Dünya ticarət yollarında yaranan gərginliyin qlobal iqtisadiyyata mənfi təsirləri getdikcə artır. Qitələri və okeanları birləşdirən strateji dəniz yollarında, xüsusilə də dünya ticarətinin və enerji tədarükünün əsas keçidlərindən olan Hörmüz boğazındakı ən kiçik ləngimə belə bu gün ardıcıl fəsadlar yaradır.
Bu mühüm boğazdakı fasilələr qlobal enerji təhlükəsizliyini, ərzaq təminatını və sosial rifahı birbaşa təhdid edir. Hörmüz boğazından keçən daşımaların və xüsusilə yanacağın bahalaşması kənd təsərrüfatı üçün əhəmiyyət daşıyan gübrənin, gündəlik tələbat mallarının və ərzağın qiymətini sürətlə artırır. Bununla da boğazda başlayan gərginlik dalğası qlobal inflyasiya fırtınasına çevrilərək dünyanın hər bir yerində ailə büdcələrini sarsıdır.
Beynəlxalq maliyyə qurumlarının, o cümlədən Beynəlxalq Valyuta Fondunun proqnozları da mənzərənin nə qədər ciddi olduğunu ortaya qoyur. İnkişaf etməkdə olan ölkələrdə iqtisadi artımın ötənilki 4,5 faiz səviyyəsindən bu il 3,7 faizə enəcəyi, qlobal inflyasiyanın isə 4,7 faizə yüksələcəyi gözlənilir. Bu statistikanın arxasında milyonlarla insanın taleyi və hökumətlərin üzləşdiyi ağır sınaqlar dayanır. Bir tərəfdə, artan yaşayış xərcləri qarşısında çətinlik çəkən ailələr, digər tərəfdə isə xarici maliyyə öhdəlikləri ilə təhsil, səhiyyə kimi əsas ictimai xidmətlərin maliyyələşdirilməsi arasında balans tapmağa çalışan dövlətlər var. Ən təhlükəli məqam isə odur ki, Hörmüz boğazındakı böhranın yaratdığı və müvəqqəti görünən bu iqtisadi çətinliklər illər boyu böyük zəhmətlə əldə edilmiş nailiyyətləri sıradan çıxara və uzunmüddətli geriləməyə yol aça bilər.
Məhz buna görə də böhrandan ən çox zərərçəkən və maliyyə imkanları məhdud olan ölkələrin borc yükünü artırmadan dəstəklənməsi istiqamətində konkret addımlar atılır. Ötən il ərzaq təhlükəsizliyinin gücləndirilməsini və ən az inkişaf etmiş ölkələrin dayanıqlılığının artırılmasını hədəfləyən Doha Fəaliyyət Proqramı çərçivəsində ümumi dəyəri 21 milyon dollar olan iki saziş imzalanıb. Birincisi (10 milyon dollar), ən az inkişaf etmiş ölkələrdə ərzaq təhlükəsizliyinin və kənd təsərrüfatı dayanıqlılığının gücləndirilməsini, ikincisi (11 milyon dollar) isə BMT-nin müvafiq Ali Nümayəndəliyi vasitəsilə Doha Fəaliyyət Proqramının əsas prioritetlərinin icrasını və bu ölkələrin iqtisadi böhranlara qarşı müqavimətinin artırılmasını əhatə edir. Beynəlxalq gündəlikdə duran əsas prioritetlərin icrasını sürətləndirmək məqsədilə bu ilin dekabrında keçiriləcək Doha Forumunda qlobal müzakirələrin davam etdirilməsi, 2027-ci il martın 25-27-də isə Dohada Ən Az İnkişaf Etmiş Ölkələr üzrə Doha Fəaliyyət Proqramının yüksəksəviyyəli qiymətləndirmə toplantısının təşkili planlaşdırılır. Bütün bu təşəbbüslər qlobal ticarət yollarının təhlükəsizliyini qorumaqla yanaşı, iqtisadi böhranların inkişaf proseslərinə vurduğu zərəri minimuma endirməyə xidmət edir.
Təhminə VERDİYEVA,
"Azərbaycan"
31 - Copyjpg_1794009722.jpg)
314444444 - Copyjpg_1793831795.jpg)
