi, fondun vəsaitlərinin artırılması barədə qərar qəbul edildiyi bildirilib. Bir neçə layihə artıq həyata keçirilir. Fond inkişaf etdikcə layihələrin sayı da artacaq və bu, ortaq məqsədlərə xidmət edəcək.

Dövlətlərarası Şuranın iclasında qərar imzalanıb. Şuranın qərarlarının həyata keçirilməsinə dair informasiya dinlənilib və birgə təşəbbüslərin yerinə yetirilməsinin gedişatı, o cümlədən Azərbaycan-Qırğızıstan Fondunun fəaiyyəti müzakirə edilib.

Məlum olduğu kimi, səfər çərçivəsində Azərbaycan-Qırğızıstan əməkdaşlığına dair məsələlərin bütün kompleksi üzrə ətraflı və etimada əsaslanan danışıqlar aparılıb. İkitərəfli qarşılıqlı fəaliyyətin əsas istiqamətləri nəzərdən keçirilib və tərəfdaşlığın inkişafına dair yeni addımlar müəyyən edilib. Danışıqların mühüm yekunu kimi müttəfiqlik münasibətləri haqqında müqavilə imzalanıb.

Bu barədə Qırğızıstan Prezidenti Sadır Æaparov belə deyib: "Bu tarixi hadisə, həqiqətən də, Qırğızıstan-Azərbaycan əməkdaşlığının yeni mərhələsinin əsasını qoyur. Bundan başqa, energetika, nəqliyyat, kibertəhlükəsizlik, təhsil, maliyyə bazarının tənzimlənməsini, həmçinin qiymətli metalların dövriyyəsini əhatə edən ikitərəfli sənədlərdən ibarət sanballı zərf imzalanıb. Qarşılıqlı iqtisadi-ticari fəaliyyətin davamlı inkişafını və əmtəə dövriyyəsinin dayanıqlı artımını qeyd etdik. Gələcəkdə də işgüzar əlaqələrin genişlənməsi, müştərək investisiya layihələrinin həyata keçirilməsi üçün əlverişli şərait yaradılmasına dair razılıq əldə etdik. Bu gün Azərbaycan-Qırğızıstan Fondunun fəaliyyəti çərçivəsində 3 birgə layihənin açılışı oldu və 8 təşəbbüsün həyata keçirilməsinə start verildi".

Səfər çərçivəsində eləcə də nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı və ölkələrimizin tranzit potensialından səmərəli istifadə edilməsi məsələlərinə xüsusi diqqət yetirilib. Azərbaycanın Mərkəzi Asiyanı Avropa bazarları ilə birləşdirən Orta dəhlizin əsas bəndi kimi mühüm rolu qeyd olunub. Energetika sahəsində perspektivli istiqamətlər və birgə layihələrin həyata keçirilməsi imkanları müzakirə edilib. İssık-Kul gölü sahilində Azərbaycanın inşa etdiyi ilk beşulduzlu hotelin təntənəli açılışı olub.

Prezident İlham Əliyev İssık-Kulun sahilində ilk beşulduzlu hotelin Azərbaycan dövlətinin vəsaiti ilə inşa edildiyi və "Bakı" adını daşıdığına görə sevindiyimizi və fəxr etdiyimizi bildirıb. Dövlətimizin başçısı həmçinin Qarabağın bərpasına göstərilən kömək üçün Qırğızıstana minnətdarlığımızı ifadə edib. Ağdam rayonunda Manas adını daşıyan məktəbin qırğız xalqının 30 il ərzində işğaldan zərər çəkən Qarabağın bərpası işinə böyük töhfəsi olduğunu deyib.

Qarşıda isə iki xalqın dostluğunu və qardaşlığını daha da möhkəmləndirəcək yeni-yeni layihələr durur. Qeyd etdiyimiz kimi, bunu imzalanmış sənədlər də təsdiqləyir. 

Ekspertlər imzalanan sənədlərin yalnız çoxluğunu deyil, onların müxtəlif sahələri əhatə etdiyini də vurğulayırlar. Bu isə əməkdaşlıq imkanlarının çoxluğunu, perspektivlərin böyük olduğunu əks etdirir. Bir sözlə, Prezidentimizin Qırğızıstana dövlət səfəri iki dost və qardaş ölkə arasında iqtisadi inkişafa da yeni impuls verib.

Flora SADIQLI,

"Azərbaycan"

Tarix dövlətlərin taleyini yalnız onların malik olduqları resurslarla deyil, həm də qəbul etdikləri qərarlarla yazır. Elə məqamlar olur ki, siyasi iradə, milli birlik və gələcəyə hesablanmış strateji baxış bütöv bir xalqın inkişaf istiqamətini müəyyən edir. Məhz belə dövrlərdə dövlətçilik anlayışı hüquqi termin olmaqdan çıxaraq milli məsuliyyətə, ictimai həmrəyliyə və gələcəyə inamın simvoluna çevrilir.

Dünya yeni geosiyasi düzənin formalaşdığı, beynəlxalq münasibətlərin mürəkkəbləşdiyi və qlobal çağırışların dövlətlər qarşısında daha ciddi məsuliyyətlər qoyduğu bir mərhələdən keçir. Artıq ölkələrin gücü yalnız iqtisadi göstəricilərlə və ya hərbi potensialla ölçülmür. Dövlətin dayanıqlılığı onun siyasi iradəsi, milli birliyi, strateji baxışı və xalqla hakimiyyət arasında formalaşmış qarşılıqlı etimad ilə müəyyən olunur. Məhz buna görə də müasir dövlətçilik anlayışı təkcə idarəetmə sistemi deyil, həm də milli düşüncə tərzi, gələcəyə baxış və ümumi məsuliyyət fəlsəfəsidir.

Azərbaycanın son onilliklər ərzində keçdiyi inkişaf yolu göstərir ki, davamlı tərəqqinin əsasında təsadüfi qərarlar deyil, uzunmüddətli strateji baxış dayanır. Müstəqilliyini möhkəmləndirən, ərazi bütövlüyünü bərpa edən, iqtisadi potensialını gücləndirən və beynəlxalq nüfuzunu artıran Azərbaycan bu gün regionda sabitliyin, əməkdaşlığın və etibarlı tərəfdaşlığın əsas ünvanlarından biri kimi qəbul olunur. Bu, hər hansı bir qısamüddətli uğurun deyil, dövlətçilik ənənələrinin, ardıcıl siyasi kursun və milli maraqlara əsaslanan idarəetmənin nəticəsidir.

Müasir Azərbaycanın inkişaf modeli diqqəti ilk növbədə balanslı siyasəti ilə cəlb edir. Bir tərəfdən iqtisadi islahatlar, müasir infrastruktur, rəqəmsal transformasiya və beynəlxalq layihələrin həyata keçirilməsi ilə, digər tərəfdən isə sosial müdafiənin gücləndirilməsi, insan kapitalının inkişafı, milli-mənəvi dəyərlərin qorunması və vətəndaş rifahının yüksəldilməsi dövlət siyasətinin ayrılmaz hissəsi kimi diqqət çəkir. Bu tarazlıq ölkəmizin inkişafının təsadüfi deyil, strateji planlaşdırmaya əsaslanan düşünülmüş və yürüdülmüş sistemli siyasətin nəticəsi olduğunu göstərir.

Azərbaycanın beynəlxalq mövqeyi də məhz bu inkişaf modelinin məntiqi nəticəsidir. Enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat dəhlizləri, regional əməkdaşlıq təşəbbüsləri və çoxtərəfli diplomatik platformalarda fəal iştirak ölkəmizin etibarlı tərəfdaş kimi nüfuzunu daha da möhkəmləndirib. Xarici siyasətdə milli maraqların ardıcıl və prinsipial şəkildə müdafiə olunması, beynəlxalq hüquqa söykənən mövqe və qarşılıqlı hörmət prinsipi Azərbaycanın müasir diplomatiyasının başlıca  xüsusiyyətlərinə çevrilmişdir.

Azərbaycanın bugünkü inkişafının əsasında məqsədyönlü və ardıcıl dövlət idarəçiliyi dayanır. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti möhtərəm İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən siyasət nəticəsində ölkəmiz müstəqilliyini və suverenliyini daha da möhkəmləndirmiş, milli maraqların etibarlı şəkildə qorunmasını təmin etmiş, regionda etibarlı tərəfdaş və təşəbbüskar dövlət kimi mövqeyini gücləndirmişdir. İqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, müasir infrastrukturun qurulması, nəqliyyat və enerji layihələrinin uğurla reallaşdırılması, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə genişmiqyaslı bərpa və yenidənqurma işlərinin aparılması, eyni zamanda beynəlxalq müstəvidə prinsipial və praqmatik siyasətin həyata keçirilməsi Azərbaycanın inkişaf strategiyasının ardıcıl xarakter daşıdığını nümayiş etdirir. Bu siyasətin əsas məqsədi yalnız bugünkü uğurları möhkəmləndirmək deyil, həm də gələcək nəsillər üçün güclü, rəqabətqabiliyyətli və dayanıqlı dövlət formalaşdırmaqdır.

Müasir dövlət idarəçiliyinin əsas göstəricilərindən biri cəmiyyətin dəyişən tələblərinə çevik reaksiya vermək bacarığıdır. İdarəetmədə şəffaflığın artırılması, institusional islahatların davam etdirilməsi, rəqəmsal texnologiyaların tətbiqi və vətəndaş məmnunluğunun dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindən biri kimi müəyyənləşdirilməsi Azərbaycanın inkişaf modelinin dinamik xarakter daşıdığını göstərir. Dövlət yalnız mövcud problemləri həll etməklə kifayətlənməməli, eyni zamanda gələcək çağırışları əvvəlcədən görərək onları imkanlara çevirməyi bacarmalıdır. Məhz strateji idarəetmənin əsas mahiyyəti də bundan ibarətdir. Son illər ölkəmizdə sosial sahədə həyata keçirilən islahatlar, yeni təhsil və səhiyyə layihələri, mədəni irsin qorunmasına yönəlmiş təşəbbüslər, ailə institutunun möhkəmləndirilməsi və həssas sosial qruplara göstərilən diqqət dövlət siyasətinin mərkəzində insan amilinin dayandığını nümayiş etdirir. Dövlət rəhbəri İlham Əliyevin müəyyən etdiyi inkişaf prioritetləri ilə Birinci vitse-prezident Mehriban xanıım Əliyevanın humanitar və sosial istiqamətdə həyata keçirdiyi təşəbbüslər vahid dövlət strategiyasının bir-birini tamamlayan istiqamətləri kimi çıxış edir. Bu vəhdət iqtisadi inkişafın sosial məsuliyyətlə uzlaşdırılmasının və dövlət siyasətində insan faktoruna verilən önəmin bariz ifadəsidir.

Müasir dövrdə dövlətçilik anlayışı yalnız dövlət orqanlarının fəaliyyəti ilə məhdudlaşmır. Dövlətçilik cəmiyyətin hər bir üzvünün milli maraqlara münasibətində, qanuna hörmətində, vətəndaş məsuliyyətində və Vətənə bağlılığında özünü göstərir. Məhz bu mənəvi bağ dövlətin dayaqlarını möhkəmləndirən əsas qüvvədir. Güclü dövlət ilk növbədə güclü və məsuliyyətli cəmiyyət üzərində qurulur.

Dövlətçilik anlayışı eyni zamanda milli yaddaşın, tarixi irsin və mənəvi dəyərlərin qorunması deməkdir. Tarixi keçmişinə söykənməyən, milli kimliyini yaşatmayan cəmiyyətlərin gələcəyə inamla addımlaması çətin olur. Azərbaycan isə qədim dövlətçilik ənənələrini müasir inkişaf prinsipləri ilə uzlaşdıraraq milli-mənəvi dəyərləri inkişafın mühüm tərkib hissəsinə çevirməyi bacarmışdır. Məhz bu vəhdət cəmiyyətin həm daxili dayanıqlılığını gücləndirir, həm də dövlətin beynəlxalq nüfuzunun mənəvi əsaslarını formalaşdırır.

Bu gün informasiya məkanı da siyasi rəqabətin əsas meydanlarından birinə çevrilib. Dezinformasiya, manipulyasiya və müxtəlif təsir mexanizmləri vasitəsilə dövlətlərin daxili sabitliyinə təsir göstərmək cəhdləri müşahidə olunur. 

Azərbaycanın son illərdə qazandığı uğurlar, artan beynəlxalq nüfuzu və müstəqil siyasəti bəzi xarici siyasi mərkəzlərin və ölkəmizin güclənməsini qəbul etmək istəməyən dairələrin narahatlığına səbəb olur. Məhz bu səbəbdən zaman-zaman Azərbaycana qarşı koordinasiyalı dezinformasiya kampaniyaları aparılır, əsassız ittihamlar səsləndirilir, qara piar texnologiyalarından istifadə edilir və ölkəmizin beynəlxalq imicinə xələl gətirməyə yönəlmiş cəhdlər edilir. Ayrı-ayrı xarici maraq qrupları və onların təsiri altında fəaliyyət göstərən şəbəkələr Azərbaycanın müstəqil qərar qəbul etmək hüququna təzyiq göstərməyə, cəmiyyətdə inamsızlıq yaratmağa və milli birliyi zəiflətməyə çalışırlar. Təəssüf doğuran məqamlardan biri də odur ki, şəxsi və ya siyasi ambisiyalarını milli maraqlardan üstün tutan bəzi şəxslər və qruplar da bu qərəzli kampaniyaların təsiri altına düşərək və ya onlara qoşularaq ölkənin maraqlarına zidd mövqelər nümayiş etdirirlər. Lakin bütün bu cəhdlər Azərbaycanın müstəqil inkişaf kursunu dəyişdirə, xalqın dövlətinə olan etimadını sarsıda və milli iradəni zəiflədə bilməz. Əksinə, belə təzyiqlər cəmiyyətin dövlətçilik dəyərləri ətrafında daha sıx birləşməsinə, həmrəyliyin möhkəmlənməsinə və ölkəmizin milli maraqlara əsaslanan siyasətinin daha da qətiyyətlə davam etdirilməsinə səbəb olur.

Belə şəraitdə milli həmrəylik, sağlam ictimai düşüncə və dövlət maraqlarına sadiqlik xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Fərqli siyasi baxışlar demokratik cəmiyyətin təbii elementidir. Ancaq milli maraqlar, dövlət müstəqilliyi və xalqın gələcəyi bütün fərqliliklərin fövqündə dayanmalıdır. Tarix dəfələrlə sübut edib ki, milli birlik olan yerdə dövlət daha güclü, cəmiyyət isə daha dayanıqlı olur.

Azərbaycanın bugünkü uğurları keçilmiş yolun sonu deyil. Qarşıda daha böyük hədəflər dayanır. İşğaldan azad edilmiş ərazilərin tam bərpası, innovasiya əsaslı iqtisadiyyatın qurulması, rəqəmsal transformasiyanın dərinləşdirilməsi, "yaşıl enerji" siyasətinin genişləndirilməsi, süni intellekt və yüksək texnologiyaların tətbiqi, eləcə də insan kapitalına yönəlmiş investisiyaların artırılması növbəti inkişaf mərhələsinin əsas istiqamətləridir. Bu məqsədlərə nail olmaq üçün dövlət idarəçiliyinin daim yenilənməsi, ictimai etimadın qorunması və milli maraqların dəyişməz prioritet kimi saxlanılması xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Tarixən böyük dövlətlər yalnız qazandıqları qələbələrə görə deyil, həmin qələbələri uzunmüddətli inkişafa çevirmək bacarığına görə qiymətləndirilib. Azərbaycanın qarşısında da məhz belə bir tarixi vəzifə dayanır. Bu vəzifənin uğurla yerinə yetirilməsi isə siyasi uzaqgörənlik, milli həmrəylik, güclü dövlətçilik ənənələri və gələcəyə hesablanmış strateji düşüncə tələb edir.

Qarşıdakı dövr yalnız iqtisadi inkişaf mərhələsi deyil, həm də keyfiyyətcə yeni idarəetmə mərhələsi olacaqdır. Dünyada süni intellekt, rəqəmsal iqtisadiyyat, "yaşıl enerji" və innovativ texnologiyalar dövlətlərin rəqabət qabiliyyətini müəyyən edən əsas amillərə çevrilir. Azərbaycan da bu proseslərin fəal iştirakçısı olmaqla yeni inkişaf prioritetlərini formalaşdırır. Bu istiqamətdə həyata keçirilən məqsədyönlü siyasət göstərir ki, ölkəmizin strateji hədəfi yalnız bugünkü nailiyyətləri qorumaq deyil, gələcəyin çağırışlarına hazır olan güclü, müasir və rəqabətqabiliyyətli dövlət modelini daha da möhkəmləndirməkdir.

Bu gün hər bir Azərbaycan vətəndaşı ölkəsinin inkişafında öz məsuliyyətini dərk etməlidir. Çünki dövlətçilik yalnız siyasi institutların fəaliyyəti deyil, bütövlükdə xalqın ortaq iradəsinin ifadəsidir. Dövlətin qüdrəti də məhz bu vəhdətdən doğur.

Azərbaycanın ən böyük üstünlüyü təkcə iqtisadi imkanlarında, beynəlxalq nüfuzunda və ya strateji coğrafi mövqeyində deyil. Ən böyük üstünlüyü milli birliyimiz, dövlətçilik ənənələrimiz və gələcəyə inamdır. Bu dəyərlər qorunduqca Azərbaycan öz inkişaf yolunu inamla davam etdirəcək, milli maraqlara söykənən dövlətçilik modeli ilə regionda və beynəlxalq müstəvidə  güclü, etibarlı və nüfuzlu dövlət kimi, müasir dövlət idarəçiliyinin uğurlu nümunələrindən biri kimi mövqeyini daha da möhkəmləndirəcəkdir.

Asif ƏSGƏROV,

Milli Məclisin deputatı

Bəzən tarixdə bircə an bütün bir xalqın qismətini yenidən yazır. 2003-cü il avqustun 4-də cənab İlham Əliyevin Baş nazir təyin edilməsi də yalnız idarəçilik dəyişikliyi deyildi. O gün Azərbaycanın taleyinə həkk olunan möhtəşəm Zəfər yürüşünün ilk addımı atıldı. Həmin tarixdə Milli Məclisdə qəbul edilən qərar, əslində, 30 illik həsrətə son qoyacaq, Şuşada bayrağımızı dalğalandıracaq və ölkəmizin tam suverenliyini təmin edəcək "dəmir iradə"nin rəsmi təsdiqi oldu. 

Böyük etimad, müdrik seçim 

2003-cü ilin avqustunda verilən bu tarixi qərar təsadüfi bir seçim deyildi. Hələ Baş nazir təyin olunmazdan əvvəl cənab İlham Əliyev Heydər Əliyev siyasi məktəbinin ən parlaq yetirməsi kimi özünü artıq təsdiqləmişdi. O, "Əsrin müqaviləsi"nin yaradıcılarından biri kimi ARDNŞ-də ölkəmizin neft strategiyasını dünya nəhənglərinə diktə edirdi.

AŞPA-dakı mübarizəsi ilə Avropanın tən ortasında Ermənistanın işğalçı xislətini beynəlxalq kürsülərdən nəzərə çarpdırır, haqq səsimizi dünyaya çatdırırdı. Məhz cənab İlham  Əliyevin fəaliyyəti nəticəsində Azərbaycan nümayəndə heyəti Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin Avropa Şurasında müzakirəsi zamanı böyük uğurlar əldə etmişdi. Azərbaycan nümayəndə heyətinə rəhbərliyi dövründə AŞPA-nın vitse-prezidenti kimi mühüm posta seçilmiş cənab İlham Əliyevin ardıcıl səyləri nəticəsində bu qurum Ermənistanı işğalçı dövlət kimi tanımışdı. 

Eyni zamanda o, Milli Olimpiya Komitəsinin rəhbəri kimi  sağlam və vətənpərvər Azərbaycan gəncliyinin yetişməsi üçün idman hərəkatının təməlini qoyurdu.

Bu keyfiyyətlər sayəsində cənab İlham Əliyevin Baş nazir təyinatı təkcə ölkə daxilində deyil, ABŞ də daxil olmaqla dünya ictimaiyyəti tərəfindən böyük rəğbətlə qarşılandı. Beynəlxalq aləm cənab İlham Əliyevin şəxsində müasir düşüncəli, uzaqgörən və verdiyi sözə sadiq bir lider gördü. 

2003-cü il avqustun 4-də cənab İlham Əliyevin Milli Məclisin yekdil razılığı ilə Baş nazir vəzifəsinə təyin edilməsi, əslində, xalqın ona göstərdiyi böyük etimadın təcəssümü oldu. 

Hökumət başçısı kimi bir neçə aylıq fəaliyyətində mühüm addımlar atan cənab İlham Əliyevin sonrakı prezidentlik fəaliyyəti dəqiq hesablanmış xüsusi inkişaf mərhələsi ilə bağlı oldu. 

Prezident İlham Əliyev yaxşı bilirdi ki, iqtisadiyyatı güclü olmayan dövlətin hərbi qələbəsi mümkün ola bilməz. Buna görə də bu sahədə mühüm işlər görüldü, Bakı-Tbilisi-Ceyhan, Bakı-Tbilisi-Ərzurum və Bakı-Tbilisi-Qars kimi nəhəng layihələr gerçəkləş-dirildi. Azərbaycan heç kimdən asılı olmayan qüdrətli dövlətə çevrildi.

İqtisadiyyatdan əldə olunan vəsaitin böyük hissəsi bilavasitə ordu quruculuğuna yönəldildi. Ən müasir texnologiyalar ölkəyə gətirildi, Xüsusi Təyinatlı Qüvvələr formalaşdırıldı və yerli hərbi sənaye yaradıldı. Məhz bu güclü ordu 2020-ci ildə düşmənin 30 ilə qurduğu keçilməz sədləri 44 günə yerlə yeksan etdi.

Prezident İlham Əliyev həm də diplomatiya sahəsində siyasi iradəsini və şərtlərini diktə etdi. Nüfuzlu təşkilatlarda Qarabağın Azərbaycanın tarixi torpağı olduğu həqiqətini hüquqi sənədlərlə beynəlxalq birliyə çatdırdı. Aparılan fundamental diplomatik siyasətin nəticəsi idi ki, İkinci Qarabağ  müharibəsi başlayanda dünya birliyi Azərbaycanın öz ərazisində haqq savaşı apardığını qəbul etməyə məcbur oldu.

Siyasi və hərbi qətiyyətin zirvəsi 

Cənab İlham Əliyevin Baş nazirlikdən başlayan idarəçilik fəlsəfəsinin ana xəttini tək bir ali məqsəd - işğal altındakı torpaqların azad olunması təşkil edirdi. İllər boyu toplanan iqtisadi güc, müasir hərbi üstünlük və ən əsası milli ruhun yüksəlişi 2020-ci ilin payızında öz məntiqi nəticəsini verdi. 44 günlük Vətən müharibəsi zamanı Müzəffər Ali Baş Komandanın rəhbərliyi ilə Azərbaycan Ordusu düşmənin 30 il boyunca qurduğu keçilməz sədləri yararaq tarixi Zəfərə imza atdı. Əvəzsiz hərbi strategiya və Şuşanın azad olunması əməliyyatı dünya hərb dərsliklərinə qızıl hərflərlə yazıldı.

Qarabağ Zəfəri təkcə döyüş meydanında deyil, eyni zamanda gərgin diplomatik və informasiya müstəvisində qazanıldı. Müharibə günlərində Prezident İlham Əliyev dünyanın ən nüfuzlu media orqanlarına 30-dan çox müsahibə verərək psixoloji hücumları təkbaşına dəf etdi. Səlis xarici dili, dəmir kimi məntiqi və sarsılmaz faktları ilə qərəzli jurnalistləri susduran dövlətimizin başçısı Azərbaycanın haqq savaşını dünyaya çatdırdı. Diplomatik cəbhədəki dəqiq gedişlər beynəlxalq təzyiqlərin qarşısını aldı və hərbi qələbəmizin hüquqi zəminini sarsılmaz etdi.

2020-ci ilin Zəfəri böyük bir zirvə idi, lakin milli maraqlara xidmət edən proses yarımçıq qala bilməzdi. 2023-cü ilin sentyabrında keçirilən cəmi 23 saatlıq lokal xarakterli antiterror tədbirləri Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin siyasi və hərbi qətiyyətinin yeni bir zirvəsi oldu. Cəsarətli və zərgər dəqiqliyi ilə həyata keçirilən bu əməliyyat nəticəsində Qarabağdakı separatçı rejim təslim oldu, qanunsuz hərbi birləşmələr tərksilah edildi. Bununla da Azərbaycan özünün bütün suveren ərazilərində dövlət bayrağını ucaltdı. Xankəndidə, Xocalıda, Əsgəranda dalğalanan üçrəngli bayrağımız ölkəmizin ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin mütləq təminatının rəmzinə çevrildi.

Sülhün və tərəqqinin böyük memarı 

Bu gün Azərbaycan yalnız regional deyil, qlobal səviyyədə söz sahibi olan, geosiyasi proseslərə istiqamət verən aparıcı dövlətdir. Qoşulmama Hərəkatına uğurlu sədrlik, Türk Dövlətləri Təşkilatında aparıcı rol, BMT-nin COP29 kimi möhtəşəm qlobal tədbirlərinə evsahibliyi etməsi kimi nümunələr ölkəmizin beynəlxalq aləmdəki yüksək nüfuzunun bariz göstəricisidir. Prezident İlham Əliyevin liderliyi ilə Cənubi Qafqazda tamamilə yeni reallıqlar yaradılıb. Azərbaycan qlobal səviyyədə strateji enerji və nəqliyyat qovşağına çevrilib.

 İşğaldan azad edilmiş torpaqlarda dünyada analoqu olmayan sürətlə "ağıllı kənd", "ağıllı şəhər" konsepsiyaları ilə nəhəng bərpa-quruculuq işləri aparılır. "Böyük qayıdış" proqramı uğurla gerçəkləşdirilir. Bu gün Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda 90 mindən çox insan təhsil alır, çalışır, yaşayır... 

Azərbaycan regionda davamlı sülhün və sabitliyin əsas təşəbbüskarı kimi çıxış edir. Prezident İlham Əliyevin irəli sürdüyü 5 prinsipə əsaslanan sülh gündəliyi Cənubi Qafqazı ədavət məkanından əməkdaşlıq regionuna çevirməyi hədəfləyir. Azərbaycanın sülh təklifləri beynəlxalq hüquq, sərhədlərin toxunulmazlığı və gələcək nəsillərin təhlükəsizliyi üzərində qurulub. Bu yanaşma Prezident İlham Əliyevin yalnız qalib lider deyil, həm də regional sülhün və tərəqqinin böyük memarı olduğunu sübut edir.

2003-cü il avqustun 4-dən başlanan bu şərəfli yol, sadəcə, bir siyasi liderin salnaməsi deyil. Bu, haqq uğrunda sarsılmaz mübarizə aparan, parçalanmış torpaqlarını bütövləşdirən bir xalqın dirçəliş dastanıdır.

Baş nazir kimi başladığı tarixi missiyanı Müzəffər Ali Baş Komandanlıq zirvəsinə qaldıran Prezident İlham Əliyev 23 illik fəaliyyəti ilə Azərbaycanın adını qalib dövlətlər sırasına əbədi olaraq həkk etdi. 

Yasəmən MUSAYEVA, 

"Azərbaycan"

Azərbaycan Respublikasının Qanunu

Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 94-cü maddəsinin I hissəsinin 11-ci bəndini rəhbər tutaraq qərara alır:

"Enerji resurslarından səmərəli istifadə və enerji effektivliyi haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununun (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2021, № 8, maddə 901 (Cild I); 2025, № 1, maddə 10, № 5, maddə 431,№ 12 (I kitab), maddə 1122; 2026, № 1, maddə 6)16-cı maddəsində aşağıdakı dəyişikliklər edilsin: 

1. 16.3-cü maddə aşağıdakı redaksiyada verilsin:

"16.3. Enerji effektivliyi fondunun vəsaiti bu Qanunun 15.2-ci maddəsində nəzərdə tutulan tədbirlərin və müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqanın (qurumun) aşağıdakı xərclərinin maliyyələşdirilməsi üçün istifadə olunur:

16.3.1. enerji effektivliyi informasiya sisteminin tətbiqi, təkmilləşdirilməsi, saxlanılması, altsistemlərinin yaradılması, habelə fondun fəaliyyəti ilə bağlı əməliyyatların uçotunun aparılması məqsədilə proqram təminatının əldə edilməsi;

16.3.2. bu Qanunun 18-ci maddəsində nəzərdə tutulan enerji resurslarından səmərəli istifadə və enerji effektivliyi sahəsində informasiya təminatı və maarifləndirmə tədbirlərinin həyata keçirilməsi.".

2. Aşağıdakı məzmunda 16.3-1-ci maddə əlavə edilsin:

"16.3-1. Bu Qanunun 16.3.1-ci və 16.3.2-ci maddələrində nəzərdə tutulan tədbirlərin maliyyələşdirilməsinin yuxarı həddi bu Qanunun 16.4-cü maddəsində nəzərdə tutulan qayda ilə müəyyən edilir.".

İlham ƏLİYEV,

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti

Bakı şəhəri, 14 iyul 2026-cı il

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı

Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 109-cu maddəsinin 19-cu və 32-ci bəndlərini rəhbər tutaraq, "Enerji resurslarından səmərəli istifadə və enerji effektivliyi haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununda dəyişiklik edilməsi barədə" Azərbaycan Respublikasının 2026-cı il 14 iyul tarixli 466-VIIQD nömrəli Qanununun qüvvəyə minməsi ilə əlaqədar həmin Qanunun tətbiqini təmin etmək məqsədilə qərara alıram:

1. Müəyyən edilsin ki: 

1.1. "Enerji resurslarından səmərəli istifadə və enerji effektivliyi haqqında" Azərbaycan Respublikası Qanununun 16.3-cü maddəsinin birinci abzasında nəzərdə tutulmuş müvafiq icra hakimiyyəti orqanının səlahiyyətlərini Azərbaycan Respublikasının Prezidenti həyata keçirir;

1.2.həmin Qanunun 16.3-cü maddəsinin birinci abzasında "orqan (qurum)" dedikdə Azərbaycan Respublikasının Energetika Nazirliyi nəzərdə tutulur.

2. "Enerji resurslarından səmərəli istifadə və enerji effektivliyi haqqında" Azərbaycan Respublikasının 2021-ci il 9 iyul tarixli 359-VIQ nömrəli Qanununun tətbiqi barədə" Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2021-ci il 20 avqust tarixli 1433 nömrəli Fərmanının (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2021,  № 8, maddə 925 (Cild I); 2026, № 1, maddə 30) 2-ci hissəsində aşağıdakı dəyişikliklər edilsin: 

2.1. 2.1-ci bəndə "16.1-ci" sözlərindən sonra "maddələrində, 16.3-cü maddəsinin birinci abzasında" sözləri əlavə edilsin;

2.2. 2.5-ci bəndə "maddələrində" sözündən sonra ", 16.3-cü maddəsinin birinci abzasında" sözləri əlavə edilsin.

3. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2024-cü il 1 mart tarixli 13 nömrəli Fərmanı (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2024, № 3, maddə 253; 2025, № 1, maddə 32; 2026, № 1, maddə 30) ilə təsdiq edilmiş "Enerji effektivliyi fondunun vəsaitlərinin formalaşdırılması və istifadə Qaydası"nda aşağıdakı dəyişikliklər edilsin:

3.1. 1.2-ci bənd aşağıdakı redaksiyada verilsin: 

"1.2. Fondun vəsaitindən Qanunun 15.2-ci maddəsində nəzərdə tutulan tədbirlərin və Azərbaycan Respublikası Energetika Nazirliyinin aşağıdakı xərclərinin maliyyələşdirilməsi üçün istifadə olunur:

1.2.1. enerji effektivliyi informasiya sisteminin tətbiqi, təkmilləşdirilməsi, saxlanılması, altsistemlərinin yaradılması, habelə fondun fəaliyyəti ilə bağlı əməliyyatların uçotunun aparılması məqsədilə proqram təminatının əldə edilməsi;

1.2.2. Qanunun 18-ci maddəsində nəzərdə tutulan enerji resurslarından səmərəli istifadə və enerji effektivliyi sahəsində informasiya təminatı və maarifləndirmə tədbirlərinin həyata keçirilməsi.";

3.2. 2-ci hissə üzrə:

3.2.1. 2.4.6-cı yarımbəndin sonunda nöqtə işarəsi nöqtəli vergül işarəsi ilə əvəz olunsun və aşağıdakı məzmunda 2.4.7-ci yarımbənd əlavə edilsin:

"2.4.7. bu Qaydanın 1.2.1-ci və 1.2.2-ci yarımbəndlərində nəzərdə tutulan xərclərin maliyyələşdirilməsi.";

3.2.2. aşağıdakı məzmunda 2.7-ci bənd əlavə edilsin:

"2.7. Bu Qaydanın 1.2.1-ci və 1.2.2-ci yarımbəndlərində nəzərdə tutulan xərclərin maliyyələşdirilməsinin yuxarı həddi müvafiq il ərzində Fondun vəsaitlərinin idarə edilməsindən əldə olunan gəlir məbləği həddində müəyyən olunur.".

İlham ƏLİYEV,

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti

Bakı şəhəri, 3 avqust 2026-cı il

Azərbaycan Respublikasının Qanunu

Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 94-cü maddəsinin I hissəsinin 11-ci, 13-cü və 20-ci bəndlərini rəhbər tutaraq, "Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsində, "Tütün və tütün məmulatı haqqında", "Reklam haqqında" və "Tütün məmulatlarının istifadəsinin məhdudlaşdırılması haqqında" Azərbaycan Respublikasının qanunlarında dəyişiklik edilməsi barədə" Azərbaycan Respublikasının 2025-ci il 30 dekabr tarixli 338-VIIQD nömrəli Qanununun icrası ilə əlaqədar qərara alır:

Maddə 1. Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsində (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2000, № 8 (I kitab), maddə 583 (Cild I); 2024,№ 2, maddə 138, № 4, maddə 365, № 5 (I kitab), maddə 498, № 6 (I kitab), maddələr 630, 638, № 7, maddə 747, № 8, maddələr 932, 933, 934, № 10, maddə 1118, № 11, maddə 1182, № 12 (I kitab), maddə 1282,(II kitab), maddə 1345; 2025, № 2, maddə 96, № 3, maddə 214, № 4 (I kitab), maddələr 307, 315, 318, 322, № 5, maddələr 432, 441, № 6, maddələr 524, 536, № 7, maddələr 609, 618, № 8, maddələr 743, 744, № 11, maddə 1009, № 12 (I kitab), maddə 1118; 2026, № 1, maddələr 11, 14, 15, 16, 21, № 2, maddə 111; Azərbaycan Respublikasının 2026-cı il 27 aprel tarixli 396-VIIQD nömrəli və 26 may tarixli 413-VIIQD nömrəli qanunları) aşağıdakı dəyişikliklər edilsin: 

1.1.184.1.1 - 184.1.3-cü maddələrdə "190.1.1 - 190.1.3-cü" sözləri"190.1.1-ci və 190.1.2-ci" sözləri ilə əvəz edilsin;

1.2. 185.2-ci maddənin birinci abzasında "190.1.1?190.1.6-cı" sözləri "190.1.1-ci, 190.1.2-ci, 190.1.4-190.1.6-cı" sözləri ilə əvəz edilsin;

1.3. 186.1 - 186.3-cü və 186-1.4-cü maddələrdə "190.1.1 - 190.1.3-cü" sözləri "190.1.1-ci və 190.1.2-ci" sözləri ilə əvəz edilsin;

1.4. 188.1.1.4-cü maddədə "onların" sözü "onun" sözü ilə əvəz edilsin;

1.5. 190-cı maddə üzrə:

1.5.1. 190.1.2-ci maddədə, 190.3-cü maddənin birinci abzasında (ikinci halda) və 190.3.16-cı maddədə "onların" sözü "onun" sözü ilə əvəz edilsin;

1.5.2. 190.3-1-ci maddədə "190.3.12-ci" sözləri "190.3.13" rəqəmləri ilə əvəz edilsin;

1.6. 191.3-1-ci və 193.1-ci maddələrdə "190.1.1 - 190.1.3-cü" sözləri "190.1.1-ci və 190.1.2-ci" sözləri ilə əvəz edilsin.

Maddə 2. "Mülki dövriyyədə olmasına yol verilməyən (mülki dövriyyədən çıxarılmış) əşyaların siyahısı haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununa (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2004, № 2, maddə 55 (Cild I); 2024, № 6 (I kitab), maddə 631, № 8, maddə 933; 2026, № 2, maddə 109) aşağıdakı məzmunda 22-ci maddə əlavə edilsin:

"22. Elektron siqaretlər və onların komponentləri.".

Maddə 3. "Qida təhlükəsizliyi haqqında" Azərbaycan Respublikası Qanununun (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2022, № 6, maddə 579 (Cild I); 2024, № 3, maddə 249, №7, maddə 746) 1.1.1-ci maddəsinin ikinci cümləsinə "tütün məhsulları" sözlərindən sonra ", elektron siqaret" sözləri əlavə edilsin.

İlham ƏLİYEV,

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti

Bakı şəhəri, 14 iyul 2026-cı il

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı

Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 109-cu maddəsinin 17-ci bəndini rəhbər tutaraq qərara alıram:

1. 2026-cı il iyulun 10-da Bakı şəhərində imzalanmış "Azərbaycan Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyi ilə Fələstin Dövlətinin Xarici İşlər Nazirliyi arasında Fələstin Dövlətinin Azərbaycan Respublikasındakı Səfirliyinə maliyyə yardımının göstərilməsi barədə Protokol" təsdiq edilsin. 

2. Bu Fərmanın 1-ci hissəsində göstərilən Protokol qüvvəyə mindikdən sonra Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti onun müddəalarının həyata keçirilməsi üçün tədbirlər görsün.

3. Azərbaycan Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyi Protokolun qüvvəyə minməsi üçün zəruri olan dövlətdaxili prosedurların yerinə yetirildiyi barədə Fələstin Dövləti Hökumətinə bildiriş göndərsin.

İlham ƏLİYEV,

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti

Bakı şəhəri, 3 avqust 2026-cı il

Azərbaycan Respublikasının Qanunu

Ətraflı:

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı

Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 109-cu maddəsinin 19-cu və 32-ci bəndlərini rəhbər tutaraq, "Azərbaycan Respublikasının Ticarət Gəmiçiliyi Məcəlləsində, "Yol hərəkəti haqqında", "Nəqliyyat haqqında", "Dövlət rüsumu haqqında", "Mülki dövriyyənin müəyyən iştirakçılarına mənsub ola bilən və dövriyyədə olmasına xüsusi icazə əsasında yol verilən (mülki dövriyyəsi məhdudlaşdırılmış) əşyaların siyahısı haqqında", "Avtomobil nəqliyyatı haqqında" və "Aviasiya haqqında" Azərbaycan Respublikasının qanunlarında dəyişiklik edilməsi barədə" Azərbaycan Respublikasının 2026-cı il 10 iyul tarixli 438-VIIQD nömrəli Qanununun qüvvəyə minməsi ilə əlaqədar həmin Qanunun tətbiqini təmin etmək məqsədilə qərara alıram:

1. Müəyyən edilsin ki:

1.1. Azərbaycan Respublikası Ticarət Gəmiçiliyi Məcəlləsinin 60-1.2-ci və 60-1.4.3-cü maddələrində nəzərdə tutulmuş müvafiq icra hakimiyyəti orqanının səlahiyyətlərini Azərbaycan Respublikasının Prezidenti həyata keçirir;

1.2. həmin Məcəllənin 60-1.2-ci maddəsində"orqan (qurum)"dedikdə Dövlət Dəniz və Liman Agentliyi qismində Azərbaycan Respublikasının Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi nəzərdə tutulur;

1.3. həmin Məcəllənin 60-1.4.3-cü maddəsində"orqanın (qurumun) informasiya sistemi" dedikdə Azərbaycan Respublikası Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyinin "Dənizçilik" informasiya sistemi nəzərdə tutulur;

1.4. "Yol hərəkəti haqqında" Azərbaycan Respublikası Qanununun 46-3-cü maddəsinin II hissəsində (hər iki halda), 46-4-cü maddəsinin I hissəsində və 46-5-ci maddəsinin I hissəsinin 5-ci və 7-ci bəndlərində nəzərdə tutulmuş müvafiq icra hakimiyyəti orqanının səlahiyyətlərini Azərbaycan Respublikasının Prezidenti həyata keçirir;

1.5. həmin Qanunun 46-3-cü maddəsinin II hissəsində birinci halda"orqan (qurum)" dedikdə Azərbaycan Yerüstü Nəqliyyat Agentliyi qismində Azərbaycan Respublikasının Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi nəzərdə tutulur;

1.6. həmin Qanunun 46-3-cü maddəsinin II hissəsində ikinci halda və 46-5-ci maddəsinin I hissəsinin 7-ci bəndində "orqan (qurum)" dedikdə Azərbaycan Respublikasının Daxili İşlər Nazirliyi nəzərdə tutulur;

1.7. həmin Qanunun 46-4-cü maddəsinin I hissəsində "orqan (qurum)" dedikdə Azərbaycan Respublikasının Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi nəzərdə tutulur;

1.8. həmin Qanunun 46-5-ci maddəsinin I hissəsinin 5-ci bəndində"orqanın (qurumun) müvafiq informasiya sistemi" dedikdə Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin Baş Dövlət Yol Polisi İdarəsinin mərkəzi informasiya sistemi və Azərbaycan Respublikası Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyinin "AYNA" informasiya sistemi nəzərdə tutulur;

1.9. "Nəqliyyat haqqında" Azərbaycan Respublikası Qanununun 8-1-ci maddəsinin 2-ci hissəsinin birinci cümləsində, 3-cü hissəsində (hər iki halda), 15-ci maddəsinin 4-cü hissəsinin 4.3-cü və 4.5-ci bəndlərində, 15-1-ci maddəsinin 1-ci hissəsində,  2-ci və 4-cü hissələrinin birinci cümlələrində, 6-8-ci hissələrində, 9 - 11-ci hissələrinin birinci cümlələrində,13-cü hissəsinin ikinci və üçüncü cümlələrində, 16-cı hissəsinin birinci cümləsində, 25-1-ci maddəsinin 1-ci və 2-ci hissələrində nəzərdə tutulmuş müvafiq icra hakimiyyəti orqanının səlahiyyətlərini Azərbaycan Respublikasının Prezidenti həyata keçirir;

1.10. həmin Qanunun 8-1-ci maddəsinin 2-ci hissəsinin birinci cümləsində "orqan (qurum)" dedikdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti nəzərdə tutulur;

1.11. həmin Qanunun 8-1-ci maddəsinin 3-cü hissəsində birinci halda "orqan (qurum)" dedikdə fəaliyyət istiqamətlərinə uyğun olaraq Azərbaycan Yerüstü Nəqliyyat Agentliyi, Dövlət Dəniz və Liman Agentliyi və Dövlət Mülki Aviasiya Agentliyi qismində Azərbaycan Respublikasının Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi, daimi coğrafi zonalara münasibətdə Azərbaycan Respublikasının Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi, müvəqqəti coğrafi zonalara münasibətdə "Azərbaycan Hava Yolları" Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti ilə birlikdə Azərbaycan Respublikasının Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi nəzərdə tutulur;

1.12. həmin Qanunun 8-1-ci maddəsinin 3-cü hissəsində ikinci halda "orqan (qurum)" dedikdə Azərbaycan Respublikasının Daxili İşlər Nazirliyi nəzərdə tutulur;

1.13. həmin Qanunun 15-ci maddəsinin 4-cü hissəsinin 4.3-cü bəndində "orqanın (qurumun) müvafiq informasiya sistemi" dedikdə Azərbaycan Respublikası Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyinin Elektron Hökumət İnformasiya Sistemi,"Dənizçilik" informasiya sistemi, "AYNA" informasiya sistemi və  "Mülki pilotsuz uçuş aparatlarının idarə edilməsi" informasiya sistemi, avtonom avtomobil nəqliyyat vasitələrinə münasibətdə isə həmçinin Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin Baş Dövlət Yol Polisi İdarəsinin mərkəzi informasiya sistemi nəzərdə tutulur;

1.14. həmin Qanunun 15-ci maddəsinin 4-cü hissəsinin 4.5-ci bəndində "orqan (qurum)" dedikdə fəaliyyət istiqamətlərinə uyğun olaraq Azərbaycan Yerüstü Nəqliyyat Agentliyi, Dövlət Dəniz və Liman Agentliyi və Dövlət Mülki Aviasiya Agentliyi qismində Azərbaycan Respublikasının Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi, yol-nəqliyyat hadisələrinə münasibətdə isə həmçinin Azərbaycan Respublikasının Daxili İşlər Nazirliyi nəzərdə tutulur;

1.15. həmin Qanunun 15-1-ci maddəsinin 1-ci hissəsində, 2-ci və 4-cü hissələrinin birinci cümlələrində, 6 - 8-ci hissələrində, 9 - 11-ci hissələrinin birinci cümlələrində, 13-cü hissəsinin ikinci və üçüncü cümlələrində, 16-cı hissəsinin birinci cümləsində, 25-1-ci maddəsinin 1-ci və 2-ci hissələrində "orqan (qurum)" dedikdə fəaliyyət istiqamətlərinə uyğun olaraq Azərbaycan Yerüstü Nəqliyyat Agentliyi, Dövlət Dəniz və Liman Agentliyi və Dövlət Mülki Aviasiya Agentliyi qismində Azərbaycan Respublikasının Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi, avtonom tramvay, avtonom metro və avtonom dəmiryol nəqliyyatı vasitələrinə münasibətdə Azərbaycan Respublikasının Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi nəzərdə tutulur;

1.16. "Aviasiya haqqında" Azərbaycan Respublikası Qanununun 63-1.1-ci maddəsinin ikinci cümləsində, 63-1.2-ci maddəsində (hər iki halda), 

63-1.5.4-cü, 63-1.5.5-ci, 63-2.1-ci və 63-2.2-ci maddələrində nəzərdə tutulmuş müvafiq icra hakimiyyəti orqanının səlahiyyətlərini Azərbaycan Respublikasının Prezidenti həyata keçirir;

1.17. həmin Qanunun 63-1.2-ci maddəsində birinci halda "orqan (qurum)" dedikdə Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti nəzərdə tutulur;

1.18. həmin Qanunun 63-1.1-ci maddəsinin ikinci cümləsində, 63-1.5.5-ci, 63-2.1-ci və 63-2.2-ci maddələrində "orqan (qurum)" dedikdə Dövlət Mülki Aviasiya Agentliyi qismində Azərbaycan Respublikasının Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi nəzərdə tutulur;

1.19. həmin Qanunun 63-1.2-ci maddəsində ikinci halda "orqan (qurum)" dedikdə daimi coğrafi zonalara münasibətdə Azərbaycan Respublikasının Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi, müvəqqəti coğrafi zonalara münasibətdə "Azərbaycan Hava Yolları" Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti ilə birlikdə Azərbaycan Respublikasının Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi nəzərdə tutulur;

1.20. həmin Qanunun 63-1.5.4-cü maddəsində "orqanın (qurumun) müvafiq informasiya sistemi" dedikdə Azərbaycan Respublikası Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyinin" Mülki pilotsuz uçuş aparatlarının idarə edilməsi" informasiya sistemi nəzərdə tutulur;

1.21. "Dənizçilik" informasiya sisteminin sahibi funksiyalarını Azərbaycan Respublikasının Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi, operatoru funksiyalarını isə Azərbaycan Respublikası Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Dəniz və Liman Agentliyi həyata keçirir;

1.22. "Mülki pilotsuz uçuş aparatlarının idarə edilməsi" informasiya sisteminin sahibi funksiyalarını Azərbaycan Respublikasının Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi, operatoru funksiyalarını isə Azərbaycan Respublikası Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Mülki Aviasiya Agentliyi həyata keçirir.

2. Aşağıdakı informasiya sistemləri yaradılsın:

2.1. dəniz üzgüçülüyünün təhlükəsizliyinin təmin olunması üçün Azərbaycan Respublikasının ərazi sularında olan gəmilər barədə məlumatların toplanması, gəmilərin naviqasiya məlumatları ilə təmin edilməsi, dəniz limanlarına və dəniz əməliyyatları bazalarına gəmilərin girişinə və çıxışına icazə verilməsi, habelə bununla bağlı sənədlərin elektron tərtibi və qeydiyyatı, dəniz limanlarının, dəniz əməliyyatları bazalarının, gəmilərin (inşa edilməkdə olan gəmilər daxil olmaqla), bunker yanacağı təchizatçılarının reyestrinin aparılması məqsədilə "Dənizçilik" informasiya sistemi;

2.2. pilotsuz uçuş aparatlarının dövriyyəsinə xüsusi icazənin verilməsi və qeydiyyatının aparılması, eləcə də pilot (operator) şəhadətnaməsi, əməliyyat icazəsinin, istismarçı sertifikatının və model PUA klublarına və assosiasiyalarına icazələrin verilməsi məqsədilə "Mülki pilotsuz uçuş aparatlarının idarə edilməsi" informasiya sistemi.

3. Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti:

3.1. doqquz ay müddətində:

3.1.1. "Azərbaycan Respublikasının Ticarət Gəmiçiliyi Məcəlləsində, "Yol hərəkəti haqqında", "Nəqliyyat haqqında", "Dövlət rüsumu haqqında", "Mülki dövriyyənin müəyyən iştirakçılarına mənsub ola bilən və dövriyyədə olmasına xüsusi icazə əsasında yol verilən (mülki dövriyyəsi məhdudlaşdırılmış) əşyaların siyahısı haqqında", "Avtomobil nəqliyyatı haqqında" və "Aviasiya haqqında" Azərbaycan Respublikasının qanunlarında dəyişiklik edilməsi barədə" Azərbaycan Respublikasının 2026-cı il 10 iyul tarixli 438-VIIQD nömrəli Qanununun pozulmasına görə məsuliyyət növlərini müəyyən edən qanun layihəsini hazırlayıb Azərbaycan Respublikasının Prezidentinə təqdim etsin;

3.1.2. "Dənizçilik" və "Mülki pilotsuz uçuş aparatlarının idarə edilməsi" informasiya sistemlərinin əsasnamələrini təsdiq edib Azərbaycan Respublikasının Prezidentinə məlumat versin;

3.2. həmin Qanundan irəli gələn digər məsələləri həll etsin.

4. Azərbaycan Respublikasının Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi:

4.1. "Dənizçilik" və "Mülki pilotsuz uçuş aparatlarının idarə edilməsi" informasiya sistemlərinin formalaşdırılması, aparılması, fəaliyyətinin təşkili və inkişaf etdirilməsi üçün zəruri tədbirlər görsün;

4.2. "Dənizçilik" və "Mülki pilotsuz uçuş aparatlarının idarə edilməsi" informasiya sistemlərinin Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2019-cu il 3 iyun tarixli 718 nömrəli Fərmanı ilə təsdiq edilmiş "Hökumət buludu" (G-cloud) Konsepsiyası"na uyğun olaraq "Hökumət buludu"nda yerləşdirilməsi, aparılması və təkmilləşdirilməsi, habelə sistemlərin "Dövlət informasiya ehtiyatlarının, sistemlərinin və elektron xidmətlərin vahid reyestri"nə və fərdi məlumatların informasiya sistemlərinin dövlət reyestrinə daxil edilməsi üçün tədbirlər görsün;

4.3. "Mülki pilotsuz uçuş aparatlarının idarə edilməsi" informasiya sistemində formalaşdırılan məlumatların Elektron Hökumət İnformasiya Sistemi üzərindən Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyinin müvafiq informasiya sisteminə ötürülməsini təmin etsin. 

5. Azərbaycan Respublikasının Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi və Azərbaycan Respublikasının Xüsusi Rabitə və İnformasiya Təhlükəsizliyi Dövlət Xidməti bu Fərmanın 2-ci hissəsi nəzərə alınmaqla, "Dövlət informasiya ehtiyatları və sistemlərinin formalaşdırılması, aparılması, inteqrasiyası və arxivləşdirilməsi Qaydaları"nın təsdiq edilməsi və elektron hökumətlə bağlı bəzi tədbirlər haqqında" Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2018-ci il 12 sentyabr tarixli 263 nömrəli Fərmanının tələblərindən irəli gələn tədbirlərin həyata keçirilməsini təmin etsinlər.

6. "Yol hərəkəti haqqında" Azərbaycan Respublikası Qanununun tətbiq edilməsi barədə"Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 1998-ci il 22 noyabr tarixli 24 nömrəli Fərmanının (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 1998, № 11, maddə 666 (Cild I); 2024, № 3, maddə 260, № 7, maddə 815, № 8, maddələr 937, 947, № 10, maddə 1138; 2025, № 6, maddə 542, № 11, maddələr 1018, 1036; № 12 (I kitab), maddə 1150; 2026, № 1, maddə 24, № 4, maddə 306) 2-ci hissəsində aşağıdakı dəyişikliklər edilsin:

6.1. 2.1-ci bəndə ikinci halda "bəndlərində,"sözündən sonra "46-3-cü maddəsinin II hissəsində (hər iki halda), 46-4-cü maddəsinin I hissəsində,  46-5-ci maddəsinin I hissəsinin 5-ci və 7-ci bəndlərində," sözləri əlavə edilsin;

6.2. 2.31-ci bəndə "bəndində" sözündən sonra "və 46-5-ci maddəsinin I hissəsinin 5-ci bəndində" sözləri əlavə edilsin;

6.3.aşağıdakı məzmunda 2.31-2-ci bənd əlavə edilsin:

"2.31-2. həmin Qanunun 46-4-cü maddəsinin I hissəsində "orqan (qurum)" dedikdə Azərbaycan Respublikasının Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi nəzərdə tutulur;";

6.4. 2.36-cı bəndə "Qanunun" sözündən sonra "46-3-cü maddəsinin II hissəsində (ikinci halda), 

46-5-ci maddəsinin I hissəsinin 7-ci bəndində," sözləri əlavə edilsin;

6.5. 2.36-2-ci bəndə "bəndində," sözündən sonra "46-3-cü maddəsinin II hissəsində (birinci halda)," sözləri əlavə edilsin.

7. "Nəqliyyat haqqında" Azərbaycan Respublikası Qanununun tətbiq edilməsi barədə" Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 1999-cu il 27 iyul tarixli 165 nömrəli Fərmanının (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 1999, № 7, maddə 427 (Cild I); 2025, № 4 (I kitab), maddə 344) 2-ci hissəsində aşağıdakı dəyişikliklər edilsin:

7.1. 2.1-ci bəndə "halda" sözündən sonra ", 8-1-ci maddəsinin 2-cihissəsinin birinci cümləsində, 3-cü hissəsində(hər iki halda), 15-ci maddəsinin 4-cü hissəsinin 4.3-cü və 4.5-ci bəndlərində, 15-1-ci maddəsinin 1-ci hissəsində, 2-ci və 4-cü hissələrinin birinci cümlələrində, 6-8-ci hissələrində, 9-11-ci hissələrinin birinci cümlələrində, 13-cü hissəsinin ikinci və üçüncü cümlələrində, 16-cı hissəsinin birinci cümləsində, 25-1-ci maddəsinin 1-ci və 2-ci hissələrində" sözləri əlavə edilsin;

7.2. 2.2-ci bəndə "halda" sözündən sonra " və 8-1-ci maddəsinin 2-ci hissəsinin birinci cümləsində" sözləri əlavə edilsin;

7.3. 2.4-cü bəndin sonunda nöqtə işarəsi nöqtəli vergül işarəsi ilə əvəz olunsun və aşağıdakı məzmunda 2.5 - 2.9-cu bəndlər əlavə edilsin:

"2.5. həmin Qanunun 8-1-ci maddəsinin 3-cü hissəsində birinci halda "orqan (qurum)" dedikdə fəaliyyət istiqamətlərinə uyğun olaraq Azərbaycan Yerüstü Nəqliyyat Agentliyi, Dövlət Dəniz və Liman Agentliyi və Dövlət Mülki Aviasiya Agentliyi qismində Azərbaycan Respublikasının Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi, daimi coğrafi zonalara münasibətdə Azərbaycan Respublikasının Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi, müvəqqəti coğrafi zonalara münasibətdə "Azərbaycan Hava Yolları" Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti ilə birlikdə Azərbaycan Respublikasının Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi nəzərdə tutulur;

2.6. həmin Qanunun 8-1-ci maddəsinin 3-cü hissəsində ikinci halda "orqan (qurum)" dedikdə Azərbaycan Respublikasının Daxili İşlər Nazirliyi nəzərdə tutulur;

2.7. həmin Qanunun 15-ci maddəsinin 4-cü hissəsinin 4.3-cü bəndində "orqanın (qurumun) müvafiq informasiya sistemi" dedikdə Azərbaycan Respublikası Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyinin Elektron Hökumət İnformasiya Sistemi,"Dənizçilik" informasiya sistemi, "AYNA" informasiya sistemi və "Mülki pilotsuz uçuş aparatlarının idarə edilməsi" informasiya sistemi, avtonom avtomobil nəqliyyat vasitələrinə münasibətdə isə həmçinin Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin Baş Dövlət Yol Polisi İdarəsinin mərkəzi informasiya sistemi nəzərdə tutulur;

2.8. həmin Qanunun 15-ci maddəsinin 4-cü hissəsinin 4.5-ci bəndində "orqan (qurum)" dedikdə fəaliyyət istiqamətlərinə uyğun olaraq Azərbaycan Yerüstü Nəqliyyat Agentliyi, Dövlət Dəniz və Liman Agentliyi və Dövlət Mülki Aviasiya Agentliyi qismində Azərbaycan Respublikasının Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi, yol-nəqliyyat hadisələrinə münasibətdə isə həmçinin Azərbaycan Respublikasının Daxili İşlər Nazirliyi nəzərdə tutulur;

2.9. həmin Qanunun 15-1-ci maddəsinin 1-ci hissəsində, 2-ci və 4-cü hissələrinin birinci cümlələrində, 6-cı - 8-ci hissələrində, 9 - 11-ci hissələrinin birinci cümlələrində, 13-cü hissəsinin ikinci və üçüncü cümlələrində, 16-cı hissəsinin birinci cümləsində, 25-1-ci maddəsinin 1-ci və 2-ci hissələrində "orqan (qurum)" dedikdə fəaliyyət istiqamətlərinə uyğun olaraq Azərbaycan Yerüstü Nəqliyyat Agentliyi, Dövlət Dəniz və Liman Agentliyi və Dövlət Mülki Aviasiya Agentliyi qismində Azərbaycan Respublikasının Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi, avtonom tramvay, avtonom metro və avtonom dəmiryol nəqliyyatı vasitələrinə münasibətdə Azərbaycan Respublikasının Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi nəzərdə tutulur.".

8. "Azərbaycan Respublikasının Ticarət Gəmiçiliyi Məcəlləsinin tətbiq edilməsi haqqında" Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2001-ci il 19 iyul tarixli 541 nömrəli Fərmanının (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2001, № 7, maddə 478 (Cild I); 2024, № 2, maddə 150; 2025, № 8, maddə 749) 2-ci hissəsində aşağıdakı dəyişikliklər edilsin:

8.1. 2.1-ci bəndə "49.3-cü" sözlərindən sonra ", 

60-1.2-ci, 60-1.4.3-cü" sözləri əlavə edilsin;

8.2. 2.14-cü bəndə "49.3-cü" sözlərindən sonra ", 60-1.2-ci" sözləri əlavə edilsin;

8.3. 2.15-ci bəndin sonunda nöqtə işarəsi nöqtəli vergül ilə əvəz olunsun və aşağıdakı məzmunda 2.16-cı bənd əlavə edilsin:

"2.16. həmin Məcəllənin 60-1.4.3-cü maddəsində "orqanın (qurumun) informasiya sistemi" dedikdə Azərbaycan Respublikası Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyinin "Dənizçilik" informasiya sistemi nəzərdə tutulur.".

9. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2005-ci il 12 sentyabr tarixli 292 nömrəliFərmanı (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2005, № 9, maddə 798 (Cild I); 2024, № 8, maddə 950; 2025, № 6, maddə 552; 2026, № 2, maddə 123) ilə təsdiq edilmiş əlavə 2 - "Mülki dövriyyənin müəyyən iştirakçılarına mənsub ola bilən və dövriyyədə olmasına xüsusi icazə əsasında yol verilən (mülki dövriyyəsi məhdudlaşdırılmış) əşyaların dövriyyəsinə xüsusi icazə verən mərkəzi icra hakimiyyəti orqanlarının Siyahısı"nın17-ci hissəsinin "Mülki dövriyyəsi məhdudlaşdırılmış əşyalar" sütununa birinci halda "aparatları" sözündən sonra ", o cümlədən mülki təyinatlı avtonom pilotsuz uçuş aparatları" sözləri əlavə edilsin.

10. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2018-ci il 12 yanvar tarixli 1785 nömrəli Fərmanı (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2018, № 1, maddə 41 (Cild I); 2024, № 2, maddə 155, № 6 (I kitab), maddə 654, № 8, maddə 948, № 12 (I kitab), maddə 1287; 2025, № 3, maddələr 224, 227, № 6, maddə 552, № 8, maddə 759; 2026, № 3, maddə 227; Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2026-cı il 2 iyun tarixli 676 nömrəli Fərmanı) ilə təsdiq edilmiş "Azərbaycan Respublikasının Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi haqqında Əsasnamə"yə aşağıdakı məzmunda3.0.16-6-cı yarımbənd əlavə edilsin:

"3.0.16-6. bilavasitə (avtonom tramvay, avtonom metro və avtonom dəmiryol nəqliyyatı vasitələrinə münasibətdə) və tabeliyindəki qurumlar (digər avtonom nəqliyyatı vasitələrinə münasibətdə) vasitəsilə avtonom nəqliyyat vasitələrinin istismarına, eləcə də avtonom nəqliyyat vasitələrinin operatorları tərəfindən həmin nəqliyyat vasitələrinin avtomatlaşdırılmış idarəetmə sistemlərində olan məlumatların qeydiyyatı və saxlanılması tələblərinə əməl olunmasına nəzarət etmək, habelə həmin operatorlara şəhadətnamələr vermək;".

11. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2021-ci il 11 oktyabr tarixli 1462 nömrəli Fərmanı (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2021, № 10, maddə 1106 (Cild I); 2024, № 2, maddə 150; 2025, № 3, maddə 227) ilə təsdiq edilmiş "Dövlət Dəniz və Liman Agentliyinin Nizamnaməsi"nə aşağıdakı məzmunda3.1.60-1-ci yarımbənd əlavə edilsin:

"3.1.60-1. avtonom gəminin istismarına, eləcə də avtonom gəminin operatorları tərəfindən həmin gəminin avtomatlaşdırılmış idarəetmə sistemlərində olan məlumatların qeydiyyatı və saxlanılması tələblərinə əməl olunmasına nəzarət etmək, habelə həmin operatorlara şəhadətnamələr vermək;".

12. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2022-ci il 8 sentyabr tarixli 1842 nömrəliFərmanı (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2022, № 9, maddə 1031 (Cild I); 2024, № 8, maddə 948, № 11, maddə 1199; 2025, № 3, maddə 227, № 9, maddə 820, № 11, maddələr 1024, 1037; 2026, № 4, maddə 306) ilə təsdiq edilmiş "Azərbaycan Yerüstü Nəqliyyat Agentliyinin Nizamnaməsi"nə aşağıdakı məzmunda 3.1.25-12-ci yarımbənd əlavə edilsin:

"3.1.25-12. avtonom avtomobil nəqliyyat vasitələrinin istismarına, eləcə də avtonom avtomobil nəqliyyat vasitələrinin operatorları tərəfindən həmin nəqliyyat vasitələrinin avtomatlaşdırılmış idarəetmə sistemlərində olan məlumatların qeydiyyatı və saxlanılması tələblərinə əməl olunmasına nəzarət etmək, habelə həmin operatorlara şəhadətnamələr vermək;".

13. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2022-ci il 22 sentyabr tarixli 1845 nömrəli Fərmanı (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2022, № 9, maddə 1034 (Cild I); 2024, № 2, maddələr 147, 158, № 6 (I kitab), maddə 654, №7, maddələr 814, 815, № 8, maddələr 937, 948; Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2026-cı il 6 iyul tarixli 711 nömrəli Fərmanı) ilə təsdiq edilmiş "Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin Baş Dövlət Yol Polisi İdarəsinin mərkəzi informasiya sistemi haqqında Əsasnamə"dəaşağıdakı dəyişikliklər edilsin:

13.1. aşağıdakı məzmunda 6.1.18-1-ci yarımbənd əlavə edilsin:

"6.1.18-1. Sistem vasitəsilə avtonom nəqliyyat vasitəsinin avtomatlaşdırılmış idarəetmə sistemində olan məlumatların ilkin mənbədən real vaxt rejimində əldə edilməsi və emalı;";

13.2. 7.4.16-cı yarımbəndin sonunda nöqtə işarəsi nöqtəli vergül işarəsi ilə əvəz olunsun və aşağıdakı məzmunda 7.4.17-ci yarımbənd əlavə edilsin:

"7.4.17. avtonom nəqliyyat vasitəsinin avtomatlaşdırılmış idarəetmə sistemində olan məlumatlar.".

14. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2022-ci il 30 dekabr tarixli 1956 nömrəli Fərmanı (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2022, № 12, maddə 1466 (Cild I); 2024, № 8, maddə 937; 2025, № 11, maddə 1024, № 12 (I kitab), maddə 1154; 2026, № 3, maddə 224) ilə təsdiq edilmiş "AYNA" informasiya sistemi haqqında Əsasnamə"nin 5.2.11-ci yarımbəndinin sonunda nöqtə işarəsi nöqtəli vergül işarəsi ilə əvəz olunsun və aşağıdakı məzmunda 5.2.12-ci yarımbənd əlavə edilsin:

"5.2.12. avtonom nəqliyyat vasitəsinin avtomatlaşdırılmış idarəetmə sistemində olan məlumatlar.".

15. "Aviasiya haqqında" Azərbaycan Respublikasının 2023-cü il 22 dekabr tarixli 1058-VIQ nömrəli Qanununun tətbiqi barədə" Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2024-cü il 15 fevral tarixli 

1 nömrəli Fərmanının (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2024, № 2, maddə 149; 2025, № 4 (I kitab), maddə 337; № 6, maddə 540; 2026, № 2, maddə 123) 1-ci hissəsində aşağıdakı dəyişikliklər edilsin:

15.1. 1.1-ci bəndə"63.2-ci" sözlərindən sonra "maddələrində, 63-1.1-ci maddəsinin ikinci cümləsində, 63-1.2-ci maddəsində (hər iki halda), 

63-1.5.4-cü, 63-1.5.5-ci, 63-2.1-ci, 63-2.2-ci" sözləri əlavə edilsin;

15.2. 1.3-cü bəndə "62.1-ci (birinci halda)," sözlərindən sonra "63-1.2-ci (birinci halda)," sözləri əlavə edilsin;

15.3. 1.11-2-ci bənddə "maddəsində (ikinci halda)" sözləri "(ikinci halda) və63-1.2-ci (ikinci halda) maddələrində"sözləri ilə əvəz edilsin;

15.4. 1.12-ci bənddə "və 61.2-ci maddələrində" sözləri ", 61.2-ci maddələrində, 63-1.1-ci maddəsinin ikinci cümləsində, 63-1.5.5-ci, 63-2.1-ci və 

63-2.2-ci maddələrində" sözləri ilə əvəz edilsin;

15.5. 1.13-cü bəndin sonunda nöqtə işarəsi nöqtəli vergül işarəsi ilə əvəz olunsun və aşağıdakı məzmunda 1.13-1-ci bənd əlavə edilsin:

"1.13-1. həmin Qanunun 63-1.5.4-cü maddəsində "orqanın (qurumun) müvafiq informasiya sistemi" dedikdə Azərbaycan Respublikası Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyinin"Mülki pilotsuz uçuş aparatlarının idarə edilməsi" informasiya sistemi nəzərdə tutulur.".

16. "Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2025-ci il 21 fevral tarixli 341 nömrəli Fərmanı (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2025, № 2, maddə 133, № 10, maddə 909) ilə təsdiq edilmiş "Dövlət Mülki Aviasiya Agentliyi" publik hüquqi şəxsin Nizamnaməsi"nə aşağıdakı məzmunda 3.1.28-1-ci yarımbənd əlavə edilsin:

"3.1.28-1. avtonom pilotsuz uçuşaparatının istismarına, eləcə də avtonom pilotsuz uçuş aparatının operatorları tərəfindən həmin aparatın avtomatlaşdırılmış idarəetmə sistemlərində olan məlumatların qeydiyyatı və saxlanılması tələblərinə əməl olunmasına nəzarət etmək, habelə həmin operatorlara şəhadətnamələr vermək;".

İlham ƏLİYEV,

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti

Bakı şəhəri, 3 avqust 2026-cı il

№ 247

Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin QƏRARI

Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 119-cu maddəsinin səkkizinci abzasını rəhbər tutaraq, “Təhsil haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun tətbiq edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2009-cu il 5 sentyabr tarixli 156 nömrəli Fərmanının 2.2-ci bəndinə əsasən Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti qərara alır:

Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2012-ci il 15 mart tarixli 65 nömrəli Qərarı (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2012, № 3, maddə 262 (Cild I); 2025, № 9, maddə 868; 2026, № 4, maddə 369) ilə təsdiq edilmiş “Ali təhsilin doktorantura səviyyəsi üzrə ixtisasların Təsnifatı”nın “56. Hüquq elmləri” bölməsinə “5615.01 Mülki proses” ixtisasından sonra aşağıdakı ixtisaslar əlavə edilsin:

Əli Əsədov

Azərbaycan Respublikasının Baş naziri

Bakı şəhəri, “ 30 ” “ iyul ” 2026-cı il

№ 249

Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin QƏRARI

Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 119-cu maddəsinin səkkizinci abzasını rəhbər tutaraq, Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti qərara alır:

Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2011-ci il 18 iyul tarixli 120 nömrəli Qərarı (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2011, № 7, maddə 747 (Cild I); 2024, № 1, maddə 101, № 3, maddə 310, № 4, maddə 449, № 5 (II kitab), maddələr 572, 607, № 7, maddələr 895, 915, № 12 (II kitab), maddə 1428; 2025, № 9, maddə 879, № 10, maddələr 972, 996; 2026, № 3, maddələr 270, 272; Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2026-cı il 20 iyul tarixli 219 nömrəli Qərarı) ilə təsdiq edilmiş 2 nömrəli əlavə – “Azərbaycan Respublikasının mərkəzi icra hakimiyyəti və məhkəmə orqanlarının aparatları (hərbi qurumlar, dövlət təhlükəsizliyi, xarici kəşfiyyat xidmətləri, hüquq mühafizə və prokurorluq orqanları, rayon (şəhər) məhkəmələri istisna olmaqla), mərkəzi icra hakimiyyəti orqanlarının yerli bölmələri, onların yanında, tabeliyində olan orqanlar, mərkəzi icra hakimiyyəti orqanlarının yanında yaradılan dövlət agentliklərinin, dövlət xidmətlərinin aparatları və onların yerli bölmələri üçün xidməti minik avtomobillərinin say həddi (limiti)”nin cədvəlinin 8-ci hissəsinin “cəmi” və “aparat üzrə” sütunlarında “7” rəqəmi “8” rəqəmi ilə əvəz edilsin.

Əli Əsədov

Azərbaycan Respublikasının Baş naziri

Bakı şəhəri, “ 31 ” “ iyul ” 2026-cı il

№ 250

Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin QƏRARI

“Avtomobil nəqliyyatı ilə müntəzəm sərnişin daşınması sahəsinin təkmilləşdirilməsi ilə bağlı bəzi tədbirlər haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2025-ci il 19 sentyabr tarixli 497 nömrəli Fərmanının 3.2.2-ci yarımbəndinin icrasını təmin etmək məqsədilə Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti qərara alır:

“Avtomobil nəqliyyatı ilə müntəzəm sərnişin daşımaları həyata keçirən daşıyıcılar tərəfindən məsafə əsaslı avtomobil nəqliyyatı xidmətinin göstərilməsinə görə subsidiyanın hesablanması və ödənilməsi Qaydası” təsdiq edilsin (əlavə olunur).

Əli Əsədov

Azərbaycan Respublikasının Baş naziri

Bakı şəhəri, “ 31 ” “ iyul ” 2026-cı il

AZƏRTAC-ın bölgə müxbiri xəbər verir ki, bir həftə davam edəcək yarışda şahmatçılar iki yaş qrupu üzrə mübarizə aparırlar. XI turdan ibarət olimpiadada A qrupunda 11-16 yaşlı, B qrupunda isə 10 və daha kiçik yaşlı şahmatçılar yarışırlar.

Olimpiadanın açılış mərasimindən öncə iştirakçılar Ümummilli lider Heydər Əliyevin abidəsini ziyarət edərək dahi şəxsiyyətin əziz xatirəsinə ehtiramlarını bildiriblər.

Olimpiya İdman Kompleksinin həyətində Qusar rayonunun tanınmış idmançıları və görkəmli şəxsiyyətləri haqqında məlumat lövhələri, idmançıların qazandığı diplom və mükafatlar, əl işləri, toxuculuq nümunələri sərgilənib.

Yarışdan əvvəl milli rəqs və musiqi nümunələri təqdim edilib, eləcə də “Kavkaz” Robototexnika Məktəbinin yetirmələrinin hazırladığı mini robotlar nümayiş olunub.

Qusar Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Sahir Məmmədxanov bildirib ki, ölkəmizdə idmana dövlət səviyyəsində göstərilən diqqət və qayğı nəticəsində Azərbaycan idmançıları beynəlxalq arenalarda yüksək nəticələr əldə edirlər. Belə yarışların bölgələrdə idman ənənələrinin daha da möhkəmlənməsinə xidmət etdiyi vurğulanıb.

Azərbaycan Şahmat Federasiyasının birinci vitse-prezidenti Faiq Həsənov qeyd edib ki, dünya şöhrətli şahmatçılar məhz belə kütləvi yarışlarda təcrübə toplayır və böyük ustadlar kimi yetişirlər.

Açılış mərasimindən sonra Respublika Şahmat Olimpiadasnın ilk turunun oyunları keçirilib.

Bu barədə AZƏRTAC-a Müdafiə Nazirliyindən məlumat verilib.

Nazirə cari il ərzində ölkəmizin digər ölkələrlə hərbi əməkdaşlığı üzrə mövcud vəziyyət, hərbi attaşelik aparatlarının fəaliyyəti və xarici ölkələrdə yeni təsis olunmuş attaşelik aparatları barədə ətraflı məlumat verilib.

Tədbirdə, həmçinin Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə dayanıqlı sülhün təmin olunması istiqamətində dövlətimizin həyata keçirdiyi siyasətin və ölkəmizdə ordu quruculuğu istiqamətində aparılan uğurlu islahatların təbliğinin vacibliyi vurğulanıb.

General-polkovnik Z.Həsənov hərbi attaşelik aparatları tərəfindən xarici dövlətlərdə ölkəmizin milli maraqlarının qorunması və hərbi sahədə qarşılıqlı əməkdaşlığın inkişafı məqsədilə görülən işləri müsbət qiymətləndirib.

Bu barədə AZƏRTAC-a FHN-in mətbuat xidmətindən məlumat verilib.

Bildirilib ki, xidmətin dalğıc-xilasediciləri tərəfindən qeyd olunan dövr ərzində sudaboğulma təhlükəsi ilə üzləşən 55 nəfər xilas edilib.

Eyni zamanda, qeyd olunub ki, FHN-in Kiçikhəcmli Gəmilərə Nəzarət və Sularda Xilasetmə Dövlət Xidmətinin dalğıc-xilasediciləri tərəfindən nəzarətsiz qeyri-çimərlik ərazilərdə suda batan 40 nəfərin meyiti suda tapılıb və çıxarılaraq aidiyyəti üzrə təhvil verilib.

FHN bir daha əhaliyə müraciət edərək, çimərlik kimi nəzərdə tutulmayan nəzarətsiz su hövzələrindən istifadə etməməyə çağırır.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu barədə regionun hakimiyyət orqanları məlumat yayıb.

Hadisə nəticəsində 47 nəfər xəsarət alıb. Onlardan ikisi uşaq olmaqla, 17 nəfəri xəstəxanaya yerləşdirilib. Yaralılar Gelencik, Tuapse bələdiyyə dairəsi və Qoryaçıy Klyuç şəhərlərindəki tibb müəssisələrinə çatdırılıblar.

Rusiya Səhiyyə Nazirliyinin məlumatına əsasən, zərərçəkənlərdən dördünün vəziyyəti ağır qiymətləndirilir. Onlardan ikisi uşaqdır.

Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyindən (RİNN) AZƏRTAC-a bildirilib ki, sənəd yerüstü nəqliyyat növlərində avtonom texnologiyaların tətbiqi üçün normativ-hüquqi və institusional əsasların yaradılmasını nəzərdə tutur. İlk dəfə olaraq “avtonom nəqliyyat vasitəsi”, “operator” və “məsafədən idarəetmə mərkəzi” anlayışları qanunvericilikdə təsbit edilib, həmçinin yüksək və tam avtomatlaşdırılmış idarəetmə səviyyələri müəyyənləşdirilib.

Yəni bu dəyişikliklər:

• xüsusi marşrutlar üzrə hərəkət edən sürücüsüz avtobusların;

• sürücüsüz metro qatarlarının;

• logistika mərkəzləri və sənaye zonalarında fəaliyyət göstərən avtonom yük nəqliyyat vasitələrinin;

• uzaqdan idarə olunan tramvay və dəmir yolu sistemlərinin qanuni əsaslarla istismarına imkan yaradacaq.

Avtonom nəqliyyat vasitələri yalnız dövlət qeydiyyatından keçdikdən və səlahiyyətli qurumların müəyyən etdiyi ərazilərdə istismara buraxıldıqdan sonra fəaliyyət göstərə biləcək. Məsələn, ilkin mərhələdə sürücüsüz avtobusların müəyyən edilmiş xüsusi zolaqlarda və ya məhdud marşrutlarda sınaq və istismarı mümkün olacaq.

İstismar prosesinə nəzarəti xüsusi şəhadətnamə əsasında fəaliyyət göstərən operatorlar həyata keçirəcək. Bu isə o deməkdir ki, nəqliyyat vasitəsində sürücü olmasa belə, məsafədən idarəetmə mərkəzində operator sistemin fəaliyyətini izləyəcək və zərurət yarandıqda müdaxilə edə biləcək.

Qanun layihəsinə əsasən:

• avtonom nəqliyyat vasitələrinin tənzimləyici test mühitində sınaqdan keçirilməsi;

• məsafədən idarəetmə mərkəzlərinin yaradılması;

• məlumatların real vaxt rejimində dövlət informasiya sistemlərinə ötürülməsi;

• məlumatların ən azı 6 ay müddətində saxlanılması təmin olunmalıdır.

Layihənin diqqətçəkən yeniliklərindən biri də avtonom nəqliyyat vasitələrinin digərlərindən fərqləndirilməsi məqsədilə xüsusi “Avtonom nəqliyyat vasitəsi” tanınma nişanının tətbiqidir.

Məlumat üçün bildiririk ki, bu texnologiyalar artıq dünyanın müxtəlif ərazilərində tətbiq olunur. Məsələn, avtonom avtobuslar və taksilər Çin, BƏƏ və ABŞ-də sınaq və istismar mərhələsindədir.

Beləliklə, təklif olunan dəyişikliklər Azərbaycanda gələcəyin nəqliyyat həllərinin – sürücüsüz avtobusların, avtonom metro və dəmir yolu sistemlərinin tətbiqi üçün hüquqi zəmin yaradır. Bu isə nəqliyyatın daha təhlükəsiz, səmərəli və texnoloji əsaslarla idarə olunmasına xidmət edəcək.

İqtisadiyyat Nazirliyindən AZƏRTAC-a bildirilib ki, görüş zamanı idarəçilikdə institusional yanaşmalar, strateji qərarların qəbulu prosesində prioritetlər, eləcə də iqtisadi transformasiya şəraitində rəhbər şəxslər üçün zəruri bilik və bacarıqlar barədə fikir mübadiləsi aparılıb.

Bununla yanaşı, fərdi inkişaf planı çərçivəsində görülən işlər və əldə olunan nəticələr nəzərdən keçirilib, bu sahədə qazanılmış təcrübə dəyərləndirilib.

Bu barədə AZƏRTAC-a FHN-in mətbuat xidmətindən məlumat verilib.

Bildirilib ki, məlumatla əlaqədar dərhal əraziyə FHN-in Dövlət Yanğından Mühafizə və Xüsusi Riskli Xilasetmə xidmətlərinin, Cənub Regional Mərkəzinin qüvvələri cəlb olunub.

Hazırda yanğının söndürülməsi istiqamətində əməliyyat davam edir.

AZƏRTAC Mərkəzi Banka istinadla xəbər verir ki, hesabat dövründə ödəniş kartları ilə ölkəxarici fırıldaqçılıq hallarının dəyəri 289 min 423 manat olub, fırıldaqçılıq hallarının sayı isə 3633 təşkil edib.

Ölkə daxilində fırıldaqçılıq hallarının məbləği cari ilin birinci rübü ilə müqayisədə 20,43 faiz azalıb, sayı isə 6,2 faiz artıb. Ölkə xaricində fırıldaqçılıq hallarının məbləği isə 11,03 faiz azalıb, sayı 39,65 faiz azalıb.

Hesabat dövründə ölkədaxili fırıldaqçılıq hallarının 33,9 faizi hesabların ələ keçirilməsi ilə bağlı olub, ölkəxarici fırıldaqçılıq hallarının isə 45,9 faizi kartın fiziki iştirakı olmadan həyata keçirilib.

AZƏRTAC-ın müxbiri ilə söhbətində abidənin müəllifi Natiq Əliyev bildirib ki, uzun illər tanıdığı Elçin Əfəndiyev onun yaddaşında yalnız böyük yazıçı və dövlət xadimi kimi deyil, həm də yaradıcı insanlara daim diqqət və qayğı göstərən, sadə, səmimi və yüksək mənəvi keyfiyyətlərə malik şəxsiyyət kimi qalıb.

“Onun obrazını işləmək mənim üçün çətin olmadı. Çünki Elçin müəllimin siması, xarakteri və insan kimi xüsusiyyətləri daim yaddaşımda idi”, - deyə Natiq Əliyev qeyd edib.

O bildirib ki, memorial abidənin hazırlanması uzunmüddətli və məsuliyyətli yaradıcı proses olub. Abidənin ərsəyə gətirilməsi zamanı müxtəlif materiallardan istifadə edilib, eyni zamanda, Elçin Əfəndiyevin ailə üzvlərinin fikirləri və seçimləri nəzərə alınıb.

“Abidənin forması və kompozisiyası üzərində uzun müddət çalışdım. Səkkizdən artıq variant hazırladım, müxtəlif eskizlər işlədim. Təxminən üç-dörd ay ərzində plastilin eskizlər üzərində işləyərək Elçin müəllimin obrazını və abidənin ümumi bədii həllini ən dolğun şəkildə ifadə etməyə çalışdım. Ümumilikdə isə bu əsər üzərində iş təxminən bir il davam etdi”, - deyə Xalq rəssamı vurğulayıb.

Natiq Əliyev Elçin Əfəndiyevlə uzun illər davam edən yaradıcılıq münasibətlərini də xatırlayıb. Onun sözlərinə görə, Xalq yazıçısı onun kiçikhəcmli heykəltaraşlıq əsərlərinə xüsusi maraq göstərib və bir neçə əsərini şəxsi kolleksiyasında qoruyub saxlayıb.

“Elçin müəllim kimi yüksək zövqə və sənətə dəyərvermə bacarığına malik bir insanın yaradıcılığıma bu cür qiymət verməsi mənim üçün böyük fəxr idi. O, sənətin mahiyyətini anlayan, sənətkar əməyinə hörmətlə yanaşan və yaradıcı insanları daim dəstəkləyən şəxsiyyətlərdən biri idi”, - deyə Xalq rəssamı bildirib.

Xarici İşlər Nazirliyinin Mətbuat xidməti idarəsindən AZƏRTAC-a verilən məlumata görə, səfir Tiina Nirk etimadnaməsinin surətini nazir Ceyhun Bayramova təqdim edib. Nazir səfiri yeni təyinatı münasibətilə təbrik edərək, ona Azərbaycandakı diplomatik fəaliyyətində uğurlar arzulayıb.

Görüş zamanı Azərbaycan ilə Estoniya arasında siyasi, iqtisadi, ticarət, nəqliyyat, rəqəmsallaşma, təhsil və digər sahələrdə əməkdaşlığın inkişaf perspektivləri müzakirə olunub. Estoniyanın Azərbaycanda səfirlik təsis edilməsi barədə qərarı məmnunluqla qarşılanaraq, bu addımın ikitərəfli münasibətlərin daha da inkişafına, siyasi dialoqun intensivləşməsinə və əməkdaşlığın institusional əsaslarının möhkəmləndirilməsinə töhfə verəcəyinə əminlik ifadə olunub.

Tərəflər Azərbaycan ilə Estoniya arasında ticarət-iqtisadi əməkdaşlıq üzrə Hökumətlərarası Komissiyanın fəaliyyətinin qarşılıqlı iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi baxımından əhəmiyyətini vurğulayıb, Komissiyanın növbəti iclasının keçirilməsinin əməkdaşlığın yeni istiqamətlər üzrə inkişafına təkan verəcəyini qeyd ediblər. Həmçinin təhsil sahəsində əməkdaşlığın, akademik mübadilə proqramlarının və ali təhsil müəssisələri arasında əlaqələrin genişləndirilməsinin vacibliyi vurğulanıb.

Səfir Tiina Nirk ölkəsinin Azərbaycan ilə münasibətlərin inkişafına böyük önəm verdiyini bildirərək, ikitərəfli əməkdaşlığın bütün istiqamətlər üzrə daha da genişləndirilməsi naminə səylərini əsirgəməyəcəyini qeyd edib.

Söhbət zamanı qarşılıqlı maraq doğuran digər regional və beynəlxalq məsələlər ətrafında da fikir mübadiləsi aparılıb.

Bu barədə AZƏRTAC-a Elm və Təhsil Nazirliyindən məlumat verilib. Bildirilib ki, universitetin təhsil fəaliyyətinin dayandırılması nəzərə alınaraq, 2026/2027-ci tədris ili üzrə Bakı Qızlar Universitetinə ali təhsilin həm bakalavriat, həm də magistratura səviyyələri üzrə tələbə qəbulu planı müəyyən edilməyib.

Hazırda universitetdə təhsil alan 1568 tələbədən 1513-ü bakalavriat səviyyəsində 11 ixtisas, 55-i isə magistratura səviyyəsində 2 ixtisas üzrə təhsilini davam etdirir. Bu tələbələrin Dövlət İmtahan Mərkəzi tərəfindən keçirilmiş qəbul imtahanlarında topladıqları bal, təhsil aldıqları ixtisas, təhsil səviyyəsi, təhsilalma forması, tədris ili, təhsil dili, dövlət sifarişi və ya ödənişli əsaslarla təhsil almaları, eləcə də digər zəruri meyarlar nəzərə alınmaqla təhsillərinin Bakıda yerləşən digər özəl ali təhsil müəssisələrində davam etdirilməsi məqsədilə köçürülməsi nəzərdə tutulur.

Bununla yanaşı, akademik məzuniyyətdə olan, təhsilini müvəqqəti dayandırmış, eləcə də müxtəlif əsaslarla ali təhsil müəssisəsindən xaric edilmiş şəxslərlə bağlı məlumatlar dəqiqləşdiriləcək və onların sonrakı təhsil hüquqlarının qanunvericiliyə uyğun şəkildə təmin olunması istiqamətində müvafiq tədbirlər görüləcək.

Bakı Qızlar Universitetinin fəaliyyətinin dayandırılması bu ali təhsil müəssisəsi tərəfindən əvvəllər verilmiş təhsil haqqında dövlət sənədlərinin – diplom və arayışların hüquqi qüvvəsinə təsir göstərmir. Universitet məzunlarının təhsil haqqında dövlət sənədləri etibarlı və tanınmış olaraq qalır.

Qeyd olunub ki, cari tədris ilində Bakı Qızlar Universitetini bitirən məzunlara qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada təhsil haqqında dövlət sənədləri təqdim ediləcək.

Universitetdə 110 nəfərdən çox şəxs pedaqoji fəaliyyətə cəlb olunub. Tədrisə cəlb olunan şəxslərin yarıdan çoxunun elmi dərəcəsi yoxdur. Eyni zamanda, onların əksəriyyətinin əsas iş yeri digər ali təhsil müəssisələridir. Bu səbəbdən universitetin təhsil fəaliyyətinin dayandırılması həmin şəxslərin əsas iş yerlərinin itirilməsi ilə nəticələnməyəcək.

Universitetin ştatında çalışan əməkdaşların digər təhsil müəssisələrində mövcud vakant vəzifələr üzrə müraciət edə biləcəyi, Elm və Təhsil Nazirliyinin də bununla bağlı müvafiq ali təhsil müəssisələrinə tövsiyələr verəcəyi bildirilib.

Qeyd edilib ki, proses boyunca tələbələrin təhsilinin davamlılığının təmin olunması istiqamətində həyata keçirilən tədbirlərin icrası barədə ictimaiyyət mütəmadi olaraq məlumatlandırılacaq.

Azərbaycan Velosiped İdmanı Federasiyasından AZƏRTAC-a verilən məlumata görə, ikigünlük yarışın birinci mərhələsində bütün rəqiblərini qabaqlayan təmsilçimiz növbəti gün fəxri kürsünün üçüncü pilləsinə qalxıb və ümumi təsnifatda 1-ci yeri tutub.

Qeyd edək ki, Viktoriya Sidorenko Çin komandasının heyətində cari ilin 2-7 oktyabr tarixlərində Sloveniyada keçiriləcək şose velosipedi üzrə Avropa çempionatına hazırlıq prosesi keçir.

Bu barədə AZƏRTAC-a BDU-dan məlumat verilib. Bildirilib ki, 16 fakültə, 114 kafedra, SABAH Mərkəzi, 2 elmi-tədqiqat institutu, Tədqiqat, İnkişaf və İnnovasiyalar üzrə Mükəmməllik Mərkəzi, müasir avadanlıqlarla təchiz edilmiş 30 elmi-tədqiqat laboratoriyası, 11 araşdırmalar mərkəzi, 2 milyondan çox kitab fondu olan Elmi Kitabxana, 5 muzey, 3 beynəlxalq institut və mərkəz, 1 tədris-təcrübə və istirahət mərkəzi, 1 tədris-təcrübə bazası, Qazax filialı, İqtisadiyyat və Humanitar Kollec, “Gənc istedadlar” liseyi və s. ilə elm-təhsil inteqrasiyasının genişləndirilməsində mühüm rol oynayır.

Son illər Tələbə Elmi-Texniki Yaradıcılıq Mərkəzi, “You Will Speak” Dil Mərkəzi, “Eko Məkan”, “Tələbə məkanı” və Azərbaycan–Koreya Kompüter Elmləri Mərkəzinin fəaliyyətə başlaması, “Code Academy” layihəsi çərçivəsində ən müasir kompüterlərlə təchiz olunmuş auditoriyalarda proqramlaşdırma, sistem və şəbəkə inzibatçılığı üzrə bilik və bacarıqlarını artırmaları üçün şəraitin yaradılması tələbələrdə elmə və təhsilə daha böyük maraq yaradır.

BDU yüksəkixtisaslı kadrların hazırlanması istiqamətində uğurlu islahatlar aparır. Təhsilin keyfiyyətinin yüksəldilməsi, elmin sənayeyə tətbiqi, tələbələrin öz nəzəri biliklərini təcrübədə tətbiq etmə imkanının yaradılması üçün mühüm addımlar atılır. BDU ilə İsrailin Holon Texnologiya İnstitutu və Yerusəlim İbrani Universiteti (HUJI), Çin Xalq Respublikasının Anhui Universiteti, Pekin Kimya Texnologiyası Universiteti, Satbayev adına Qazax Milli Tədqiqat Texniki Universiteti, Amerika Birləşmiş Ştatlarının Linkoln Universiteti, UBIS Universiteti, Qazaxıstanın Əl-Fərabi adına Qazax Milli Universiteti, Qazaxıstanın Ş. Yessenov adına Xəzər Dövlət Texnologiyalar və Mühəndislik Universiteti və L.N.Qumilyov adına Avrasiya Milli Universiteti kimi nüfuzlu universitetlər arasında bakalavriat, magistratura və doktorantura təhsil səviyyələrində ikili diplom proqramları həyata keçirilir.

Əmək bazarının tələblərinə uyğun yeni ixtisas və ixtisaslaşmaların yaradılması BDU-nun strateji hədəflərindəndir. BDU-nun bakalavriat səviyyəsində 2026/2027-ci tədris ili üzrə “Regionşünaslıq (Afrika üzrə)” ixtisası açılıb. İxtisas Tarix fakültəsində tədris olunacaq.

Dövlət Komitəsindən AZƏRTAC-a bildirilib ki, işğal dövründə vandalizmə məruz qalmış və dağıdılmış qəbiristanlıqların mövcud vəziyyəti nəzərdən keçirilib, bu ərazilərdə görüləcək quruculuq və abadlıq işləri, tarixi-mədəni irs nümunələrinin qorunması, gələcək nəsillərə çatdırılması istiqamətində planlaşdırılan tədbirlər müzakirə edilib.

Qeyd olunub ki, bu məkanlar xalqımızın tarixi yaddaşının, milli-mənəvi dəyərlərinin və mədəni irsinin mühüm daşıyıcılarıdır. Bu baxımdan, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə qəbiristanlıqların bərpası, mühafizəsi və dövlət reyestrinin aparılması xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Səfər çərçivəsində Kəlbəcər rayon sakinləri ilə də görüş keçirilib. Görüşdə rayonun tarixi-mədəni və dini irsinin, o cümlədən qəbiristanlıqların bərpası, abadlaşdırılması və gələcəkdə sistemli şəkildə idarə olunması ilə bağlı fikir mübadiləsi aparılıb, vətəndaşların rəy və təklifləri dinlənilib.

YAP-dan AZƏRTAC-a verilən məlumata görə, əvvəlcə Ağdamda olan layihə iştirakçıları işğal dövründə şəhərin məruz qaldığı dağıntılar, eləcə də hazırda reallaşdırılan genişmiqyaslı yenidənqurma işləri ilə tanış olublar. Gənclər XIX əsr Şərq memarlığının möhtəşəm nümunələrindən biri olan Ağdam Cümə məscidini ziyarət edərək, abidənin tarixi, işğal illərindəki vəziyyəti və Vətən müharibəsindən sonra aparılan bərpa işləri barədə ətraflı məlumat əldə ediblər.

Qarabağ xanlığının banisi Pənahəli xanın Heydər Əliyev Fondunun dəstəyi ilə bərpa olunan İmarət kompleksi və burada yerləşən xanlıq qəbiristanlığı da ziyarət edilib.

Sonra Xankəndi şəhərində regionun elm və təhsil mərkəzinə çevrilməkdə olan Qarabağ Universiteti ziyarət edilib. Gənclər Xankəndinin mərkəzi meydanı və Zəfər parkı ilə də tanış olublar.

Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı Şuşada iştirakçılar Cıdır düzünü, İsa bulağını, mərkəzi meydanda Üzeyir Hacıbəylinin, Xurşidbanu Natəvanın və Bülbülün güllələnmiş heykəllərini ziyarət ediblər.

Layihə iştirakçıları, həmçinin Həkəri çayının sahilində olublar. Onlar bölgənin zəngin təbii resursları, ekoloji potensialı və unikal landşaftı haqqında məlumat əldə ediblər.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bunu Milli Hidrometeorologiya Xidmətinin rəsmisi Gülnarə Abbasova bildirib.

Onun sözlərinə görə, Bakıda və Abşeron yarımadasında iyul ayında maksimal temperatur iyulun 26-da 40 dərəcə isti (Sumqayıt), bölgələrdə isə həmin gün 41 dərəcə isti (Ordubad) qeydə alınıb. Havanın minimal temperaturu Bakıda və Abşeron yarımadasında iyulun 3-də və 9-da 20 dərəcə isti (Maştağa və Sumqayıt), yüksək dağlıq ərazilərdə isə iyulun 2-də 4 dərəcə isti (Şahdağ) olub: “İyul ayının bəzi günlərində hava şəraiti fasilələrlə yağıntılı keçib, şimşək çaxıb, dolu düşüb. Bəzi yerlərdə yağıntılar intensiv və güclü olub. Ən çox yağıntı bölgələr üzrə aylıq normanın 324 faizi olmaqla Balakən-Şəki zonasına (Balakən – 250 millimetr), aylıq normanın 236 faizi olmaqla Mərkəzi Aran zonasına (Mingəçevir – 47 millimetr), aylıq normanın 144 faizi olmaqla Lənkəran-Astara zonasına (Lənkəran – 20 millimetr) və aylıq normanın 125 faizi olmaqla Bakı və Abşeron yarımadasına (Bakı – 3 millimetr) düşüb”.

Gülnarə Abbasova deyib ki, iyul ayı ərzində Laçın rayonunun Şəlvə, Qovuşuq və Vəlibəyli kəndlərində, Şuşa şəhərində və Kəlbəcər rayonunun İstisu qəsəbəsində dolu müşahidə olunub. Ən iri dolu Kəlbəcər rayonunun İstisu qəsəbəsində qeydə alınıb və diametri 8–12 millimetr təşkil edib.

Eyni zamanda, iyul ayının bəzi günlərində küləkli hava şəraiti ilə əlaqədar 10 sarı və narıncı xəbərdarlıq verilib. Bakı və Abşeron yarımadasında 9, bölgələrdə isə 21 gün küləkli hava şəraiti müşahidə olunub. Küləyin maksimal sürəti iyulun 27-də Bakı və Abşeron yarımadasında saniyədə 28, bölgələrdə isə 23 metrə çatıb.

Onun sözlərinə görə, futbolçulardan biri - Rabbi Annor Qana, digər ikisi - Daniel Arieri və Viktor Çidioke isə Nigeriya vətəndaşıdır: “Onlar yaxın zamanda akademiyaya baxışa gələcəklər. Əgər məşqçilər korpusu müsbət rəy verərsə, futbolçularla yola davam edəcəyik”.

Qeyd edək ki, “Qarabağ” daha əvvəl Pakistanın 17 yaşadək futbolçulardan ibarət yığmasının kapitanı Əbdül Səmədi akademiyaya cəlb edib.

Azərbaycanın 2025-ci ildə Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət Görüşlərinə qoşulması regionda artıq baş verən proseslərin formal təsdiqi idi. Çoxşaxəli əməkdaşlığa qarşılıqlı maraq həmişə mövcud olub. Həmin vaxta qədər Azərbaycan və Mərkəzi Asiya ölkələri siyasi dialoq üzrə ciddi irəliləyişlər əldə edib və bir neçə strateji sahədə əməkdaşlığı daha da genişləndirmək yollarını müəyyənləşdirib.

Bu barədə qazaxıstanlı siyasi analitik Askar Nurşa AZƏRTAC-a açıqlamasında Çolpon-Atada keçirilən Azərbaycan və Mərkəzi Asiya ölkələri dövlət başçılarının qeyri-rəsmi görüşünü şərh edərkən bildirib.

Analitik qeyd edib ki, Azərbaycanın bu formatda iştirakı son illərdə region ölkələri ilə münasibətlərin inkişafında təkcə ikitərəfli deyil, həm də çoxtərəfli səviyyədə əldə edilən əhəmiyyətli irəliləyişi nümayiş etdirir.

Qazaxıstanlı ekspertin sözlərinə görə, Prezident İlham Əliyevin Çolpon-Atada keçirilən Azərbaycan və Mərkəzi Asiya ölkələri dövlət başçılarının qeyri-rəsmi görüşündə iştirakı Mərkəzi Asiyanın bütün prezidentlərinin iştirakı qədər təbii idi. “Ölkələrimiz Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz arasında vahid geosiyasi və geoiqtisadi məkanın formalaşması istiqamətində olduqca sürətlə irəliləyir. Azərbaycan diplomatiyası formatın sabitləşdirici sütunlarından biridir və ortaq dəyərlərin inkişafında iştirak edən ölkə qismində onların tamamlanması və bütövləşməsi prosesinə əhəmiyyətli töhfə verir”, - deyə Askar Nurşa sözlərini yekunlaşdırıb.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Qırğızıstana dövlət səfəri və iki ölkə arasında münasibətlərin müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəldilməsi təkcə Bakı ilə Bişkek arasında əlaqələrin inkişafı baxımından deyil, bütövlükdə Türk dünyasının inteqrasiyası və Mərkəzi Asiya ilə əməkdaşlığın yeni mərhələyə keçməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Bu fikirləri AZƏRTAC-a açıqlaması zamanı türkiyəli siyasi ekspert Mustafa Söğüt bildirib.

Ekspertin sözlərinə görə, son illərdə Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə həyata keçirdiyi çoxşaxəli əməkdaşlıq siyasəti artıq konkret nəticələr verməyə başlayıb. Onun fikrincə, Qırğızıstanla münasibətlərin müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəldilməsi Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində qarşılıqlı etimadın daha da möhkəmlənməsinə, ortaq layihələrin genişlənməsinə və siyasi koordinasiyanın güclənməsinə xidmət edir.

“Prezident İlham Əliyevin Qırğızıstana dövlət səfəri türk dövlətləri arasında strateji tərəfdaşlığın dərinləşməsinə verilən önəmin bariz nümunəsidir. Bu səfər yalnız ikitərəfli münasibətləri deyil, həm də Türk Dövlətləri Təşkilatının institusional imkanlarını genişləndirən və ortaq maraqlar ətrafında daha sıx əməkdaşlığı təşviq edən mühüm siyasi addımdır. Azərbaycan son illərdə Türk dünyasının inteqrasiyasında aparıcı aktorlardan birinə çevrilib. Bakı təşəbbüsləri ilə irəli sürülən nəqliyyat, enerji, logistika və rəqəmsal bağlantı layihələri Mərkəzi Asiya ölkələrinin beynəlxalq bazarlara çıxış imkanlarını artırır. Qırğızıstanla müttəfiqlik münasibətlərinin qurulması bu əməkdaşlığı daha da sürətləndirəcək", – deyə ekspert vurğulayıb.

Onun sözlərinə görə, Orta Dəhlizin inkişafı, Xəzər dənizi üzərindən yükdaşımaların genişlənməsi və vahid logistika məkanının formalaşdırılması türk dövlətlərinin iqtisadi inteqrasiyasını gücləndirən əsas istiqamətlərdəndir: “Azərbaycanın müasir nəqliyyat infrastrukturu və tranzit potensialı Mərkəzi Asiya ölkələri üçün etibarlı körpü rolunu oynayır. Azərbaycan ilə Qırğızıstan arasında imzalanan sənədlər ticarət, investisiya, sənaye, kənd təsərrüfatı, təhsil, mədəniyyət və humanitar sahələrdə əməkdaşlığın genişlənməsinə əlavə stimul verəcək. Bu isə türk dövlətləri arasında iqtisadi qarşılıqlı asılılığı artırmaqla yanaşı, regional sabitliyə və davamlı inkişafa da mühüm töhfə verəcək”.

Ekspert əlavə edib ki, Türk dünyasında həmrəyliyin möhkəmləndirilməsi yalnız ortaq tarix və mədəni irsə deyil, həm də ortaq strateji maraqlara əsaslanır: “Bu baxımdan Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Qırğızıstana dövlət səfəri gələcək əməkdaşlıq üçün yeni perspektivlər açan, türk dövlətləri arasında siyasi birliyi və iqtisadi inteqrasiyanı daha da gücləndirən mühüm hadisə kimi qiymətləndirilməlidir”.

UEFA Konfrans Liqasında pley-off mərhələsinin püşkatma mərasimi keçirilib.

AZƏRTAC xəbər verir ki, İsveçrənin Nyon şəhərində təşkil olunan tədbirdə Azərbaycan təmsilçisi “Qarabağ”ın da potensial rəqibi bəlli olub.

Ağdam klubu III raundda Ukraynanın “Dinamo” (Kiyev) komandasını mübarizədən kənarlaşdırsa, pley-off mərhələsində “Tvente” (Niderland) – “Dunayska Streda” (Slovakiya) cütünün qalibi ilə üz-üzə gələcək.

Bu mərhələdə ilk oyunlar avqustun 20-də, cavab görüşləri isə 27-də təşkil olunacaq.

Qeyd edək ki, “Qarabağ” III təsnifat mərhələsində “Dinamo” ilə ilk matçını avqustun 6-da Polşanın Lublin şəhərində, cavab görüşünü isə avqustun 13-də Bakıda keçirəcək.

Ana südü spesifik bir məhsuldur, yəni minilliklər boyu körpənin hər inkişaf mərhələsindəki ehtiyaclarına uyğun şəkildə formalaşıb. Zülal, yağ və karbohidratların nisbəti hələ yetkinləşməmiş həzm sisteminə uyğun tənzimlənir. Buna görə də qida maddələri bağırsaq və böyrəklərə minimal yük yaradaraq səmərəli mənimsənilir. Məsələn, süd zərdabı ilə kazeinin nisbəti südün laxtasını yumşaq və asan həzm olunan edir, yağın tərkibi isə uzunzəncirli doymamış yağ turşuları ilə zəngin olduğundan ilk aylarda beyin və gözün torlu qişasının sürətli inkişafını dəstəkləyir.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu fikirləri Səhiyyə Nazirliyinin K.Y. Fərəcova adına Elmi-Tədqiqat Pediatriya İnstitutunun pediatrı Sevinc Mehdiyeva səsləndirib.

Pediatr qeyd edib ki, ana südü sadəcə qida maddələrinin daşıyıcısı deyil: “Bu, canlı bir maye kimi anticisimləri, canlı ağ qan hüceyrələrini, fermentləri, hormonları və böyümə amillərini özündə saxlayır ki, bunların heç birinə süni qarışıqda rast gəlinə bilməz. Hətta bir dəfə əmizdirmə zamanı belə ana südünün tərkibi dəyişir və gün ərzində fərqlənir. Əmizdirmənin sonuna doğru daha yağlı olur, immun tərkibi isə ana və körpənin qarşılaşdığı patogenlərə uyğun tənzimlənir. Buna görə də ana südü yalnız qida deyil, yenidoğulmuş körpənin böyüməsini, immun sistemini və bağırsağın inkişafını dəstəkləyən dinamik bioloji mayedir. Ana südü yalnız qida və immunoloji müdafiə vasitəsi deyil, həm də bioloji informasiya daşıyıcısıdır. Müasir tədqiqatlar göstərir ki, ana südünün tərkibində müxtəlif genetik materiallar, o cümlədən mikroRNT-lər, messenger RNT-lər, hüceyrədənkənar vezikullar və canlı ana hüceyrələri mövcuddur. Bu komponentlər körpənin immun sisteminin inkişafında, hüceyrə fəaliyyətinin tənzimlənməsində və gen ekspressiyasına təsir göstərən epigenetik proseslərdə müəyyən rol oynaya bilər”.

Sevinc Mehdiyeva bildirib ki, ana südü vasitəsilə ötürülən bioloji siqnallar ana ilə körpə arasında molekulyar səviyyədə ünsiyyət formalarından biri hesab edilir. “Xüsusilə, südün tərkibindəki mikroRNT-lərin bəzi genlərin aktivliyini tənzimləyərək immun cavabın formalaşmasına və inkişaf proseslərinə təsir göstərə biləcəyi irəli sürülüb. Bununla belə, bu mexanizmlərin insan sağlamlığına uzunmüddətli təsirlərinin tam aydınlaşdırılması üçün əlavə tədqiqatlara ehtiyac var. Beləliklə, ana südü yalnız enerji və qida maddələrinin mənbəyi deyil, həm də körpənin inkişafına təsir göstərə bilən mürəkkəb bioloji və genetik informasiya daşıyıcısı kimi qiymətləndirilir”,- deyə o diqqətə çatdırıb.

Bildirək ki, avqustun 1-7-si Ümumdünya Ana Südü ilə Qidalandırma Həftəsi kimi qeyd olunur.

Böyük Qarabağ Zəfərinə imza atan Azərbaycanın bugünkü vəziyyətini, inkişaf səviyyəsini, əldə olunan nəticələri, yaxından görmək, yenidən qurulan Qarabağı, bu torpaqlardan köçkün düşmüş insanların 30 illik məhrumiyyətlərdən sonra öz doğma yurdlarına qayıdışını müşahidə etmək olduqca təsirlidir.

Bu fikirləri AZƏRTAC-a açıqlamasında türk jurnalist Güngör Yavuzaslan söyləyib.

O bildirib ki, səfərdə iştirak edənlər Türkiyənin ən nüfuzlu, xüsusilə mediada çox tanınan media nümayəndələri və elm adamlarıdır. Onun sözlərinə görə, "Böyük Azərbaycan, Güclü Azərbaycan” şüarının ən bariz təzahürü Qarabağın inkişafı və yenidən qurulmasıdır.

Güngör Yavuzaslan qeyd edib ki, Bakıdan başlayaraq Şuşa, Xankəndi, Laçın və Ağdamı əhatə edən geniş ziyarət proqramı qısa müddətdə həyata keçirilsə də, səfər Türkiyədən gələn jurnalistlərin Azərbaycanın inkişafını və Qarabağın yenidən qurulması istiqamətində görülən işləri Türkiyə mediasına və ictimaiyyətinə çatdırması baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır.

O vurğulayıb ki, bu səfər gələcəkdə formalaşdırılacaq yeni media strategiyalarının da əsasını təşkil edəcək.

Prezident İlham Əliyevin Qırğızıstana dövlət səfəri çərçivəsində imzalanmış “Azərbaycan Respublikası ilə Qırğız Respublikası arasında Müttəfiqlik münasibətləri haqqında Müqavilə” iki ölkə arasında münasibətlərin inkişafında mühüm dönüş nöqtəsidir. Bu sənəd mövcud strateji tərəfdaşlığı daha yüksək siyasi və institusional səviyyəyə qaldırmaqla Azərbaycan–Qırğızıstan münasibətlərinə daha dayanıqlı və sistemli xarakter verir.

Bunu AZƏRTAC-a açıqlamasında siyasi şərhçi Elnur Ənvəroğlu deyib.

O bildirib ki, müqavilə xüsusilə siyasi, iqtisadi, nəqliyyat, humanitar və təhlükəsizlik sahələrində əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi üçün yeni imkanlar açır.

“Ümumiyyətlə, müttəfiqlik münasibətlərinin əsas mahiyyəti ondan ibarətdir ki, tərəflər Bakı və Bişkek artıq yalnız qarşılıqlı maraq doğuran ayrı-ayrı layihələr üzrə deyil, daha geniş regional və beynəlxalq məsələlərdə də koordinasiyalı fəaliyyət göstərmək imkanına malik olurlar. Prezident İlham Əliyevin də qeyd etdiyi kimi, müttəfiqlik böyük məsuliyyət deməkdir. Bu baxımdan imzalanan müqavilə qarşılıqlı siyasi etimadın və strateji həmrəyliyin hüquqi əsaslarını daha da möhkəmləndirir. Bu proses Türk Dövlətləri Təşkilatının inkişafı baxımından da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan ilə Qırğızıstan arasında müttəfiqlik münasibətlərinin dərinləşməsi Türk Dövlətləri Təşkilatı daxilində üzv dövlətlər arasında daha sıx siyasi koordinasiya və iqtisadi əməkdaşlıq üçün əlavə stimul yarada bilər. Burada söhbət yalnız ikitərəfli münasibətlərdən getmir. Bu proses bütövlükdə türk dövlətləri arasında nəqliyyat, investisiya, enerji, rəqəmsallaşma və humanitar əlaqələrin daha sıx əməkdaşlıq şəbəkəsinə çevrilməsinə də töhfə verəcək”, – deyə o qeyd edib.

Ekspert Azərbaycan–Qırğız İnvestisiya Fondunun nizamnamə kapitalının 200 milyon dollara çatdırılması barədə əldə olunan razılaşmanı da mühüm iqtisadi addım kimi dəyərləndirib.

“Fondun kapitalının artırılması iki ölkə arasında iqtisadi münasibətlərdə yeni mərhələnin başlanğıcını göstərir. Bu mexanizm vasitəsilə birgə layihələrin maliyyələşdirilməsi, özəl sektorun qarşılıqlı investisiyalara cəlb olunması və qeyri-neft sektorunda əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün daha əlverişli şərait formalaşa bilər. Eyni zamanda, investisiya əlaqələrinin inkişafı siyasi münasibətlərin iqtisadi dayaqlarını möhkəmləndirərək müttəfiqliyin daha dayanıqlı olmasına xidmət edir. Azərbaycan–Qırğızıstan müttəfiqliyinin əhəmiyyəti Orta Dəhlizin inkişafı baxımından daha geniş regional kontekstdə qiymətləndirilməlidir. Qırğızıstan Mərkəzi Asiyanın mühüm dövlətlərindən biridir, Azərbaycan isə Xəzər hövzəsi vasitəsilə Mərkəzi Asiyanı Cənubi Qafqaz və Avropa ilə birləşdirən əsas tranzit halqalarından birinə çevrilib. Bu baxımdan, iki ölkə arasında nəqliyyat və logistika əlaqələrinin gücləndirilməsi Orta Dəhlizin təkcə tranzit marşrutu deyil, daha geniş iqtisadi və geosiyasi bağlantı platformasına çevrilməsinə töhfə verəcək”, – deyə o vurğulayıb.

E.Ənvəroğlu bildirib ki, Orta Dəhlizin rəqabət qabiliyyəti yalnız fiziki infrastrukturla məhdudlaşmır. Burada sərhəd prosedurlarının sadələşdirilməsi, gömrük və rəqəmsal sistemlərin uyğunlaşdırılması, yükdaşımaların sürətləndirilməsi, tariflərin optimallaşdırılması və marşrut boyunca logistika mərkəzlərinin inkişafı mühüm rol oynayır. Məhz bu istiqamətlər Orta Dəhlizin beynəlxalq rəqabət qabiliyyətini müəyyən edən əsas amillərdir. Bu gün Azərbaycanın rolu getdikcə daha çox regional bağlantı mərkəzi funksiyası ilə xarakterizə olunur. Xəzər dənizi üzərindən keçən marşrutların inkişafı ölkəmizi Mərkəzi Asiyanın Avropa bazarlarına çıxışında mühüm strateji halqaya çevirir. Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı, Ələt Azad İqtisadi Zonası, Bakı–Tbilisi–Qars dəmir yolu və digər nəqliyyat infrastrukturu bu bağlantının fiziki əsaslarını formalaşdırır. Azərbaycan–Qırğızıstan müttəfiqliyi Orta Dəhlizin coğrafiyasının daha da genişlənməsinə və Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz arasında iqtisadi əlaqələrin dərinləşməsinə xidmət edəcək.

“Ən mühüm məqam ondan ibarətdir ki, Azərbaycan artıq yalnız enerji və nəqliyyat layihələrinin iştirakçısı kimi deyil, Avrasiya məkanında müxtəlif regionları birləşdirən strateji bağlantı platformasının əsas aktorlarından biri kimi çıxış edir. Bu baxımdan, Qırğızıstanla müttəfiqlik münasibətlərinin möhkəmlənməsi Azərbaycanın bu rolunu daha da gücləndirə və ölkəmizin Mərkəzi Asiya ilə Avropa arasında etibarlı körpü funksiyasını uzunmüddətli perspektivdə daha da möhkəmləndirə bilər”, – deyə Elnur Ənvəroğlu fikrini yekunlaşdırıb.

Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Ramin Məmmədov avqustun 3-də Kəlbəcər şəhərində vətəndaşların müraciətlərini dinləyib.

Dövlət Komitəsindən AZƏRTAC-a bildirilib ki, görüşdə vətəndaşlar İslam dininə aid ibadət yerlərinə və ziyarətgahlara din xadiminin təyinatı, maarifləndirmə işinin genişləndirilməsi, dini təhsil, işlə təmin olunma, həmçinin digər məsələlərlə bağlı müraciət ediblər.

Vətəndaşların müraciət və təklifləri diqqətlə dinlənilib, qaldırılan məsələlərin qanunvericiliyin tələblərinə uyğun həlli ilə bağlı Komitənin struktur bölmələrinə müvafiq tapşırıqlar verilib.

Pakistan hökumət mənbələri avqustun 3-də bildiriblər ki, ABŞ ilə İran arasında aylarla davam edən müharibəyə son qoymaq məqsədilə uzun müddətdir dayandırılmış birbaşa danışıqların bərpası üçün hələlik heç bir tarix və ya məkan müəyyən edilməyib.

AZƏRTAC “Anadolu” agentliyinin İslamabad bürosunun məlumatına istinadla xəbər verir ki, Pakistan hökumətinin yüksəkvəzifəli rəsmisinin sözlərinə görə, növbəti 24 saat ərzində münaqişə tərəfləri arasında hər hansı görüş nəzərdə tutulmur.

Pakistanın XİN rəsmisi bunu ABŞ Prezidenti Donald Trampın İranla yeni danışıqların bazar ertəsi günortadan sonra başlayacağı barədə verdiyi açıqlamaya cavab olaraq bildirib. Onun sözlərinə görə, Pakistan və Qətər vasitəçiləri birbaşa danışıqların bərpası üçün tarix və məkanı dəqiqləşdirmək məqsədilə Vaşinqton və Tehranla əlaqə saxlayırlar. Mənbə əlavə edib ki, İslamabad və Doha danışıqlar üçün potensial məkanlar arasındadır. Pakistanın daxili işlər naziri Möhsin Nəqvinin danışıqların bərpası ilə bağlı məsələləri müzakirə etmək üçün Tehrana səfər edəcəyi də gözlənilir.

Pakistan rəsmisi bildirib ki, bu həftə danışıqların bərpası ilə bağlı müsbət irəliləyişlər gözlənilir. Belə ki, hər iki tərəf İslamabad Anlaşma Memorandumu çərçivəsində birbaşa danışıqları bərpa etmək üçün vasitəçilərlə mesaj mübadiləsi aparıb.

Vaşinqton və Tehran iyunun 17-də memorandum imzalayıblar və İranın nüvə proqramı da daxil olmaqla bir sıra mübahisəli məsələlər üzrə 60 gün ərzində daimi həll yoluna doğru danışıqları irəli aparmaq barədə razılığa gəliblər. Lakin ötən ay başlayan qarşılıqlı hücumlar həmin sənədin gələcəyi ilə bağlı qeyri-müəyyənlik yaradıb.

Türkiyənin nüfuzlu media qurumlarını təmsil edən, xüsusilə 44 günlük Vətən müharibəsi dövründə yazıları və reportajları ilə Türkiyə–Azərbaycan qardaşlığını nümayiş etdirən dəyərli media nümayəndələri bu gün bizimlə birlikdədir.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu sözləri jurnalistlərə açıqlamasında Türkiyə–Azərbaycan Dostluq, Əməkdaşlıq və Həmrəylik Fondunun sədri Aygün Attar söyləyib.

O, sabah işğaldan azad edilmiş ərazilərə səfər edəcəklərini bildirib: "Ağdamı, Şuşanı, Laçını və Xankəndini ziyarət edəcəyik. Yerində aparılacaq müşahidələr zamanı həm sülh mühitini yaxından izləyəcək, həm də regional sabitliyin ən parlaq nümunələrindən biri olan yenidənqurma prosesinə, Azərbaycan Prezidentinin beynəlxalq platformalarda vurğuladığı Böyük Qayıdışın memarlığına birlikdə şahidlik edəcəyik".