Orijinal yaradıcılığı ilə sevilən sənətkar

Bu il xalq artisti Əli Qurbanovun anadan olmasının 125 illiyidir

Azərbaycan teatrı orijinal yaradıcılığı ilə sevilən sənətkarlarla daim fəxr edir. Onlar arasında xalqın böyük hörmət və ehtiram bəslədiyi görkəmli səhnə ustası Əli Mirzə oğlu Qurbanovun özunəməxsus yeri var. O, səhnədə saysız-hesabsız obrazlar canlandırmışdır, hamısı da tamaşaçı məhəbbəti qazanmışdır.

Əli Qurbanov 1898-ci ildə Tbilisi şəhərində dünyaya gəlmişdir. Uşaqlıq və gənclik illəri çox ağır keçmişdir. Əlinin atası fəhlə olmasına baxmayaraq, mutərəqqi fikirli adam idi. Onun ən böyük arzusu Əlini savadlı bir ziyalı kimi görmək idi. Lakin bu arzu onlar üçün çətin bir problem idi. Əli bir müddət məktəbdə oxuduqdan sonra atası ailəni dolandırmaq üçün oğlunu da özu ilə muxtəlif iş yerlərində fəhləlik etməyə aparır. Lakin Əlinin çalıb oxumağını, muğənnilik istedadını və dərslərdə fərqlənməsini görən məktəbin mudiriyyəti ona işləyə-işləyə təhsilini davam etdirməyə icazə verir. Bu işdə ona məktəbin muəllimi görkəmli dövlət xadimi Nəriman Nərimanovun qohumu Əli Mirzə Nərimanov kömək edir.

Əli Qurbanov birinci dəfə Möhsün Sənaninin təkidi ilə Həvəskarların "Gaveyi-Ahəngar" tamaşasında yalnız bircə kəlmə ("Gedək") sözü ilə səhnəyə çıxır. Bu ildən sonra 1915-ci ildə M.Sənaninin təşəbbüsü ilə hazırlanmış "Məşədi İbad" tamaşasında Rüstəm bəy rolunu oynayır. 1917-ci ildə Tbilisidə "İttihad" adlanan teatr truppası təşkil olunur. Bu truppaya İbrahim İsfahanlı, Kəsən Səbri, Möhsün Sənani, Xəlilov, Naxçıvanlı, Tağızadə, Əhməd Salahlı və b. daxil idi. Həmin ilin axırında truppaya Əli Qurbanov da dəvət edilir. Xalqımızın mutərəqqi fikirli ziyalılarından olan Mirseyfəddin Kirmanşahlı, M. Zamanov və Naxçıvanlı Əlinin təbiətindəki sadəlik, çeviklik, cəldlik, musiqiyə olan meylini görərək, onun inkişafına hər cür kömək edirlər.

Əli Qurbanovun səhnə fəaliyyətinin məhsuldar dövrü 1925-ci ildən sonraya təsadüf edir. 1925-ci ilin axırlarında Azərbaycan Xalq Maarif Komissarlığının sərəncamı ilə Tbilisi teatrının bir sıra tanınmış aktyorları ilə birlikdə Əli Qurbanov da Azərbaycan Dövlət Akademik Dram Teatrına dəvət olunur. 50 ilə yaxın bir muddətdə Ə.Qurbanov Niyaz rolunun yeganə ifaçısı olduğu "Pəri Cadu"nun muxtəlif quruluşlarında bu rolu dəfələrlə oynamışdır. 1930, 1957 və 1959-cu illərdə Moskvada keçirilən milli teatrlara Ümumittifaq baxışlarında paytaxt tamaşaçıları Əli Qurbanovun Yanardağ, Məmmədəlibəy, Əsgərbəy ("Hacı Qara"), Mor Amurim ("Zaqmut"), Lord Mounten ("Gülən Adam"), Hacı Əhməd və s. rollarda dəfələrlə görmuşlər. O zamanın mətbuat orqanlarında aktyorun böyük ifaçılıq məharəti, obrazları aça bilmək bacarığı xüsusi qeyd olunur, Əli Qurbanovun təqdirəlayiq bir sənətkar olduğu vurğulanır.

Görkəmli sənətkar 50 ildən artıq böyük səhnədə olmuşdur. Bu muddətdə 200-ə yaxın muxtəlif rollarda çıxış etmiş, bəzi rolları yüz dəfələrlə oynamışdır. Məsələn, Vidadi rolunu 700, Əzizbəyov və Hacı Əhməd rollarını 350 dəfədən artıq ifa etmişdir. Aktyor 40 ildən artıq C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" Kinostudiyasının filmlərində də çəkilmişdir. İlk dəfə 1928-ci ildə "Hacı Qara" filmində Aşıq roluna çəkilmiş Əli Qurbanov, sonralar "Kəndlilər", "Almaz" (Aftil), "Yeni Horizont", "Səbuhi" (Ağalarov), "Bəxtiyar" (Qurban), "Doğma Xalqıma" (buruq ustası), "Mahnı Belə Yaranır" (Kor aşıq), "Qızmar Günəş Altında" (Əli dayı), "Qara Daşlar" (Usta Ramazan), "Ögey Ana" (çoban), "Bir Qalanın Sirri" (Kamran baba) və s. filmlərdə çıxış edərək yaddaqalan, yüksək səviyyəli obrazlar yaratmışdır. Xalqımız və dövlətimiz Əli Qurbanovun xidmətlərini nəzərə alaraq ona 1938-ci ildə Azərbaycan SSR əməkdar artisti, 1940-cı ildə isə Azərbaycan SSR xalq artisti adı vermişdir. O, "Şərəf Nişanı", "Qırmızı Əmək Bayrağı" ordenlərinə və bir neçə medallara layiq görülmüşdür. 1951-ci ildə Lenin ordeni ilə təltif olunmuşdur.

İradə ƏLİYEVA,

“Azərbaycan”