Azərbaycan ilə Avropa İttifaqı və qitənin aparıcı dövlətləri arasında formalaşan münasibətlər son dövrlərdə çoxşaxəli strateji əməkdaşlıq mərhələsinə qədəm qoyub. Cənubi Qafqazda yaranmış yeni reallıqlar, qlobal enerji bazarlarındakı sürətli dəyişikliklər və beynəlxalq nəqliyyat marşrutlarının yenidən qurulması Bakı ilə Avropa paytaxtları arasındakı dialoqu sistemli və zəruri hala gətirib. Artıq tərəflər arasında qurulan strateji tərəfdaşlıq modeli təkcə siyasi bəyanatlarla və çərçivə sənədləri ilə məhdudlaşmır, real iqtisadi, geostrateji və təhlükəsizlik ehtiyaclarına söykənən uzunmüddətli platformaya çevrilir.
Müasir dövrdə Azərbaycanın Avropa üçün əhəmiyyəti zəngin karbohidrogen ehtiyatları ilə yanaşı, həm də ölkəmizin Şərqlə Qərb arasında etibarlı tranzit və logistika mərkəzi kimi çıxış etməsindən qaynaqlanır. Cənubi Qafqaz üzrə Avropa İttifaqının ümumi ticarət dövriyyəsinin təxminən 70 faizinin məhz Azərbaycanın payına düşməsi və Aİ-nin ölkəmizin birnömrəli ticarət tərəfdaşı olması rəsmi Bakının regionun əsas iqtisadi lokomotivi olduğunu aydın şəkildə nümayiş etdirir. "Şərq-Qərb" və "Şimal-Cənub" dəhlizlərinin kəsişməsində yerləşən Azərbaycanın dəniz limanlarını, dəmir yolu şəbəkəsini genişləndirməsi, infrastruktur imkanlarını artırması və Orta dəhliz üzrə yükdaşımaların həcmini yüksəltməsi Avropa ilə iqtisadi inteqrasiyanı və regional bağlantıları daha da dərinləşdirir.
Avropa İttifaqı rəhbərliyinin Bakıya ardıcıl səfərləri və Prezident İlham Əliyevlə keçirilən yüksəksəviyyəli görüşlər Brüsselin ölkəmizə olan marağının bariz göstəricisidir. İttifaqın aparıcı rəsmiləri ilə aparılan ali səviyyəli dialoqlar ticarət, rəqəmsal transformasiya, regional təhlükəsizlik və sülh quruculuğu istiqamətlərində birgə addımların atılmasına təkan verir. Bu kontekstdə Aİ-nin regionda davamlı sabitliyin təmin olunmasına, sərhədyanı ərazilərin bərpası və inkişafına, həmçinin icmalararası etimadın artırılmasına yönəlmiş təşəbbüslərə dəstək verməsi postmünaqişə dövründə xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
Enerji təhlükəsizliyi sahəsindəki yaxın tərəfdaşlıq Azərbaycan-Aİ əlaqələrinin əsasını təşkil edir. Strateji Tərəfdaşlıq haqqında imzalanmış Anlaşma Memorandumundan sonra Azərbaycanın Avropaya təbii qaz ixracı 65 faizə yaxın artaraq ölkəmizin ümumi qaz ixracının yarısına bərabər olub. Əldə olunmuş bu yüksək dinamika və strateji tərəfdaşlığın gələcək prioritetləri ali səviyyəli görüşlərdə də öz təsbitini tapmaqdadır. 2026-cı il iyulun 1-də Prezident İlham Əliyev Avropa Komissiyasının prezidenti Ursula fon der Lyayenin ölkəmizə səfəri zamanı mətbuata bəyanatında bu əməkdaşlığın strateji miqyasını xüsusi vurğulayaraq bildirib: "Avropa İttifaqı Azərbaycanın əsas ticarət tərəfdaşıdır. Ticarətimizin 40 faizdən çoxu üzv dövlətlərlə aparılır və Azərbaycan Avropa İttifaqı üçün Cənubi Qafqazda əsas ticarət tərəfdaşıdır. Cənubi Qafqazda ticarətin təxminən 70 faizi Azərbaycanla aparılır. Əlbəttə ki, biz enerji sahəsində əməkdaşlığımızı geniş müzakirə etdik və həmçinin xanım prezidentin Azərbaycana dörd il əvvəlki səfəri də olduqca əhəmiyyətli idi. Bu baxımdan biz enerji sahəsində Strateji Tərəfdaşlıq Haqqında Anlaşma Memorandumunu imzaladıq və həmin vaxtdan etibarən Avropa İttifaqının üzv dövlətlərinə Azərbaycanın təbii qaz ixracı təxminən 65 faiz artmışdır. Bu gün qaz ixracımızın yarısı Avropa İttifaqının üzv dövlətlərinə gedir və bütövlükdə, Avropa İttifaqının 10 üzvü Azərbaycan qazını alır, bu coğrafiyanı genişləndirmək potensialı da mövcuddur".
Bu tərəfdaşlıq sürətlə "yaşıl iqtisadiyyat" sahəsinə də inteqrasiya olunur. Xəzər dənizinin külək, günəş və su-elektrik potensialının reallaşdırılması, imzalanmış müqavilələr çərçivəsində yaxın illərdə 8 giqavat həcmində bərpaolunan enerji istehsalı planı Azərbaycanı Avropanın gələcək "yaşıl enerji" dəhlizinə çevirir.
Avropa İttifaqı ilə ümumi çərçivə münasibətləri ilə yanaşı, Azərbaycanın bu qədim qitənin ayrı-ayrı nüfuzlu dövlətləri ilə ikitərəfli formatda yürütdüyü əlaqələr də strateji xarakter daşıyır. Avropanın aparıcı sənaye və iqtisadi gücü olan Almaniya ilə iqtisadi-ticarət əlaqələri, texnoloji transfer, qarşılıqlı investisiyalar və bərpaolunan enerji layihələri müvəffəqiyyətlə icra olunur. Böyük Britaniya isə uzun illərdir ki, Azərbaycan iqtisadiyyatına, xüsusilə də dənizdə neft-qaz ehtiyatlarının mənimsənilməsinə və gələcəyin "yaşıl enerji" infrastrukturunun qurulmasına ən böyük xarici sərmayə qoyan əsas strateji tərəfdaş kimi öz mövqeyini qoruyub saxlayır.
Mərkəzi, Şərqi və Cənub-Şərqi Avropa istiqamətində də Azərbaycanın diplomatik və geoiqtisadi nüfuzu sürətlə yüksəlməkdədir. Ukrayna ilə ənənəvi dostluq, suverenlik və qarşılıqlı ərazi bütövlüyünün tanınmasına əsaslanan münasibətlər, eləcə də humanitar yardım və enerji infrastrukturu sahəsindəki fəal əməkdaşlıq dinamik şəkildə davam etdirilir. Cənub-Şərqi Avropada isə Serbiya Azərbaycanın ən yaxın strateji tərəfdaşlarından biridir. İki ölkə arasında həm siyasi həmrəylik, həm də qaz təchizatı, nəqliyyat və infrastruktur layihələri üzrə sıx inteqrasiya mövcuddur. Oxşar şəkildə İtaliya, Rumıniya, Bolqarıstan, Macarıstan və Slovakiya kimi ölkələrlə qurulan çoxşaxəli əlaqələr Azərbaycanın Avropa qitəsindəki strateji dayaqlarını daha da möhkəmləndirir.
Nəticə etibarilə, Azərbaycanın yürütdüyü müstəqil, balanslaşdırılmış və praqmatik xarici siyasət kursu ölkəmizin beynəlxalq müstəvidəki nüfuzunu artırmaqla yanaşı, onu Avrasiya məkanında əvəzolunmaz geosiyasi və geoiqtisadi aktora çevirib. Avropa İttifaqı və qitə ölkələri ilə qarşılıqlı hörmət, etimad və ortaq maraqlar üzərində qurulan bu çoxşaxəli tərəfdaşlıq gələcəkdə də dərinləşməyə davam edərək, həm regionun, həm də daha geniş coğrafiyanın sabitliyinə, təhlükəsizliyinə, enerjisinin şaxələndirilməsinə və davamlı iqtisadi inkişafına mühüm töhfələr verəcək.
İsmayıl QOCAYEV,
"Azərbaycan"
jpeg_1787209831.jpeg)
