Azərbaycan Cənubi Qafqazın aparıcı gücü olmaqla yanaşı, Avrasiya məkanının da mühüm təhlükəsizlik və əməkdaşlıq mərkəzinə çevrilib. Bu reallıq fonunda ölkəmizin beynəlxalq tərəfdaşları, o cümlədən Avropa İttifaqı və qitənin aparıcı dövlətləri Bakı ilə münasibətləri yeni müstəviyə qaldırmağa xüsusi önəm verirlər. Regionda yaranmış yeni reallıqlar, qlobal enerji bazarlarındakı dəyişiklik və beynəlxalq nəqliyyat marşrutlarının yenidən qurulması Bakı ilə Brüssel arasındakı münasibətləri daha sistemli və genişmiqyaslı müstəviyə çıxarıb. Tərəflər arasında qurulan strateji tərəfdaşlıq modeli təkcə siyasi bəyanatlarla və çərçivə sənədləri ilə məhdudlaşmır, real iqtisadi, geostrateji və təhlükəsizlik ehtiyaclarına əsaslanır.
Müasir dövrdə Azərbaycanın Avropa üçün əhəmiyyəti zəngin karbohidrogen ehtiyatları ilə yanaşı, həm də ölkəmizin Şərqlə Qərb, Şimalla Cənub arasında etibarlı tranzit və logistika mərkəzi kimi çıxış etməsindən qaynaqlanır. Avropa əvvəllər Azərbaycana enerji mənbəyi kimi baxırdısa, bu gün ölkəmizi özünün enerji və nəqliyyat təhlükəsizliyinin əsas təminatçılarından biri kimi dəyərləndirir. Avropa İttifaqının Cənubi Qafqaz üzrə ümumi ticarət dövriyyəsinin təxminən 70 faizinin məhz Azərbaycanın payına düşməsi ölkəmizin regionun əsas iqtisadi lokomotivi olduğunu aydın şəkildə nümayiş etdirir.
Strateji yaxınlaşmanın və Bakıya artan diqqətin bariz göstəricisi olaraq Avropa İttifaqının ali rəhbərliyinin ölkəmizə intensiv səfərlərini qeyd etmək olar. 2026-cı ilin martında Avropa İttifaqı Şurasının prezidenti Antonio Koştanın, may ayında Aİ-nin Xarici işlər və təhlükəsizlik siyasəti üzrə ali nümayəndəsi Kaya Kallasın və iyulda Avropa Komissiyasının prezidenti Ursula fon der Lyayenin Azərbaycana səfərləri rəsmi Bakının Brüsselin xarici siyasət gündəmində nə dərəcədə önəmli aktor olmasından xəbər verir. Qitənin ali rəhbərliyinin Prezident İlham Əliyev ilə keçirdiyi konstruktiv görüşlər Brüsselin Cənubi Qafqazda sabitlik, inkişaf və təhlükəsizliyin mərkəzi kimi məhz Azərbaycanı qəbul etdiyini göstərir. Təsadüfi deyil ki, Avropa Komissiyasının prezidenti Ursula fon der Lyayen Azərbaycanı Avropa İttifaqının strateji tərəfdaşı adlandıraraq, dünyada az sayda ölkənin Azərbaycan qədər regional əməkdaşlığın və sabitliyin inkişafına töhfə vermək imkanına malik olduğunu xüsusi vurğulamışdır.
Paralel olaraq son aylarda Litvanın Baş naziri İnqa Ruqiniene, Latviya Prezidenti Edqars Rinkeviçs, Çexiyanın Baş naziri Andrey Babiş və İtaliyanın Baş naziri Ciorcia Meloninin ölkəmizə ardıcıl səfərləri də Azərbaycanın artan nüfuzundan və Avropa ölkələrinin Bakı ilə tərəfdaşlığa önəm verməsindən xəbər verir. Aİ rəhbərliyi ilə yanaşı, qitənin aparıcı dövlətlərinin rəhbərlərinin Bakıya səfərləri münasibətlərin dinamik xarakter aldığını göstərir.
Azərbaycan Avropa İttifaqına üzv olan 27 dövlətdən 10-dan çoxu ilə strateji tərəfdaşlıq haqqında rəsmi sənədlər imzalamaqla qitənin iqtisadi və siyasi dayanıqlılığında həlledici mövqe qazanıb. Əməkdaşlığın dərinləşməsində enerji amili yenə də aparıcı mövqeyini qoruyur. 2022-ci il iyulun 18-də Bakıda imzalanmış "Avropa Komissiyası ilə Azərbaycan Respublikası arasında Enerji Sahəsində Strateji Tərəfdaşlığa dair Anlaşma Memorandumu" iki tərəf arasında uzunmüddətli strateji müttəfiqliyin təməlini daha da möhkəmləndirib. "Cənub qaz dəhlizi" vasitəsilə Xəzər resurslarının Avropa bazarlarına çatdırılması qitənin enerji xəritəsini köklü şəkildə dəyişib. Hazırda 10-u Aİ üzvü olmaqla, ümumilikdə 16 ölkə Azərbaycanın təbii qazını idxal edir və 2027-ci ilə qədər Avropaya qaz tədarükünün 20 milyard kubmetrə çatdırılması hədəflənir.
Bununla yanaşı, Azərbaycan qlobal iqlim probleminin həllində, "yaşıl keçid" prosesində də Avropa üçün öncül tərəfdaş kimi çıxış edir. Avropa İttifaqı Xəzər regionundan Qara dənizin dibi ilə Rumıniya və Macarıstana qədər uzanacaq "yaşıl enerji" kabeli layihəsinə böyük maraq göstərir ki, bu da Bakını Avropanın elektrik enerjisi şəbəkəsinə birbaşa bağlayır.
Azərbaycanın coğrafi mövqeyi, həyata keçirdiyi infrastruktur layihələri və irəli sürdüyü bağlantı tərəfdaşlığı təşəbbüsləri mövcud geosiyasi qarşıdurmalar fonunda ölkəmizi Avrasiya məkanının ən mühüm bağlantı və logistika mərkəzinə çevirib. Cənubi Qafqazın coğrafi üstünlüklərini real iqtisadi və nəqliyyat imkanlarına çevirən Azərbaycanın təşəbbüsü ilə inkişaf etdirilən Orta dəhliz Avropa, Qara dəniz, Xəzər və Mərkəzi Asiya regionlarını vahid zəncirdə birləşdirən strateji arteriya rolunu oynayır. Ənənəvi daşıma marşrutlarının təhlükəsizlik riskləri ilə üzləşdiyi dövrdə Azərbaycan üzərindən keçən təhlükəsiz, şaxələndirilmiş və dayanıqlı dəhliz bütövlükdə qitələrarası yükdaşımaların fasiləsizliyinə zəmanət verir.
Xüsusilə Çinlə strateji tərəfdaşlığın dərinləşməsi, Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə münasibətlərin tamamilə yeni müstəviyə keçməsi və Bakının beynəlxalq investisiya dialoqlarına öncülük etməsi Orta dəhlizin buraxılış qabiliyyətini və tranzit cəlbediciliyini dəfələrlə artırıb. Dəyişən iqtisadi vəziyyəti vaxtında qiymətləndirən ölkəmiz daxili resursları hesabına nəqliyyat infrastrukturuna, o cümlədən Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanının genişləndirilməsinə, dəniz və dəmir yolu şəbəkələrinin modernləşdirilməsinə ardıcıl investisiyalar yatırır. Bu səbəbdən Avropa rəsmilərinin Cənubi Qafqazı strateji bağlantı qovşağı, Azərbaycanı isə nəhəng iqtisadi və logistik layihələrin idarəetmə mərkəzi kimi qəbul etməsi təsadüfi olmayıb, dövlətimizin müstəqil, çoxşaxəli və balanslaşdırılmış xarici siyasətinin qanunauyğun nəticəsidir.
Azərbaycan ilə Avropa İttifaqı arasında formalaşan tərəfdaşlıq qarşılıqlı maraqlara və bərabərhüquqlu dialoqa əsaslanan unikal əməkdaşlıq modelidir. Azərbaycan bu gün Avropa qitəsinin enerji təhlükəsizliyinin şaxələndirilməsində, Orta dəhliz kimi qlobal nəqliyyat-logistika arteriyalarının fasiləsiz fəaliyyətində, "yaşıl enerji" bağlantılarının reallaşdırılmasında əvəzolunmaz rol oynayır. Avropa İttifaqı və qitənin aparıcı dövlətləri ilə qurulan sistemli və strateji münasibətlər Azərbaycanın qlobal geosiyasi çəkisini daha da artırır, ölkəmizin beynəlxalq münasibətlər sistemindəki mövqeyini möhkəmləndirir.
İsmayıl QOCAYEV,
"Azərbaycan"
