Bakı Xəzərin sahilində yerləşən bir şəhər statusundan çıxaraq, iqlim dəyişmələrinin gətirdiyi suallara cavab axtarılan, gələcəyin necə olacağı barədə düşüncələrin bir araya gəldiyi məkan kimi yenə dünyanın diqqət mərkəzindədir. Bu baxımdan hazırda davam edən "Bakı İqlim Fəaliyyəti Həftəsi 2026"ya, sadəcə, növbəti beynəlxalq tədbir demək olmaz. O, iqlimlə bağlı fikirlərin konkret addımlara çevrilməsi üçün yaranan mühüm imkanlardan biridir.
Hər kəsin gözü qabağında gündən-günə iqlim dəyişir. Və bunu uzaq gələcəyin daha böyük problemi kimi təsəvvür etmək elə də çətin deyil. Daha isti aylar, tez-tez dəyişən hava şəraiti, meşələrə, kənd təsərrüfatına və şəhərlərə dəyən ekoloji ziyan bizə bir həqiqəti diktə edir: bu, təbiətlə münasibətdə etdiyimiz səhvlərin əks-sədası və nəticəsidir. Bəlkə də iqlim məsələsinin ən çətin tərəfi də elə budur. Təbiətin bizə göndərdiyi siqnallar çox vaxt səssizdir. Bir gölün suyunun azalması, torpağın quruması, ağacların əvvəlkindən tez çiçəkləməsi və ya havanın bir neçə dərəcə dəyişməsi ilk baxışda kiçik görünə bilər. Amma bu kiçik dəyişikliklər bir-birinin üstünə yığılanda bütöv mənzərə dəyişir.
Şəhərimizdə keçirilən beynəlxalq tədbirin əhəmiyyəti də elə bundadır. İqlim məsələsi təbii ki, əsasən təbiətin qorunmasını özündə ehtiva edir. Bununla belə enerjidən tutmuş nəqliyyata, kənd təsərrüfatından şəhər həyatına qədər bir çox sahələr mövzu ilə birbaşa bağlıdır. Bu sahələrdə indi atılan addımlar sabah necə bir mühitdə yaşayacağımızı müəyyənləşdirir. Ona görə də iqlim dəyişmələrinə qarşı mübarizəni uzaq gələcəyə saxlamaq olmaz, o, bu günün işidir.
Azərbaycan üçün bu mövzu xüsusi məna daşıyır. Su ehtiyatlarının qorunması, enerji keçidi, bərpaolunan enerji mənbələrinin inkişafı və daha dayanıqlı şəhərlərin qurulması indinin məsələsidir. Bakı isə bütün bunların fonunda maraqlı bir məkana çevrilir. Bir tərəfdə əsrlər boyu neft sənayesi ilə tanınan şəhər, digər tərəfdə daha təmiz və dayanıqlı gələcəyə keçid axtarışları. Sanki şəhərin özü də dəyişən dünyanın hekayəsini danışır. Enerji ilə böyüyən bir şəhər indi enerjinin gələcəyini müzakirə edir.
Amma iqlim fəaliyyətinin ən vacib sözü bəlkə də "fəaliyyət"dir. Çünki iqlimlə bağlı gözəl fikirlər, böyük konfranslar və verilən vədlər yalnız real addımlara çevrildikdə məna qazanır. Daha az tullantı, daha səmərəli enerji, daha "ağıllı şəhər"lər, daha qənaətli su istifadəsi və təbiətə daha məsuliyyətli münasibət məhz belə konkret addımlardan başlayır. Bu gün Bakıda səslənən fikirlər sabahın şəhərlərində, istehsal müəssisələrində, enerji sistemlərində və gündəlik həyatımızda öz əksini tapa bilər. Ona görə də bəhs etdiyimiz beynəlxalq tədbiri gələcəklə bağlı söhbətin növbəti dayanacağı kimi qiymətləndirməliyik. Bu söhbətin dəyəri isə onun real həyata toxunduğu yerdə başlayır.
"Bakı İqlim Fəaliyyəti Həftəsi"ndə diqqət bir neçə əsas istiqamətə yönəlib. Bu, "yaşıl enerji"yə keçid, təmiz texnologiyaların tətbiqi, şəhərlərin iqlim dəyişmələrinə uyğunlaşdırılması və dayanıqlı kənd təsərrüfatını təmin etməkdir. Burada həmçinin biznesin "yaşıl transformasiya"dakı rolu, iqlim maliyyəsi və emissiyaların azaldılması üçün yeni həllər də diqqət mərkəzindədir. Bütün bu mövzuların arxasında isə eyni sual dayanır: daha isti, daha quraq və daha dəyişkən bir dünyada həyatımızı necə daha təhlükəsiz və dayanıqlı edə bilərik? Sualın cavabı Bakı Konqres Mərkəzində keçirilən panel müzakirələrində də axtarılır.
Xəzər dənizi ilə bağlı paneldə söhbət artıq gözümüzün qarşısında dəyişən bir coğrafiyadan gedir. Su səviyyəsindəki dəyişikliklərin sahilyanı ekosistemlərə, şəhərlərə, infrastruktura və iqtisadi fəaliyyətə təsiri müzakirə olunub. Xəzərin gələcəyinə dair müxtəlif ssenarilər fonunda əsas məsələ bu dəyişikliklərə necə hazırlaşmaq və sahilyanı əraziləri necə qorumaqdır.
Kənd təsərrüfatı da iqlim gündəliyinin əsas mövzularındandır. Müzakirələrdə quraqlıq, yağıntıların dəyişməsi və ekstremal hava hadisələrinin fermerlərə təsiri önə çıxıb. Burada fikir sadədir: iqlim dəyişirsə, kənd təsərrüfatı da yenilənməlidir. Çünki daha çevik subsidiya mexanizmləri, dayanıqlı istehsal və yeni uyğunlaşma yolları zərurətdir.
Digər diqqətçəkən mövzulardan biri süni intellektin erkən xəbərdarlıq sistemlərində istifadəsidir. Fırtına, sel, daşqın və digər təhlükələri daha əvvəl müəyyən etmək üçün süni intellekt əsaslı hava proqnozu modellərinin imkanları müzakirə olunub. Texnologiyanın burada məqsədi daha dəqiq proq-noz verməklə bərabər təhlükə gəlməmişdən əvvəl insanlara və infrastruktura hazırlaşmaq üçün vaxt qazandırmaqdır.
İqlim maliyyəsi də diqqətdən kənarda qalmayıb. Belə ki, karbon emissiyalarının azaldılmasına yönələn layihələrə investisiya cəlb etmək, "yaşıl texnologiya"ların və dayanıqlı infrastrukturun maliyyələşməsini artırmaq imkanları müzakirə edilib. Deməli, iqlim fəaliyyəti yalnız ekoloji məsələ olmaqla bitmir. Onun arxasında böyük bir maliyyə və investisiya gündəliyi dayanır.
Bütün bu müzakirələrin kəsişdiyi əsas fikir birdir: iqlim dəyişmələrinə qarşı addımlar bu gündən atılmalıdır, sabah gec olar. Söhbət enerji, su, kənd təsərrüfatı, şəhərlər və iqtisadiyyatla bağlı verdiyimiz qərarların sabah hansı dünyanı yaradacağından gedir.
Züleyxa ƏLİYEVA,
"Azərbaycan"
