İrəvanın yeganə çıxış yolu öhdəliklərini qeyd-şərtsiz yerinə yetirmək və prosesi sürətləndirməkdir
Cənubi Qafqazda davamlı sülhün, təhlükəsizliyin və regional əməkdaşlığın bərqərar olunması istiqamətində real addımlar atılmaqdadır. Bu mürəkkəb və məsuliyyətli prosesdə Azərbaycan tərəfinin nümayiş etdirdiyi mövqe tamamilə aydın, prinsipial və məqsədyönlüdür. Xarici işlər naziri Ceyhun Bayramovun sentyabrın 9-da jurnalistlərə açıqlamasında vurğuladığı məqamlar rəsmi Bakının sülh gündəliyinə sadiqliyini, regional inteqrasiyanın tərəfdarı olduğunu və bu istiqamətdə konstrutiv təşəbbüslərin əsas müəllifi kimi çıxış etdiyini bir daha ortaya qoyub.
XİN başçısı bildirib ki, Azərbaycanın sülhlə bağlı atdığı addımlar göz önündədir: "Azərbaycan-Ermənistan normallaşması prosesi çərçivəsində ötən ilin oktyabrından tranzit yüklərin Ermənistana və Ermənistandan Azərbaycan ərazisi üzərindən daşınmasına tətbiq olunan məhdudiyyətlərin aradan qaldırılması, daha sonra Azərbaycandan bir sıra məhsulların Ermənistana ixracının başlanması, həmin məhsulların nomenklaturasının genişləndirilməsi və digər istiqamətlərdə mühüm addımlar atılıb".
Nazir əlavə edib ki, vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələrinin, eləcə də müxtəlif dövlət rəsmilərinin həm Ermənistan, həm də Azərbaycan ərazisində görüşlərinin keçirilməsi də bu prosesin bariz nümunələrindəndir. Rəsmi Bakı normallaşma prosesinin yalnız bəyannamələr müstəvisində qalmaması, real həyatda və praktikada öz əksini tapması üçün həm iqtisadi, həm də humanitar sahələrdə ardıcıl addımlar atmaqdadır. Bu addımlar Azərbaycanın regionda kommunikasiyaların bərpasına, ticari əlaqələrin canlanmasına və xalqlar arasında etimad mühitinin formalaşmasına nə qədər səmimi yanaşdığını göstərir. Eyni zamanda vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələrinin, eləcə də müxtəlif dövlət rəsmilərinin həm Ermənistan, həm də Azərbaycan ərazisində görüşlərinin keçirilməsi gərginliyin azaldılmasına və birbaşa dialoqun təşviqinə xidmət edən mühüm amillərdəndir.
Lakin bütün bu müsbət dinamikaya rəğmən, sülh prosesinin tam başa çatması və hüquqi müstəvidə dönməz xarakter alması üçün qarşı tərəf üzərinə düşən bütün öhdəlikləri qeyd-şərtsiz icra etməlidir. Azərbaycanın irəli sürdüyü şərtlər gələcəkdə hər hansı revanşizm cədhlərinin istisna edilməsi məqsədini daşıyır. Bu tələblərin ən əsası Ermənistanın mövcud konstitusiyasında Azərbaycana qarşı yer alan ərazi iddialarının birdəfəlik aradan qaldırılmasıdır. Bir ölkənin əsas qanunvericiliyində başqa dövlətin suverenliyinə təhdid yaradan maddələrin qalması şəraitində bağlanan hər bir müqavilə gələcəkdə hüquqi baxımdan zəif və kövrək olacaq.
Ceyhun Bayramov bu prinsipial məsələnin əhəmiyyətini vurğulayaraq bildirib ki, prosesin başa çatdırılması üçün Ermənistanda referendum keçirilməli, konstitusiyada yer alan ərazi iddiaları ilə bağlı müddəalar çıxarılmalıdır: "Prosesin başa çatdırılması üçün ehtiyac duyulan addımlar atılmalıdır. Burada, təbii ki, Ermənistanda referendum keçirilməsi və yeni konstitusiyanın qəbul edilməsi də nəzərdə tutulur". Nazirin fikrincə, bunun vaxtının müəyyənləşdirilməsi Ermənistanın daxili prosesidir: "Biz ictimai məkanda Ermənistan rəhbərliyi tərəfindən bu istiqamətdə müxtəlif mesajlar eşidirik. Ötən ilin əvvəlində, Ermənistanda parlament seçkiləri ərəfəsində də belə bəyanatlar var idi. İndi isə seçkilərdən sonra Ermənistan baş naziri öz çıxışlarında ilin sonuna qədər konstitusiya layihəsinin mətninin ictimaiyyətə açıqlanması və daha sonra referendumun keçirilməsi ilə bağlı yeni mesajlar verib". C.Bayramov vurğulayıb ki, Bakının yanaşması dəyişməz olaraq qalır: "Sülh prosesinin tam başa çatdırılması və bu prosesə son imzanın atılması üçün Ermənistanın atmalı olduğu addımları gözləyəcəyik".
Bu, təkcə Bakının tələbi deyil, həm də regionda beynəlxalq hüquqa söykənən ədalətli nizamın qurulması üçün zərurətdir. İrəvan siyasi bəyanatlarla kifayətlənməməli, məsələnin praktiki həllini gecikdirməməlidir. Çünki vaxt itkisi və qeyri-müəyyənlik regionda dayanıqlı inkişafın ləngiməsinə səbəb olur. Referendumun keçirilmə tarixi Ermənistanın daxili proseduru olsa da, məzmunu və nəticəsi sülh müqaviləsinin taleyini müəyyən edən əsas şərtlərdəndir. İrəvan anlamalıdır ki, revanşizmə hüquqi əsas yaratmaqla dayanıqlı və uzunmüddətli sülhə nail olmaq mümkün deyil.
Bakının təqdim etdiyi sülh gündəliyi bütövlükdə Cənubi Qafqazın, o cümlədən Ermənistanın özünün iqtisadi inkişafına imkan verən, regional layihələrdə iştirakına şərait yaradan yeganə yoldur. Bu səbəbdən Azərbaycanın irəli sürdüyü şərtlərin tam və qeyd-şərtsiz qəbul edilməsinin alternativi yoxdur.
Azərbaycan yekun sülhə tam hazır olduğunu genişmiqyaslı quruculuq işləri və konstruktiv təşəbbüslərlə aydın şəkildə nümayiş etdirir. İndi qətiyyətli addımlar atmaq tamamilə Ermənistanın öhdəsinə düşür. İrəvan üzərinə düşən tarixi məsuliyyəti dərk etməli, real dəyişikliyə keçməlidir.
İsmayıl QOCAYEV,
"Azərbaycan"
