Dövlətlər arasında məsafəni yalnız xəritə müəyyən etmir. Siyasi etimad, iqtisadi maraq və əməkdaşlıq mexanizmləri uzaq coğrafiyaları yaxın tərəfdaşlara çevirə bilir. Kamboca Krallığının Baş naziri Hun Manetin Azərbaycana rəsmi səfəri də məhz bu baxımdan diqqətəlayiqdir: Bakı ilə Cənub-Şərqi Asiya arasında mövcud siyasi münasibətlərin daha geniş iqtisadi və humanitar əməkdaşlığa çevrilməsi üçün yeni imkan yaranır. Kambocanın Baş naziri Hun Manetin oktyabrın 12-də Prezident cənab İlham Əliyev tərəfindən rəsmi qarşılanması, yüksək səviyyəli danışıqlar və sənədlərin mübadiləsi səfərin əsas diplomatik çərçivəsini təşkil etdi. Lakin bu hadisənin əhəmiyyətini anlamaq üçün mərasimlərin arxasındakı gündəliyə baxmaq lazımdır. Əsas məsələ iki ölkənin bir-birinə göstərdiyi siyasi etimadın hansı praktiki nəticələr doğura biləcəyidir. Hər iki dövlət dostluğun iqtisadi imkanlarını daha dolğun istifadə etmək istəyir.
Burada ən diqqətəlayiq məqam liderlərin mövcud vəziyyətə açıq qiymət verməsidir.
Bakıda keçirilən biznes forumunda Azərbaycan və Kambocanın ticarət palataları arasında memorandumun mübadiləsi də həmin istiqamətin davamıdır.
Kamboca Ticarət Palatasının prezidenti Kit Menqin forumda Azərbaycan şirkətlərini kənd təsərrüfatı məhsullarının emalı, enerji infrastrukturu, turizm və digər istiqamətlərdə əməkdaşlığa dəvət etməsi imkanların daha konkret müzakirəyə keçdiyini göstərir. Bu dəvət Azərbaycan biznesi üçün araşdırılmalı bazar imkanıdır; uğurun özü isə layihələrin iqtisadi əsaslandırılmasından asılı olacaq.
Azərbaycan baxımından səfərin daha geniş siyasi mənası Cənub-Şərqi Asiya ilə əlaqələrin dərinləşdirilməsidir.
Buradan çıxan analitik nəticə budur ki, Kamboca ilə münasibətlər Azərbaycanın diplomatik təmas dairəsini genişləndirmək üçün əlavə imkan yaradır. Ayrı-ayrı ölkələrlə qurulan etibarlı əlaqələr regional qurumlarla dialoqu da asanlaşdıra bilər. Bununla belə, həmin imkanın iqtisadi üstünlüyə çevrilməsi ayrıca iş tələb edir: bir ölkə ilə yaxın münasibət bütöv regionun bazarlarına avtomatik çıxış demək deyil.
Səfərin xüsusi diqqət tələb edən istiqamətlərindən biri ASAN xidmət təcrübəsinə maraqdır. Prezident cənab İlham Əliyev Kambocanın Azərbaycanın bu dövlət xidmətləri modeli ilə maraqlandığını bildirib.
Bu fakt Azərbaycanın beynəlxalq təqdimatı üçün dəyərlidir. Ölkənin əməkdaşlıq təklifi enerji və nəqliyyat imkanları ilə yanaşı, dövlət xidmətlərinin təşkili təcrübəsini də əhatə edir. Belə təcrübənin paylaşılması Azərbaycanın yaratdığı idarəetmə həllərinin xaricdə tanınmasına xidmət edə bilər. Kambocada ASAN modelinin tətbiqinə dair yekun layihə elan olunmadığından, hazırkı mərhələni maraq və əməkdaşlıq perspektivi kimi qiymətləndirmək daha dəqiqdir.
Minatəmizləmə mövzusu isə münasibətlərin humanitar çəkisini artırır. Danışıqlarda hər iki ölkənin üzləşdiyi mina problemi, təcrübə mübadiləsi və təlimlərin əhəmiyyəti gündəmə gətirilib.
Azərbaycan üçün bu istiqamət insanların təhlükəsizliyi, torpaqların istifadəyə qaytarılması və bərpa prosesinin sürəti ilə bağlıdır. Buna görə mümkün əməkdaşlığın dəyəri gələcəkdə mütəxəssislərin hazırlığı, tətbiq olunan metodlar və əldə edilən praktiki nəticələrlə ölçülməlidir. Diplomatik münasibətin insan həyatını qoruyan əməkdaşlığa çevrilməsi onun ən mühüm nəticələrindən biri ola bilər.
Hun Manetin Bakıdakı Zəfər parkını ziyarət etməsi və Zəfər abidəsinin önünə əklil qoyması da səfərin rəmzi məzmununu tamamlayır. Bu ziyarət Azərbaycanın tarixi yaddaşı və dövlətçilik baxımından önəm verdiyi məkanın səfər proqramında yer aldığını göstərir.
Təhsil və nəqliyyat əlaqələri isə əməkdaşlığın davamlılığı üçün əsas istiqamətlərdəndir. Tərəflər təqaüd və akademik mübadilə imkanlarını, həmçinin hava əlaqələrinin genişləndirilməsinə xidmət edə biləcək saziş perspektivini müzakirə ediblər.
Nəqliyyat əlaqələrinin inkişafı isə biznes və turizm təmaslarını asanlaşdıra bilər.
Hun Manetin səfərinin Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirənin sammitində iştirakı ilə əlaqələnməsi ikitərəfli gündəliyə çoxtərəfli ölçü də əlavə edir. Azərbaycan belə görüşlər vasitəsilə müxtəlif regionlardan olan tərəfdaşlarla eyni diplomatik məkanda əlaqələri inkişaf etdirmək imkanı əldə edir.
Bu səfərin Azərbaycan üçün əhəmiyyəti artıq görünür: siyasi münasibətlərin iqtisadi məzmununu artırmaq üçün sənədlər və təmas mexanizmləri formalaşdırılır, ölkənin xidmət və təhsil təcrübəsinə maraq ifadə olunur, humanitar əməkdaşlığın konkret mövzuları müəyyənləşdirilir.
Birgə işçi qrupunun fəaliyyət planı, sahibkarlar arasında müqavilələr, təhsil mübadilələri və minatəmizləmə üzrə praktiki əməkdaşlıq səfərin nəticələrini daha aydın göstərəcək.
Azərbaycan diplomatiyasının bu görüşdə nümayiş etdirdiyi imkan coğrafi uzaqlığı əməkdaşlıq üçün keçilməz maneə saymamasıdır. Bakı ilə Kamboca arasında qurulan yeni çərçivə Azərbaycanın Cənub-Şərqi Asiya istiqamətində daha fəal siyasət aparmasına əsas verir. İndi həmin siyasi iradəni davamlı iqtisadi və humanitar nəticələrlə möhkəmləndirmək üçün konkret imkan mövcuddur.
Kamilə Əliyeva,
Bakı Dövlət Universitetinin kafedra müdiri, professor
