Dağlar qoynunda yerləşən Xızının Altıağac qəsəbəsinə gedən yollar kəmər kimi ilk baxışdan görənlərdə xoş təəssürat oyadan rəngbərəng dərələrin gah ətəyindən, gah da sinəsindən keçib gedirdi. Ətrafdakı gözəlliyə tamaşa edə-edə xeyli irəliləyəndən sonra hələ uzaqdan suyu çox da bol olmayan çayın o tərəfində, yoldan bir az kənarda balaca bir tikili gözümüzə dəydi. Getdikcə sanki həmin tikili böyüyüb zirvələrə ucalırdı. Yolun kənarına vurulmuş lövhənin yanına çatanda bu tikilinin nakam taleli görkəmli şairimiz Mikayıl Müşfiqin ev-muzeyi olduğunu gördük.
Muzeyin həyətinə ayaq qoyan kimi bizi Müşfiqin büstü qarşıladı. Büstün önündəki daşlaşmış "1109" nömrəsi qəlbimizi yandırdı, ürəyimizi yerindən çıxardı. Bu rəqəm ürəyi doğulduğu dünyaya sevgi, məhəbbətlə dolub-daşan şairin dustaqlığının qeydiyyat nömrəsi idi. Həmin an xatırladıq ki, şairin dustaqlıqda sinəsində bu nömrəsi olan şəklini vaxtilə çox populyar olan "Gənclik" jurnalında görmüşdük.
İndi şairin ev-muzeyindəki büstündə nömrəni görəndə həmin illəri yenidən yada saldıq. Səhər-səhər əsən meh yenə də şairin saçını sığallayırdı. Müşfiq yenə də həyatdan, yaşamaqdan doymayan baxışlarını uzaqlara dikərək dərin fikrə getmişdi. Sanki yeni şeirlərini, poemalarını yazmağa hazırlaşırdı. Şairin büstünün böyründəki mərmər lövhəyə hopdurulmuş əzbər bildiyimiz misraları təkrar-təkrar oxuyuruq.
Ah, mən gündən-günə bu gözəlləşən
İşıqlı dünyadan necə əl çəkim?!
Bu yerlə çarpışan, göylə əlləşən
Dostdan, aşinadan necə əl çəkim?!
Azərbaycan poeziyasının heç vaxt sönməyəcək parlaq ulduzu Mikayıl Müşfiq (əsl adı Mikayıl Əbdülqadir oğlu İsmayılzadə) 5 iyun 1908-ci ildə Bakıda ziyalı ailəsində anadan olub. Onun həyata gəlişi doğmalarını sevindirsə də, təəssüflər olsun ki, bu sevinc uzun çəkməyib. Taleyi gələcəyin görkəmli şairinin üzünə gülməyib. Həyat ona sanki xoş yox, sərt üzünü göstərib. Mikayıl Müşfiq iki aylığında anasını itirib. 6 yaşında isə atasız qalıb. Valideynlərini belə erkən itirməsinə baxmayaraq, sanki şair qismətinə düşmüş taleyi ilə barışıb, ürəyində, qəlbində güc taparaq ömrünün sabahlarına boylanıb. Qarşılaşdığı acıları dəf etmək üçün özünü gələcəyə hazırlayıb. Hələ kiçik yaşlarından onun istedadlı olduğu müəllimlərinin, doğmalarının diqqətini cəlb edib. Gənc yaşlarından ədəbiyyatın, poeziyanın sehrinə düşüb. Ömrünün sonuna qədər bu sehrdən çıxa bilməyib.
Mikayıl Müşfiq ibtidai təhsilini rus-tatar məktəbində alıb. Ədəbiyyata, poeziyaya olan marağı onu Azərbaycan Dövlət Universitetinə (indiki Bakı Dövlət Universiteti) gətirib. Bu ali təhsil ocağının dil-ədəbiyyat fakültəsini bitirəndən sonra Mikayıl ürəyində coşub-daşan arzularla müəllim kimi əmək fəaliyyətinə başlayıb. Ədəbiyyatımızı şagirdlərə öyrədib və sevdirib. Şairin son iş yeri Bakıdakı 18 nömrəli orta məktəb olub. Hazırda həmin təhsil ocağı Mikayıl Müşfiqin adını daşıyır.
Görkəmli şairin 1926-cı ildə "Gənc işçi" qəzetində "Bir gün" adlı şeiri dərc olunub. Bununla da Müşfiqin poeziya aləminə gedən yollarında bahar təravətli güllər, çiçəklər bitib. İlk yaradıcılıq nümunəsi işıq üzü görəndən sonra şair bir-birinin ardınca şeirlər, poemalar yazıb, dəyərli bədii tərcümələr edib. Getdikcə cəmiyyətdə tanınıb, oxucular tərəfindən sevilib. 1931-ci ildə Dilbər Axundzadə ilə ailə həyatı qurub. Bir övladı olub, adını Yalçın qoyublar. Amma burada da tale onun üzünə gülməyib, övladı körpə ikən dünyasını dəyişib.
Yaşadığı dövrünün çətinliklərinə, dəhşətlərinə baxmayaraq, Mikayıl Müşfiq bütün ürəyi və qəlbi ilə, vətənə sevgi ilə yazıb-yaradıb. Gənc yaşlarından bütün zamanların nəsillərinə örnək olub. Ölkəsini, vətənini, torpağını, onun insanlarını sevib. Şeirlərində də bu sevgini, bu məhəbbəti tərənnüm edib. Ölkəmizin, insanlarımızın gələcəkdə daha da yaxşı yaşayacağına böyük ümidlər bəsləyib. Bu ümidlərini də sözə, şeirə hopdurub. Şairin "Ölkəm" şeirində bu sevgini, bu ümid işığını aydın görmək mümkündür.
Vicdanları pək şəffaf, insanları nurani,
Müşfiq, bilə bildinmi, aləmdə şu dövranı?!
Qaplar yarın artıq sağ dünyaları ürfanı.
Hər yer güləcək, nura mötad olan ölkəmdə.
Qəmlərdən, ələmlərdən azad olan ölkəmdə.
Qoynunda dünyaya göz açdığı yurdunu, el-obasını sonsuz məhəbbətlə sevən Mikayıl Müşfiq onu həmişə abad, müstəqil, xalqımızı isə azad görmək istəyirdi. Ölkəsinin istiqlalına sevinən, onun əbədiliyini arzulayan şair Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaranmasını alqışlayır və bu münasibətlə dillər əzbəri olan bir-birindən gözəl şeirlər yazırdı. Bu şeirlərində cümhuriyyəti sevə-sevə təbliğ edir, onu oxucularına da sevdirirdi. Mikayıl Müşfiq "Ey Dan ulduzu" deyib Azərbaycanın dünyaya doğan yeni baharını alqışlayırdı.
Xalqımızın Mikayıl Müşfiq şəxsiyyətinə, yaradıcılığına, vətənpərvərliyinə sevgisi, məhəbbəti əbədidir, tükənməzdir. Fitri istedadı, incə ruhlu şeirləri ilə adını poeziyamızın tarixinə qızıl hərflərlə yazmış şairin şeirləri yaşından asılı olmayaraq, hamının dillər əzbəridir. Yəqin ki, az adam tapılar ki, onun hansısa bir şeirini əzbər bilməsin. Və yaxud bu şeirlərə bəstələnmiş mahnılara qulaq asmasın. Bu da təbiidir. Axı Müşfiqin yazdıqları bulaq suyu kimi dupdurudur, ürəyəyatandır, qəlbləri oxşayandır, könülləri telləndirəndir. M.Müşfiqin "Yenə o bağ olaydı", "Oxu, tar!", "Qurban olduğum", "Zəfər səsləri", "Ayrılıq", "Səni düşünürəm" və başqa şeirləri, poemaları bu gün də sevilə-sevilə oxunur.
Müşfiq 1937-ci ilin iyun ayında "xalq düşməni" damğası ilə həbs edildi. Həyatının ən gözəl çağlarında keçmiş ittifaqı qanlı caynaqlarında saxlayan Stalin repressiyasının ən gənc və istedadlı qurbanlarından birinə çevrildi. 1938-ci ildə cəmi 20 dəqiqə davam edən sorğu-sualdan sonra Müşfiqə saxta ittihamlarla yanvarın 5-də güllələnmə cəzası kəsildi.
Bütün bunları təəssüf hissi ilə xatırlaya-xatırlaya Mikayıl Müşfiqin evmuzeyinə də şairin uşaqlıq, yeniyetməlik şəkillərindən tutmuş həbs olunanda çəkilmiş sonuncu fotosuna qədər diqqətlə baxdıq. Şəkillər bir anlıq əlimizdən tutub bizi o illərə apardı. Muzeydəki eksponatların hamısından Müşfiq poeziyasının qoxusu gəlirdi. Saralmış tarixi sənədlərdə, kitablarda, şəkillərdə şairin izi qalmışdı. O sənədlərdə, o şəkillərdə Müşfiq ölməmişdi, yaşayırdı, yaşayacaq da!
Muzeydən həyətə çıxanda üzbəüz dərədə tar abidəsi gördük. Abidənin üstündə böyük hərflərlə "Oxu, tar" sözləri yazılmışdı. Bu anlarda qulağımıza tar səsi gəldi. Kimsə asta və məlahətli səslə Müşfiqin "Oxu, tar" şeirini oxuyurdu:
Oxu, tar, oxu, tar!
Səsindən ən lətif şeirlər dinləyim.
Oxu, tar, bir qadar!
Nəğməni su kimi alışan ruhuma çiləyim.
Oxu, tar!
Səni kim unutar?
Ey geniş kütləmin şirini, şərbəti -
Alovlu sənəti!...
Bu məlahətli səs əsən mehə qoşularaq, dalğa-dalğa çöllərə, düzlərə, oradan da bütün Yer üzünə yayılırdı. Sanki dünya bu anlarda ayaq saxlayıb, sükuta dalıb tarın sədaları altında Müşfiqin şerini dinləyirdi.
Vahid MƏHƏRRƏMOV,
"Azərbaycan"
