27 sentyabr və 8 noyabr çağdaş Azərbaycan tarixində dönüşün, yeni mərhələnin başlanğıcını qoydu. İkinci Qarabağ müharibəsinin dəqiq hüquqi-siyasi qiymətini Prezident İlham Əliyev ötən il BMT Baş Məclisinin kürsüsündən verdi: "Biz müharibəni udduq, sülhü qazandıq". Azərbaycan ərazi bütövlüyünü, suverenliyini və milli ləyaqətini hərbi və siyasi-diplomatik vasitələrlə təmin etdi. Azərbaycan hərbçilərinin peşəkarlığı və şücaəti, iqtidar-ordu-xalq birliyi və Prezident İlham Əliyevin liderlik məharəti, strateji planlaşdırmaları, qətiyyəti, uzunmüddətli dövlət təcrübəsi qalibiyyətimizi təmin edən əsas amillər oldu.
Bu gün qarşıda başqa vəzifələr dayanır: hərbi-siyasi qələbədən sonra Azərbaycan öz beynəlxalq mövqeyini necə formalaşdırır və dünyada hansı rolu oynayır. Azərbaycan "orta güc" kimi formalaşmaqdadır və bu proses bir neçə amilin bir-birini tamamlaması ilə gedir. Birincisi, dövlətin müstəqil qərarvermə imkanlarına malik olmasıdır, milli maraqlara əsaslanan müstəqil və balanslaşdırılmış xarici siyasətin aparılmasıdır. İkincisi, bunun təmini üçün iqtisadi və enerji potensialına malik olması, bu sahədə tərəfdaşlıq və əməkdaşlıq yaratmasıdır. 30 dövlətlə strateji tərəfdaşlıq münasibətlərimiz var. Üçüncüsü, nəqliyyat və logistika imkanlarıdır. Azərbaycanın geosiyasi mövqeyi ölkəyə xüsusi imkanlar verir. Ölkəmiz Şərqlə Qərbi, Şimalla Cənubu birləşdirən mühüm nəqliyyat və enerji marşrutlarının üzərində yerləşir. Azərbaycan Prezidenti ölkəmizin coğrafi mövqeyinin üstünlüklərini strateji dividentlərə çevirən kurs həyata keçirir. Buna görə enerji və nəqliyyat diplomatiyası Azərbaycanın xarici siyasətində mühüm istiqamətlərdən birinə çevrilib. Dördüncüsü, hərbi təhlükəsizlik və müdafiə qabiliyyətidir. Beşincisi, beynəlxalq təşkilatlarda və çoxtərəfli diplomatiyada fəallıqdır. 2025-2026-cı illərdə Azərbaycan beynəlxalq təşkilatların və onların seçkili orqanlarının 17 vəzifə və üzvlüyünə irəli sürdüyü namizədliklərin hər biri üzrə uğur əldə edib. Bu, məhz Prezident İlham Əliyevin istiqamətlərini müəyyən etdiyi xarici siyasət kursunun bəhrəsidir. Altıncısı isə humanitar, mədəniyyət diplomatiyasıdır və "yumşaq güc" amilində istifadə ilə milli maraqların təminidir. Yeddinci isə parlament diplomatiyasının uğurla aparılmasıdır.
24-27 sentyabr tarixlərində Tacikistanın paytaxtı Düşənbə şəhərində keçirilən Asiya Parlament Assambleyasının (APA) Sosial və Mədəni Məsələlər üzrə Daimi Komitəsinin iclasında Tacikistanın təklifi ilə sülh mədəniyyətinin gücləndirilməsi haqqında "Sülh mədəniyyətinin, tolerantlıq və xalqların mədəni dəyərlərinə hörmətin gücləndirilməsi haqqında" qətnamə qəbul edildi. Bu qətnamə 2026-cı ilin iyununda Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyasında qəbul edilmiş "Gələcək nəsillər üçün sülhün möhkəmləndirilməsi üzrə Beynəlxalq Onillik (2027-2036)" haqqında qətnamənin kontekstində hazırlanmışdır.
Azərbaycan tərəfinin sülh yaratma təcrübəsi əsasında aşağıdakı iki təklif də səsə qoyularaq Qətnamə mətninə daxil edilmişdir:
Təkcə silahlı münaqişələrin dayandırılması deyil, həm də barışıq, münaqişədən sonrakı bərpa, sosial və iqtisadi reinteqrasiya istiqamətində davamlı səylərin göstərilməsinin, habelə davamlı inkişaf üçün əlverişli şəraitin yaradılmasının uzunmüddətli sülh və sabitliyin təmin edilməsi baxımından zəruri olduğunu qəbul edərək;
APA üzv dövlətlərinin müxtəlif regionlarda münaqişədən sonrakı bərpa, humanitar minatəmizləmə, məcburi köçkünlərin təhlükəsiz və ləyaqətli qayıdışı və reinteqrasiyası, habelə regional bağlantıların inkişafı sahəsində təcrübəsinin hazırkı və gələcək nəsillər üçün sülhün möhkəmləndirilməsinə yönəlmiş beynəlxalq səylər baxımından mühüm praktiki təcrübə təşkil etdiyini qəbul edərək;
Bakı artıq yalnız regional deyil, qlobal məsələlərin müzakirə edildiyi platformalardan birinə çevrilmək istiqamətində fəaliyyət göstərir. 2026-cı ilin sentyabrında Bakıda Prezident İlham Əliyevin himayəsi altında 2-ci Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumu keçirilib. 30 trilyon dollar həcmində aktivləri idarə edən şirkət rəhbərləri Bakıda bir araya gəldilər.
Burada 2020-ci il Zəfəri ilə sonrakı diplomatik proseslər arasında əlaqəni də qeyd etmək lazımdır. Bu gün Azərbaycan hərbi qələbəni davamlı sülhə, iqtisadi imkanları dayanıqlı inkişafa, geosiyasi mövqeyi regional əməkdaşlığa, beynəlxalq nüfuzu isə konstruktiv diplomatik fəaliyyətə çevirmək istiqamətində daxili və xarici siyasətini uğurla davam etdirir. Bu siyasət Prezident İlham Əliyevin strateji baxışları və mükəmməl dövlət idarəçiliyi təcrübəsinə uyğun müəyyən edilir. Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə münasibətlərinin inkişafı da son illərin diqqətçəkən istiqamətlərindəndir. C6 formatında fəaliyyət, Azərbaycan və Mərkəzi Asiya vahid geosiyasi və geoiqtisadi məkan təşkil edir.
27 sentyabrın əsas mesajlarından biri də budur: tarixi yaddaş qorunmalı, əldə edilmiş nəticələrə əsaslanmaqla gələcəyə məsuliyyətlə yanaşma davam etdirilməlidir.
Rizvan NƏBİYEV,
Milli Məclisin deputatı
