İstefada olan polis polkovniki Sadıq Zeynaloğlunun 2001-ci ildə nəşr edilmiş "Tarixin qan yaddaşı" kitabının üz qabığında, eləcə də əsərin 181-ci səhifəsində bu fotodakı adamlar "Keçili bandası" kimi təqdim olunur. Dəstənin 5 dekabr 1930-cu ildə Şəmkir rayonunda tutulduğu bildirilir. Guya onlar Naxçıvan MR Şahbuz rayonunun Keçili kəndinin sakinləridir, sovetləşməyə qarşı çıxır, kolxoz quruculuğuna ciddi mane olur, yeni quruluşa qarşı əks-inqilabi təbliğat aparırlar və s.
S.Zeynaloğlunun araşdırmalarına görə, yeni quruluşu qəbul etmək istəməyən Keçili kəndinin bəzi sakinlərini erməniəsilli NKVD-çilərin əlinə girəvə düşübmüş kimi üsyana hazırlaşırlar adı ilə yerli-yersiz həbs edir, güllələyir və ya sürgünə göndərirdilər. Hətta kənd əhalisinin əksər hissəsini məhv etmək, repressiyaya məruz qoymağa əsas yaransın deyə, kəndin yaxınlığında öldürülən iki milis işçisinin qətlini də Keçili camaatının üzərinə yıxırdılar.
Azərbaycan Dövlət Siyasi İdarəsində müxtəlif məsul vəzifələrdə çalışmış, idarənin 2-ci şöbəsinin rəisi vəzifəsinədək yüksəlmiş qatı "Daşnaksütyun"çu Orbelyan Keçilidə 80 qocanı zorla üsyançılar hərəkatının iştirakçısı adlandıraraq şəxsən güllələyir. Daha sonra "Keçili işi"nə görə xeyli əhalinin güllələnməsinə, repressiya olunmasına, əmlakı müsadirə edilməklə Sibirə və Qazaxıstan çöllərinə göndərilməsinə nail olur. Rejimin haqsızlığından və özbaşınalığından bezən onlarca kəndli ailəsi İrana qaçır və bir daha geri dönmür. QPU əməkdaşlarının sözünə inanıb geri qayıdanların isə bəziləri güllələnir, bəziləri repressiya edilir, bəziləri də Salovkiyə, Baltik kanalının tikintisinə göndərilirlər.
NKVD işçilərinin etdikləri fırıldaqların üstü elə rəsmi arxiv sənədlərinin dili ilə də açılır. "Tarixin qan yaddaşı" (Bakı, 2001) kitabında "Naxçıvan MR Daxili İşlər komissarı Aydəmirovun Xalq Daxili İşlər komissarlığının Şahbuz rayon şöbəsinin rəisinə göndərdiyi sorğu-məktubundan: "...1939-cu ilədək Naxçıvanda işləmiş Eynullayev və Qəmbərov həmin il Keçili kəndində banditlər tərəfindən öldürülmüşlər. İkinci dəfə bizim məlumatımızın doğruluğunu Keçili və Kükü kəndlərindən olan şəxslərdən sorğu yolu ilə yoxlamağı və 3 gün ərzində bütün materialları bizə göndərməyinizi xahiş edirik. Sorğulara cavab verməzdən əvvəl onun doğruluğuna inanmağı, iki dəfə yoxlamağı və sonra həqiqəti yazmağı məsləhət görürük". NKVD-nin Şahbuz rayon şöbəsinin rəisi Rəhimbəyov cavab məktubunda yazır: "Siz 1930-cu ildə banditizmə qarşı mübarizə vaxtı vətəndaş Eynullayev İsmayılın öldürülməsi barədə düzgün məlumat verməyimiz barədə sorğu istəmişdiniz. Bildiririk ki, Eynullayev İsmayılı heç kim tanımır və Şahbuz rayonu üzrə bizə belə bir adam məlum deyil".
Bunlar ermənilərlə əlbir olub azərbaycanlıların qanına susayan NKVD işçilərinin özlərinin etiraf etdikləri cinayətlərin bəlkə də yüzdən biridir. O vaxtlar çoxlarının rejimin qorxusundan açıq deyə bilmədikləri bir həqiqət məlumdur: daşnaklarla əlbir işləyən erməniəsilli NKVD-çilər Azərbaycan türklərinə qarşı soyqırımı həyata keçirməklə, həm də onları aldadıb varını, dövlətini əlindən almaqla məşğul olublar.
Şəkildə şahbuzlu NKVD-çilərin "Keçili bandası" adlandırdıqları bu adamlar Şəmkir rayonu Qaracəmirli kəndinin sakinləri və qaçaqlardır. Onların heç birinin Şahbuz rayonundakı Keçili kəndi və ya o vaxt orada cərəyan edən hadisələrlə əlaqəsi olmayıb. Şəklin əsli bu gün də Qaracəmirli kənd qəbiristanlığında Alqoca bəyin məzarüstü daşındadır (şəklin üzərində qeyd olunduğu kimi, birinci cərgədə, dizi üstə dayananlar: soldan-sağa 1.Adı məlum deyil, 2.Gürcü, 3.Alqoca bəy. 4.Abdullaları İsası. 5.Polad. 6.İsgəndər. İkinci cərgədə, arxada, soldan sağa - 7.Adı məlum deyil. 8.Yaqub. 9.Vəli. 10.Mustafa. 11 və 12-cilərin adları məlum deyil).
Şəkil bu sətirlərin müəllifinin Şəmkir qaçaqlarından bəhs edən "Ramazan oğulları" (Bakı, 2015) kitabında da yer alıb. Digər tərəfdən, şəkildəkilərin nəvə-nəticələri, bir sözlə, nəsil davamçıları indinin özündə də Qaracəmirli kəndində, Bakıda, habelə respublikamızın digər şəhər və rayonlarında yaşayırlar.
Sual olunur: görəsən, NKVD işçilərinin məqsədi nə imiş ki, Şəmkir qaçaqları əks olunan bu şəkli hansı yollasa əldə edib Naxçıvanda Şahbuz rayonunun Keçili kəndinin banditləri kimi cinayət işinə əlavə ediblər?
Repressiya qurbanlarının acınacaqlı həyat və fəaliyyəti ilə tanışlıqdan, bu kimi faktlardan və yaddaşlarda yaşayan xatirələrdən məlum olur ki, ötən əsrin 20-30-cu illərində bolşevik məmurları ermənilərin vasitəsilə əhalini sürgün, güllələnmə, həbsxana adı ilə qorxudub pulunu, varını-dövlətini mənimsəyirdilər. Məsələn, Şahbuz rayonunun Keçili kəndindən kütləvi şəkildə həbs olunan "əks-inqilabçılar"dan - erməni NKVD-çilərə minnətçi düşənlərdən Şəmkirdən apardıqları şəkildəkilərin sayı qədər adamlardan pul, qızıl, xalı-xalça və s. alıb "Get, bir də gözə görünmə!" deyib aradan çıxarırdılar.
Rəhman SALMANLI,
"Azərbaycan"
