Fransa etirazlar və iğtişaşlar dalğasının növbəti mərhələsini yaşayır. Bu dəfə prezident Emmanuel Makronun rəhbərlik etdiyi hakimiyyət artan ictimai narazılıq və kütləvi nümayişlər fonunda ciddi təzyiqlə üzləşib. Müxtəlif dövrlərdə pensiya islahatlarına, hökumətin iqtisadi siyasətinə, sosial təminat sistemindəki dəyişikliklərə və dövlət idarəçiliyinin ayrı-ayrı istiqamətlərinə qarşı keçirilən nümayişlər Fransa cəmiyyətində narazılığın dərin köklərə malik olduğunu göstərir. Bu mənzərə ölkənin yalnız cari problemləri ilə deyil, həm də dövlət-cəmiyyət münasibətlərində yaranmış ziddiyyətlərlə bağlı ciddi suallar doğurur.
Milli Məclisin deputatı Vüqar RƏHİMZADƏ qəzetimizə açıqlamasında dedi ki, Makronun hakimiyyəti dövründə baş verən hadisələr Fransada siyasi idarəçilik üsulu ətrafında müzakirələri daha da gücləndirib: “Hökumətin həyata keçirdiyi bir sıra iqtisadi və sosial islahatlar cəmiyyətin müəyyən təbəqələrində ciddi narazılıqla qarşılanır. Xüsusilə sosial problemlərin həlli ilə bağlı gözləntilərin qarşılanmaması, həyat səviyyəsi və perspektivlərlə bağlı narahatlıqların artması, eləcə də etiraz aksiyalarına sərt müdaxilələr dövlət institutlarına ictimai etimada ciddi zərbə vurub. Nəticədə, Fransada müşahidə olunan gərginlik təkcə konkret qərarlara qarşı etirazlarla məhdudlaşmır, həm də hakimiyyətin cəmiyyətlə münasibətlərinin xarakteri və ölkənin siyasi gələcəyi ilə bağlı daha geniş müzakirələri əhatə edir”.
Bu dəfə etirazların ilkin mərhələsinin Parisdəki liseylərdə başladığını diqqətə çatdıran deputat qeyd etdi ki, məktəblərdə müəllim çatışmazlığı, infrastruktur problemləri və təhsil şəraitinin qənaətbəxş olmaması ilə bağlı narazılıqlar müəllimlərin tətilinə gətirib çıxarıb. Şagirdlər də müəllimlərlə həmrəylik nümayiş etdirərək aksiyalara qoşulub və dərsləri boykot etməyə başlayıblar. İlkin olaraq təhsil sahəsindəki problemlərə etiraz məqsədilə başlayan aksiyalar sonradan daha geniş ictimai narazılıq dalğasına çevrilib. Nümayişlərdə hökumətin sosial problemlərin həllində yetərsiz fəaliyyəti, hakimiyyətin qərarlarına qarşı narazılıq və ölkədə köklü iqtisadi-siyasi dəyişikliklərə dair tələblər ön plana çıxıb. Aksiyalarda baş verən zorakılıq halları və polisin sərt müdaxilələri vəziyyəti daha da gərginləşdirib. İctimai narazılığın genişlənməsi nəticəsində etirazlar təhsil sektorunun hüdudlarını aşaraq, daha geniş sosial-siyasi məzmun qazanıb.
V.Rəhimzadə bildirdi ki, Paris beynəlxalq tribunalarından çıxış edərək müxtəlif ölkələrdə demokratiyanın vəziyyəti barədə mühakimələr yürüdür, başqa dövlətlərə hüquq və azadlıqların qorunması ilə bağlı “tövsiyələr” verir, bu məsələləri siyasi təzyiq vasitəsinə çevirir: “Lakin demokratiyanın həqiqi mahiyyəti yalnız beynəlxalq platformalarda səsləndirilən bəyanatlarla deyil, dövlətin öz vətəndaşlarına münasibəti, etiraz hüququna hörməti və hüquq-mühafizə orqanlarının fəaliyyətinə nəzarət mexanizmləri ilə ölçülür. Məhz bu baxımdan Fransada son dövrlərdə yaşanan ictimai gərginlik, etiraz aksiyalarına müdaxilələr və polis zorakılığı ilə bağlı yayılan məlumatlar ciddi suallar doğurur. Bəs, hanı Fransa demokratiyası? Demokratiyadan danışan bir dövlətin öz daxilində vətəndaşların sərbəst toplaşmaq hüququnu məhdudlaşdırması, nümayişçilərə qarşı qeyri-mütənasib güc tətbiqi Fransa siyasi rəhbərliyinin beynəlxalq ritorikası ilə ölkədəki reallıq arasında ziddiyyətlərin mövcudluğunu göstərir. Aksiyalar zamanı polis müdaxilələrinin sərtliyi, yeniyetmələrin xəsarət alması və kütləvi saxlanmalar, əslində, Makron hakimiyyətinin, Fransa demokratiyasının əsl mahiyyətini ortaya qoyur. Bir daha aydın olur ki, Fransa demokratiya və insan hüquqları prinsiplərindən özünün siyasi və geosiyasi maraqlarını irəli aparmaq üçün vasitə kimi istifadə edir”.
Əsmər QARDAŞXANOVA,
“Azərbaycan”
