İlham ƏLİYEV: “Sülh hələ də kövrəkdir, onu qorumaq və möhkəmləndirmək lazımdır”
İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra Cənubi Qafqazda formalaşan yeni geopolitik reallıq bütövlükdə regionun taleyini və gələcək inkişaf istiqamətlərini köklü şəkildə dəyişdi. Onilliklər boyu münaqişə və gərginlik ocağı kimi tanınan bölgəmiz, məhz Azərbaycanın daxili və xarici siyasətdə nümayiş etdirdiyi qətiyyət, hərbi zəfər və diplomatik təşəbbüskarlıq sayəsində sülhün, tərəqqinin və əməkdaşlığın nümunəvi ünvanına çevrildi. Dünyanın qlobal müharibələr və siyasi təlatümlərlə çalxalandığı bir dövrdə Cənubi Qafqazda əldə olunan de-fakto barış mühiti beynəlxalq sammitlərdə təqdir edilən mühüm nailiyyətdir.
Sülhü kövrək edən əsas məqamlar
Lakin bu sülh mühitinin nə qədər həssas mərhələdə olduğunu ən dəqiq və reallığa əsaslanan şəkildə Prezident İlham Əliyev Bakıda Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirənin (AQEM) 7-ci Zirvə Görüşündəki nitqində belə ifadə edib: “Biz müharibədə qalib gəldik, işğalçıları torpaqlarımızdan qovduq. Lakin 30 illik əzablar, soyqırımı, şəhər və kəndlərimizin dağıdılmasına görə onlardan qisas almadıq. Biz döyüş meydanında qisas aldıq və Ermənistana sülh təklif etdik”.
Dövlətimizin başçısı vurğulayıb ki, burada da xalqımızın mənəvi keyfiyyətləri bir daha özünü büruzə verdi: “Burada da xalqımızın mənəvi keyfiyyətləri bir daha özünü büruzə verdi. Biz artıq məğlub vəziyyətdə olana zərbə endirməmişik. Biz xalqımızın bu qədər əzabına bais olmuş barbarların və uşaq qatillərinin səviyyəsinə enmədik. Biz sülh təklif etdik və bir ildən bir az çoxdur ki, sülh içində yaşayırıq. Bu sülh hələ də kövrəkdir, onu qorumaq və möhkəmləndirmək lazımdır”.
Bu günlərdə Prezident İlham Əliyevin sosial media hesablarında Vətən müharibəsi ilə bağlı paylaşılan növbəti videoçarxda da məhz bu mesaj verilib: “Sülh hələ də kövrəkdir, onu qorumaq və möhkəmləndirmək lazımdır”.
Prezidentin bu xəbərdarlığı günümüzün ən aktual siyasi reallığını özündə əks etdirir. Həqiqətən də, döyüş meydanında qazanılmış qələbə və postmünaqişə dövründə bərqərar olunmuş nisbi sakitlik hələ yekun nəticə demək deyil. Sülhü kövrək edən əsas məqam tərəflər arasında de-fakto mövcud olan sakitliyin hüquqi müstəvidə - de-yure tam möhkəmləndirilməməsi, Ermənistanın isə prosesi uzatmaqla bu kövrəkliyi riskə atmasıdır.
Azərbaycan Vətən müharibəsindən dərhal sonra qalib tərəf olmasına baxmayaraq, bölgədə əbədi əmin-amanlığın təmin olunması üçün Ermənistana beynəlxalq hüququn normalarına əsaslanan 5 əsas prinsip təqdim etdi. Rəsmi Bakının bu humanist və uzaqgörən addımları sülh gündəliyinin əsasını qoydu. Ölkəmizin ardıcıl və qətiyyətli siyasəti nəticəsində vasitəçilərə, üçüncü tərəflərə lüzum qalmadan iki ölkə arasında birbaşa dialoqlar başladı. Bu birbaşa təmaslar tezliklə konkret və real nəticələrlə yadda qaldı. Qazax rayonunun 4 kəndi Azərbaycana qaytarıldı. İki ölkə arasında sərhədlərin delimitasiyası və demarkasiyası prosesinə start verildi, ilk sərhəd dirəkləri quraşdırıldı. Paralel olaraq diplomatik mərhələdə mühüm addımlar atılmağa başlandı. Ötən il Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin Əbu-Dabi şəhərində iki ölkə liderləri arasında görüş sülh prosesinə ciddi təkan verdi. Ardınca Ağ Evdə ABŞ Prezidenti Donald Trampın iştirakı ilə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan arasında Birgə Bəyannamə imzalandı. Eyni zamanda iki dövlət arasında sülh sazişinin mətni paraflandı.
Bütün bu addımlar Azərbaycanın regionda sülhün əsas memarı olduğunu bir daha təsdiqlədi.
İrəvanın sülh prosesini dondurmaq cəhdi mənasızdır
İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının (İƏT) Bağdad şəhərində keçirilən Xarici İşlər Nazirləri Şurasının 52-ci sessiyasında qəbul edilən Bağdad Bəyannaməsində də Azərbaycan-Ermənistan arasında normallaşma prosesindəki irəliləyişlər, xüsusilə sazişin paraflanması alqışlanıb.
Lakin bütün bunlarla yanaşı bölgədə sülh hələ də kövrək qalmaqda davam edir. Sülhün qorunması və möhkəmləndirilməsi hər iki tərəfin səmimi iradəsindən asılıdır. Azərbaycan de-fakto sülhü bərqərar etsə də, qarşı tərəfin hüquqi müstəvidə üzərinə düşən öhdəlikləri yerinə yetirməkdən yayınması, gələcəkdə revanşizm təhlükəsinin tam aradan qalxmaması sülhün kövrəkliyini saxlayan əsas amildir. Sülhü möhkəmləndirmək üçün iki ölkə arasında yekun sülh sazişi imzalanmalı və bütün hüquqi əngəllər aradan qaldırılmalıdır.
Hazırda İrəvanın sülhdən yayınmaq cəhdləri və ləngitmə taktikası müşahidə olunur. Belə ki, Ermənistan rəhbərliyi beynəlxalq ictimaiyyət qarşısında “sülhpərvər” imici yaratmağa çalışsa da, əməli addımlarda prosesi süni şəkildə uzatmaq, vaxt qazanmaq və sülh müqaviləsinin imzalanmasını gecikdirmək yolunu tutub.
Baş nazir Nikol Paşinyanın son bəyanatları İrəvanın qeyri-səmimiliyini növbəti dəfə ifşa etdi. Əvvəllər yeni konstitusiyanın qəbulunu və Azərbaycana qarşı ərazi iddialarının aradan qaldırılmasını 2026-cı ilin sonu – 2027-ci ilin əvvəli ilə əlaqələndirən Paşinyan, indi sülh sazişinin imzalanması və ratifikasiyası məsələsini 2031-ci ilədək uzatmaq niyyətində olduğunu bildirib.
Sülh müqaviləsinin mətninin artıq razılaşdırıldığı, Vaşinqtonda paraflandığı bir vaxtda məsələni daha 5 il uzatmaq cəhdi mahiyyətcə Ermənistanın sülh prosesini qeyri-müəyyən müddətə dondurmaq cəhdidir.
Ötən il Vaşinqton Zirvəsində sülh müqaviləsinin imzalanmamasının əsas səbəbi Ermənistan konstitusiyasının preambula hissəsində müstəqillik bəyannaməsinə istinadən Azərbaycana qarşı ərazi iddialarının yer almasıdır.
İƏT-in Bağdad Bəyannaməsində də Ermənistan tərəfinə İƏT üzv dövlətləri adından sülh sazişinin imzalanması istiqamətində yerdə qalan hüquqi və siyasi əngəllərin aradan qaldırılması ilə bağlı çağırış edilib.
Ermənistan öz konstitusiyasından bu iddiaları çıxarmadığı müddətdə gələcək münaqişələr üçün hüquqi zəmin yaratmış olur.
İrəvanın sülh prosesini ləngitmə taktikası Bakının prinsipial mövqeyini sarsıda bilməz. Çünki proseslər Azərbaycanın xeyrinə, Ermənistanın isə ziyanına işləyir.
Azərbaycan öz hərbi qüdrətini gündən-günə artırır, azad edilmiş Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirdiyi sürətli bərpa-quruculuq işləri sayəsində Böyük Qayıdış Proqramını uğurla reallaşdırır. Şərqlə Qərbin əsas nəqliyyat-logistika qovşağına çevrilən ölkəmiz qlobal enerji təhlükəsizliyində strateji rol oynayır.
Bu kontekstdə sülhü süni şəkildə yubadan İrəvan regionun iri iqtisadi, enerji və nəqliyyat layihələrindən kənarda qalır. Onilliklər boyu yürütdüyü işğalçılıq siyasəti ilə “dalan ölkə”yə çevrilən Ermənistan, bu uzatma taktikası ilə özünü yeni iqtisadi və siyasi təcridə məhkum edir.
Azərbaycan Cənubi Qafqazda de-fakto sülhü bərqərar edib. Bu sülhün kövrəkliyini aradan qaldırmaq, onu dayanıqlı və daimi etmək üçün Ermənistan vaxt qazanmaq taktikasına son qoymalıdır. İrəvan başa düşməlidir ki, zamanı uzatmaq bölgədəki reallığı və Bakının şərtlərini dəyişməyəcək. Bu isə elə Ermənistanın özünə ziyandır.
Yasəmən MUSAYEVA,
“Azərbaycan”
