Prezident İlham Əliyevin Türk Dövlətləri Təşkilatına
(TDT) üzv ölkələrin təhlükəsizlik üzrə rəhbər şəxsləri ilə görüşdəki çıxışı təşkilatın
qarşıdakı mərhələdə daha güclü, koordinasiyalı və beynəlxalq proseslərə təsir
imkanları geniş olan platformaya çevrilməsinin vacibliyini ortaya qoyur.
Çıxışın əsas xəttini TDT məkanında təhlükəsizlik, sabitlik, enerji və nəqliyyat
bağlantılarının qarşılıqlı şəkildə təmin olunması təşkil edir. Prezidentin
vurğuladığı kimi, müasir dövrdə enerji və nəqliyyat təhlükəsizliyini ümumi təhlükəsizlik
anlayışından ayrı təsəvvür etmək mümkün deyil. Bu baxımdan geniş coğrafiyada
yerləşən TDT ölkələrinin enerji resursları, nəqliyyat dəhlizləri və strateji
bağlantılar üzərində yerləşməsi təşkilata həm regional, həm də qlobal miqyasda
mühüm geosiyasi imkanlar yaradır.
Azərbaycanın bu prosesdə xüsusi rolu onun
coğrafi mövqeyi və enerji-nəqliyyat imkanları ilə şərtlənir. Azərbaycanın həm
enerji resurslarının beynəlxalq bazarlara çatdırılmasında, həm də Mərkəzi Asiya
ölkələrinin resurslarının Xəzər üzərindən Qərb istiqamətində tranzitində
iştirak etməsi ölkəmizi TDT məkanının mühüm bağlantı mərkəzlərindən birinə
çevirir. Bu baxımdan Azərbaycanın təşəbbüsləri yalnız milli iqtisadi maraqların
deyil, bütövlükdə Türk dünyasının nəqliyyat və enerji təhlükəsizliyinin təmin
olunmasına xidmət edir.
Çıxışda TDT-nin güclənməsinin yalnız iqtisadi
və siyasi əməkdaşlıqla məhdudlaşmadığı, təşkilatın daxilində mövcud olan mənəvi,
mədəni və tarixi bağların da mühüm strateji resurs olduğu vurğulanır. Ümumi
etnik köklər, dil və mədəniyyət yaxınlığı xalqlar arasında etimadın möhkəmlənməsinə
və dövlətlərarası əlaqələrin daha dayanıqlı əsaslar üzərində qurulmasına imkan
verir. Azərbaycanın Türk dünyasını xarici siyasətinin əsas prioritetlərindən
biri kimi müəyyənləşdirməsi də bu yanaşmanın praktik ifadəsidir. Türkiyə,
Qazaxıstan, Qırğızıstan və Özbəkistanla müttəfiqlik münasibətlərinin qurulması,
birgə investisiya fondlarının yaradılması və yüksək səviyyəli siyasi dialoqun
intensivliyi TDT daxilində əməkdaşlığın artıq yalnız siyasi bəyanatlar səviyyəsində
qalmadığını göstərir.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında təhlükəsizlik
məsələsinə xüsusi diqqət yetirməsi mövcud regional və qlobal reallıqlarla
bağlıdır. Dünyanın müxtəlif bölgələrində münaqişələrin davam etməsi və onların
coğrafiyasının genişlənməsi TDT ölkələrinin təhlükəsizlik sahəsində daha sıx
koordinasiyasını zəruri edir. Bu baxımdan təhlükəsizlik qurumları arasında
operativ informasiya mübadiləsinin gücləndirilməsi, təcrübə mübadiləsi, mümkün
təhdidlərin əvvəlcədən müəyyənləşdirilməsi və profilaktik tədbirlərin əlaqələndirilməsi
xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Digər mühüm istiqamət isə təhlükəsizliyin
yalnız fiziki təhdidlərlə məhdudlaşmamasıdır. Prezident müasir dövrdə ideoloji
təxribatların, informasiya təsirlərinin və gənclər arasında manipulyasiya cəhdlərinin
də dövlətlərin sabitliyi üçün risk yarada biləcəyini qeyd edir. Bu baxımdan TDT
çərçivəsində gənclər təşkilatları arasında əlaqələrin genişləndirilməsi, birgə
forum və konfransların keçirilməsi, xalqlar arasında birbaşa ünsiyyətin
artırılması mühüm strateji istiqamət kimi təqdim olunur. Məqsəd ortaq tarixi və
mədəni dəyərlərin gələcək nəsillərə daha sistemli şəkildə ötürülməsi və Türk
dünyası daxilində həmrəyliyin uzunmüddətli əsaslarının formalaşdırılmasıdır.
Çıxışın digər mühüm istiqaməti TDT-nin beynəlxalq
hüququn və ədalətli beynəlxalq münasibətlər sisteminin müdafiəsində daha fəal
mövqe tutması ilə bağlıdır. Azərbaycan təcrübəsi göstərir ki, beynəlxalq hüquq
normalarının qəbul edilməsi onların icrasının avtomatik təmin olunması demək
deyil. Bu səbəbdən TDT ölkələrinin beynəlxalq platformalarda əlaqələndirilmiş
mövqe nümayiş etdirməsi və beynəlxalq hüququn aliliyinin müdafiəsinə daha fəal
töhfə verməsi təşkilatın siyasi çəkisini artıran amillərdən biri ola bilər.
Prezidentin vurğuladığı bu yanaşma Azərbaycanın öz ərazi bütövlüyünün bərpası
prosesində üzləşdiyi beynəlxalq mexanizmlərin səmərəsizliyi ilə bağlı təcrübəsinin
də siyasi-diplomatik müstəvidə əhəmiyyətini göstərir.
Bütövlükdə, Prezident İlham Əliyevin TDT-na
üzv ölkələrin təhlükəsizlik üzrə rəhbər şəxsləri ilə görüşündəki çıxışından
görünür ki, Azərbaycan TDT-ni yalnız mədəni və tarixi yaxınlıq platforması kimi
deyil, təhlükəsizlik, iqtisadiyyat, enerji, nəqliyyat və beynəlxalq siyasət sahələrində
koordinasiyanı gücləndirə bilən strateji təşkilat kimi görür. Türkiyə ilə müttəfiqlik
münasibətləri, Qazaxıstan, Özbəkistan və Qırğızıstanla genişlənən iqtisadi və
siyasi əməkdaşlıq bu yanaşmanın mühüm dayaqlarıdır.
Bu baxımdan Azərbaycanın əsas marağı TDT
daxilində mövcud potensialın praktiki nəticələrə çevrilməsi, üzv dövlətlərin təhlükəsizlik
və iqtisadi dayanıqlığının gücləndirilməsi, Şərq-Qərb və Mərkəzi Asiya-Avropa
bağlantılarında Türk dünyasının rolunun artırılmasıdır. Təşkilatın təhlükəsizlik
üzrə qurumlarının daha sıx əməkdaşlığı isə bu prosesin institusional
dayaqlarından biri kimi çıxış edə bilər. TDT-nin güclənməsi Azərbaycan üçün həm
milli təhlükəsizlik və iqtisadi maraqların qorunması, həm də Türk dünyasının
beynəlxalq sistemdə daha fəal və koordinasiyalı aktor kimi mövqeyinin möhkəmləndirilməsi
baxımından əhəmiyyət daşıyır.
Vasif Qafarov,
Milli Məclisin deputatı
