Müasir Azərbaycan incəsənəti sahəsində yaradıcılıq uğurları ilə seçilən sənətkarlardan biri də Prezident mükafatçısı, respublikanın Əməkdar artisti Fəridə Məmmədovadır.
Fəridə Kamal qızı Məmmədova 29 sentyabr 1976-cı ildə Bakıda anadan olub. Bülbül adına orta ixtisas musiqi məktəbini bitirib, Üzeyir bəy Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyasının fortepiano və solo oxuma fakültələrində təhsil alıb. Azərbaycanda vokalçıların "İlin vokalçısı" müsabiqəsində I, Vokalçıların Bülbül adına II Beynəlxalq müsabiqəsində III mükafata layiq görülən F.Məmmədova Almaniyanın Veyden şəhərində keçirilən Maks Reger adına Beynəlxalq müsabiqənin finalçısı olub.
Müğənni Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrında çalışdığı müddətdə R.Mustafayevin "Vaqif" operasında Xuraman, M.Maqomayevin "Şah İsmayıl" operasında Gülzar, J.Bizenin "Karmen" operasında Mikaela, V.Mosartın "Cosi fan tutte" və "Fiqaronun toyu" operalarında Fiordilici və Qrafinya, C.Verdinin "İl Trovatore" və "Don Karlos" operalarında Leonora və Yelizaveta, R.Leonkavallonın "I Pagliacci" operasında Nedda, C.Puççini " Il Tabarro" ("Plaş") və "Gianni Schicchi" operalarında Giorgetta və La Ciesca, P.I.Çaykovskinin "Qaratoxmaq qadın" operasında Liza və s. obrazları yaradıb.
Fəridə xanım həm də geniş konsert fəaliyyəti ilə məşğul olur. Tez-tez klassik dünya və Azərbaycan bəstəkarlarının yaradıcılığından nümunələrlə müxtəlif simfonik, kamera orkestr və ansamblları ilə çıxış edir. Onun repertuarı barokko dövründən tutmuş muasir bəstəkarlarının əsərlərinəcən opera və kamera musiqisini əhatə edir. F.Məmmədova Almaniya, Fransa, İsveçrə, Avstriya, Hollandiya, Belçika, Çexiya, Türkiyə, Rusiya, Litva, Ukrayna, Qazaxıstan, Monqolustan və s. ölkələrdə konsert proqramları ilə çıxış etmiş, nüfuzlu beynəlxalq musiqi festivallarının (Beethovenfest - Bonn, young-euro-classic- Berlin, Culturescapes - İsvecrə, Türksoy Opera günləri, Aspendos festivalı - Türkiyə, Vilnius Mama jazz - Litva, Roaring hooves - Monqolustan, Musiqi alətlər teatrı, Prokofyev FEST - Moskva, Barsova və Maksakova adına Opera festivalı - Həştərxan və s.) iştirakçısı olmuşdur. Onun Qəbələ, Qara Qarayev müasir musiqi, M.Rostropoviç, Üzeyir bəy Hacıbəyli adına, "Zamanla üz-üzə", "İpək yolu" və s. festivallardakı çıxışları alqışlarla qarşılanmışdır.
Müğənni yaradıcılığında kamera musiqisinə də kifayət qədər yer ayırır. Fəridə xanım tanınmış caz ustası Salman Qəmbərovla birlikdə musiqi tarixində ilk və hələlik yeganə təcrübə olan caz musiqisiylə klassik musiqinin sintezindən ibarət "Lieder Leaders" layihəsini ərsəyə gətirib. Almaniyada, İsveçrədə, Litvada və Bakıda böyük maraqla qarşılanan bu layihə Şubert, Maler, Bramsın bəstələrinin klassik vokal ifalarının cazla həmahəngliyini özündə ehtiva edən 11 kompozisiyadan ibarət minitamaşadır.
Fəridə xanımın iştirakçısı olduğu layihələrdən biri də Qara Qarayev festivalı çərçivəsində "Sevgi hekayətləri" layihəsidir. Layihədə pianoçu Gülşən Ənnağıyeva sadəcə müşayiətçi deyil, həm də iştirakçıdır. İdeya müəllifi Rauf Fərhadov, rejissoru Rauf Məmmədov olan bu layihə səhnəciklərdən ibarətdir. F.Məmmədova bu layihə ilə ötən il Moskvada Meyerxold adına Mərkəzdə və Pkokofyev festivalında çıxış edib və hər çıxış böyük alqışlarla qarşılanıb. Onun sənət uğurları sırasında Raxmaninov və Bramsın bəstələrindən ibarət professor Fərhad Bədəlbəyli ilə baş tutan konsertləri, görkəmli dirijor Kamal Abdullayevin 90 illik yubiley gecəsində çıxışı, Şimali Osetiyanın musiqiçiləri ilə rusiyalı dirijor Valeriy Xlebnikovun idarə etdiyi konsertdə Bakıda ilk dəfə olaraq Atsamaz Makoyevin "Beslan" simfoniyasında solo soprano partiyasını ifa etməsi, Maksakova adına Həştərxan Opera Festivalına ikinci dəfə dəvət olunması da var.
5 yaşından incəsənətə bağlanan Fəridə xanım musiqiçi ailəsində dünyaya göz açıb. Atası Kamal Məmmədov Şıxəli Qurbanov adına Musiqili Komediya Teatrının (indiki Musiqili Teatrı - red.) dirijoru olub. Bəlkə də Fəridə xanımın teatrı musiqi qədər sevməsi buradan qaynaqlanır. Özünün mətbuata açıqlamasında dəfələrlə qeyd etdiyi kimi, o, anasının tövsiyəsi ilə atasının məşğul olduğu sahəyə gəlib. İlk musiqi təhsilini Bülbül adına orta ixtisas məktəbinin fortepiano sinfində alıb. Beşinci sinifdə olanda vokal imkanları özünü daha qabarıq büruzə verməyə başlayıb. Elə o zamandan da gənc Fəridə vokalçı, opera artisti olmaq qərarına gəlib. 10 yaşından müstəqil olaraq italyan və fransız dillərini öyrənməyə başlayıb. Tanınmış musiqiçi Rauf Atakişiyevin məsləhəti ilə taleyini həmişəlik vokal sənətinə bağlayıb. Beləliklə, istisna qaydada konservatoriyaya (Bakı Musiqi Akademiyası - red.) qəbul olunub, Təhsil Nazirliyinin xüsusi qərarı ilə həm fortepiano, həm də vokal şöbəsində ödənişsiz təhsil alıb. Hər iki fakültəni qırmızı diplomla bitirib.
Konservatoriyanı bitirəndən sonra Fəridə xanım Tbilisidə Nodar Andquladzedən əlavə vokal dərsləri alıb. Bundan sonra Almaniyada olub, burada bilik və bacarığını daha da artırıb.
Müğənni ifalarında opera janrının çərçivələrindən kənara çıxmağa, çıxışını minitamaşaya çevirməyə üstünlük verir. Bəstəkarın yazdığını və özünün duyduqlarını ifadə etməyə çalışır. Mütəxəssislərin fikrincə, bu, çətindir, ümumiyyətlə, kamera janrında işləmək çox mürəkkəb prosesdir. Səhnəyə çıxıb sadəcə ifa etmək köhnəlmiş qaydadır. Əlbəttə, bu zaman əlavə ifadə vasitəsinə ehtiyac qalmadığı hallar da mövcuddur. Bu gün daha dinamik dövrdə yaşadığımız üçün ifaçıdan istedad tələb olunur ki, universal olmağı bacarsın, əsərə yaradıcı yanaşması ilə fərqlənsin.
Mahir vokal ifaçısı Fəridə xanımın fikrincə, opera ifaçılığında səsin qədrini bilmək çox önəmlidir. Əgər 35 yaşına kimi repertuar düzgün tərtib olunmasa, ən gözəl səs, ən müstəsna istedad belə, insandan üz döndərə bilər. Bir də "ulduz xəstəliyi"nə tutulmamaq çox vacibdir.
Rəhman SALMANLI,
"Azərbaycan"
