Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemi mürəkkəb qlobal çağırışlar, müxtəlif platformalarda müşahidə olunan qütbləşmə meyilləri və sivilizasiyalararası etimadın yenidən qurulması zərurəti ilə xarakterizə olunur. Qlobal təhlükəsizlik və əməkdaşlıq memarlığının yeni inklüziv mexanizmlərə ehtiyac duyduğu bir şəraitdə, Azərbaycan dövləti uzun illərdir ki, bəşəriyyəti narahat edən humanitar problemlərin həllində aktiv moderator qismində çıxış edir. Bu strateji xəttin təməli hələ 2008-ci ildə Cənubi Qafqazın geosiyasi hüdudlarını aşaraq qlobal miqyada sivilizasiyalararası tərəfdaşlığı hədəfləyən "Bakı Prosesi" təşəbbüsü ilə qoyulmuşdur. Ötən on səkkiz il ərzində "Bakı Prosesi" fərqli mədəniyyətlər və coğrafiyalar arasında dialoq körpülərinin qurulmasında alternativsiz bir beynəlxalq hərəkata çevrilmişdir.
Məhz bu tarixi və konseptual təməl üzərində ucalan, "Bakı Prosesi"nin ən mühüm institusional platforması hesab olunan 7-ci Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumunun Bakıda rəsmi açılışı bəşəriyyətin gələcək birgəyaşayış prinsiplərini müəyyən edən növbəti mühüm mərhələdir. “Ortaq gələcək naminə dialoq: parçalanmış dünyada körpülərin qurulması” mövzusuna həsr olunmuş bu mötəbər toplantı sadəcə mədəniyyətlərin nümayişi deyil, qlobal sülhün təmin olunması üçün hüquqi, siyasi və humanitar çağırışların vahid koordinasiya müstəvisində birləşdirilməsidir.
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Forumun açılış mərasimindəki dərindən düşünülmüş, proqram xarakterli nitqi qlobal tərəfdaşlığın mövcud mənzərəsini və gələcəyə hədəflənən strateji addımları özündə ehtiva edən fundamental yol xəritəsidir. Dövlət başçısı öz çıxışında müasir beynəlxalq sistemin qarşısında duran aktual məsələlərə toxunaraq, beynəlxalq hüququn selektiv tətbiqinin yaratdığı fəsadları və tərəfdaşlıq münasibətlərində obyektivliyin qorunmasının vacibliyini diqqətə çatdırdı. Bu baxımdan, Forumun ilk dəfə təşkil olunduğu dövrdən bu günə qədər keçdiyi təkamül yolu Azərbaycanın müstəqil xarici siyasət kursunun və beynəlxalq hüququn sarsılmaz prinsiplərinə söykənən ədalətli nizam axtarışının real təntənəsidir.
Azərbaycan Prezidentinin siyasi mesajları: sülh, ədalət və qlobal tərəfdaşlıq
Prezident İlham Əliyevin nitqinin əsas fəlsəfəsi qlobal çağırışlardan və gərginliklərdən çıxış yolunun yalnız ədalətli dialoq sferasının bərpasında və çoxtərəfli diplomatiyanın dirçəldilməsində olması ideyasına əsaslanır. Azərbaycan lideri qeyd etdi ki, əsası 2008-ci ildə qoyulmuş bu qlobal təşəbbüsün davamı olaraq, BMT və digər tərəfdaş beynəlxalq təşkilatların dəstəyi ilə keçirilən Ümumdünya Forumları ötən illər ərzində effektiv və inklüziv qlobal instituta çevrilmişdir. Lakin ötən dövr ərzində dünyadakı mənfi meyillərin, regional münaqişələrin və qütbləşmənin artması, bu dialoq platformasının əhəmiyyətini daha da artırır və ona olan bəşəri ehtiyacı yenidən aktuallaşdırır.
Prezident regionda formalaşmış yeni geosiyasi reallıqlara və sülh prosesinə toxunaraq, Azərbaycanın hər zaman ədalətin və beynəlxalq hüququn tərəfində olduğunu diqqətə çatdırdı. Ölkəmizin öz imkanları daxilində tarixi ədaləti bərpa etməsi və Cənubi Qafqazda daimi sülh, sabitlik və əməkdaşlıq üçün fundamental baza yaratması beynəlxalq ictimaiyyətə ötürülən mühüm mesajdır. Dövlət başçısının bu qətiyyətli və konstruktiv tezisləri regionda dayanıqlı inkişafa yönəlmiş strateji hədəflərimizin təzahürüdür.
Qlobal təhlükəsizlik teoremi: dialoq sülhün fundamental əsası kimi
Bu gün beynəlxalq ictimaiyyəti narahat edən əsas məsələlərdən biri sivilizasiyaların dinc yanaşı yaşaması üçün universal hüquqi təminatların zəifləməsidir. Siyasi analitiklər və sosioloqlar qeyd edirlər ki, humanitar böhranların kökündə duran ən böyük amil dialoq kanallarının qapanmasıdır. Bakı Forumu məhz bu kanalları bərpa etmək və beynəlxalq institutların funksionallığını artırmaq üçün unikal intellektual poliqondur. Tədbir çərçivəsində keçirilən panel müzakirələri göstərir ki, müasir dövrdə təhlükəsizlik anlayışı yalnız hərbi balansla ölçülmür; o, həm də mədəni təhlükəsizliyi, media savadlılığını, dinlərarası harmoniyanı və gənc nəsillərin tolerantlıq ruhunda tərbiyəsini əhatə edir.
Qlobal etimadsızlıq mühitini aradan qaldırmağın yeganə yolu fərqlilikləri təhdid deyil, zənginlik kimi qəbul etməkdir. Prezident İlham Əliyevin bəyan etdiyi kimi, Azərbaycanın bu sahədəki təcrübəsi göstərir ki, fərqli mədəniyyət və dinlərin nümayəndələri ortaq dəyərlər platformasında bir araya gəldikdə, separatizm və ksenofobiya kimi radikal meyillər öz-özünə zəifləyir. Bu mənada, Bakı sülh və təhlükəsizliyin qorunmasında intellektual və siyasi bir konsensus mərkəzidir.
Multikulturalizmin Azərbaycan modeli: tarixi genetik kod və müasir reallıq
Azərbaycan sadəcə coğrafi baxımdan deyil, həm də sivilizasiyaların, dinlərin və mədəniyyətlərin kəsişməsində yerləşən unikal bir məkandır. Multikulturalizm və tolerantlıq Azərbaycanda sonradan qəbul edilmiş subyektiv siyasi xətt deyil. Bu ali dəyərlər xalqımızın minilliklərdən süzülüb gələn genetik kodu, həyat tərzidir. Şirvanşahlar və Səfəvilər dövlətinin böyük idarəçilik ənənələrindən gələn bu irs müasir mərhələdə Ümummilli Lider Heydər Əliyevin banisi olduğu Azərbaycançılıq ideologiyası ilə dövlət siyasətinin sarsılmaz sütununa çevrilmişdir.
Bu strateji kursun qlobal müstəviyə keçməsində və real humanitar diplomatiya modelinə çevrilməsində Azərbaycan Respublikasının Birinci vitse-prezidenti Mehriban xanım Əliyevanın çoxşaxəli fəaliyyəti müstəsna rol oynayır. Mehriban xanımın rəhbərliyi ilə həyata keçirilən beynəlxalq mədəniyyət, humanism və tolerantlıq layihələri Azərbaycanın dünyada sülh vahəsi kimi tanınmasını təmin etmişdir. Ölkəmizdə və onun hüdudlarından kənarda müxtəlif dinlərə aid tarixi-mədəni aidələrin bərpası multikulturalizmin Azərbaycanda sadəcə bir bəyanat deyil, real həyat tərzi və bəşəri məsuliyyət olduğunu bütün dünyaya nümayiş etdirir.
Bu gün ölkəmizdə müxtəlif etnik qruplar və dinlərin nümayəndələri vahid dövlətçilik maraqları ətrafında sıx birləşiblər. Vətən müharibəsində və ondan sonra keçirilən lokal xarakterli antiterror tədbirlərində bütün xalqın bir yumruq kimi birləşməsi bu interkultural modelin ən bariz praktiki sübutudur. Bakıdan dünyaya yayılan sülh çağırışları bu zəngin etnomədəni mozaikaya və daxili sabitliyə əsaslanır. Daxilində sülh və qarşılıqlı hörməti təmin edə bilməyən bir dövlət qlobal dialoqa rəhbərlik edə bilməz. Azərbaycan məhz daxili monolit birliyi sayəsində bu missiyanı qürurla yerinə yetirir.
İşğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpası və Şuşa mesajı
Forumun ən mühüm regional və geosiyasi aspektlərindən biri iştirakçıların oktyabrın 29-da işğaldan azad edilmiş ərazilərimizə – Böyük Qayıdışın rəmzi olan Füzuliyə və Türk-İslam dünyasının mədəniyyət paytaxtı Şuşa şəhərinə planlaşdırılan rəsmi səfəri ilə bağlıdır. Bu strateji səfər çərçivəsində həm Qarabağın hava qapısı hesab olunan Füzulidə, həm də qədim Şuşada həyata keçirilən genişmiqyaslı infrastruktur layihələri, eləcə də Azərbaycanın münaqişədən zərər çəkmiş ərazilərdə maddi və qeyri-maddi mədəni irsin bərpası sahəsindəki unikal təcrübəsi dünya ictimaiyyətinə əyani şəkildə təqdim olunacaqdır.
Otuz ilə yaxın müddətdə böyük dağıntılara məruz qalan, məscidləri və tarixi abidələri zərər görən Qarabağ və Şərqi Zəngəzur bu gün dövlətimizin daxili imkanları hesabına sürətlə yenidən qurulur. Ölkəmiz dağıdılmış mədəni və dini irsi bərpa edərkən heç bir ayrı-seçkilik qoymur – istər İslam abidələri, istərsə də Qafqaz Albaniyasına və xristianlığa aid qədim kilsələr eyni həssaslıqla yenidən dirçəldilir. Bu, Azərbaycanın humanizm prinsiplərinə sadiqliyinin əyani göstəricisidir və Forum nümayəndələrinin bu reallıqları yerindəcə görməsi ölkəmizə qarşı bəzi dairələr tərəfindən aparılan qərəzli kampaniyalara ən yaxşı cavab olacaqdır.
Bəşəriyyətin ortaq gələcəyinə azərbaycan töhfəsi
7-ci Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumu Azərbaycan diplomatiyasının və ümumilikdə dövlətçiliyinin növbəti parlaq uğurudur.
Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən bu xarici siyasət strategiyası dünyada sülhün, qarşılıqlı etimadın və davamlı inkişafın əsas rəhnidir. Parçalanmış dünyada körpülərin qurulması missiyasını uğurla icra edən Azərbaycan, bəşəriyyətin ortaq gələcəyi üçün alternativsiz bir inkişaf və dialoq modeli təqdim etməkdədir. Bakıdan ucalan bu sülh və dialoq səsi, gələcək nəsillərə daha təhlükəsiz və harmonik bir dünya miras qoymaq yolunda ən güclü çağırışdır.
Asif ƏSGƏROV,
Milli Məclisin deputatı
