Meliorasiya və su təsərrüfatı sistemi hər bir ölkənin iqtisadi inkişafının, rifahının və ərzaq təhlükəsizliyinin təməllərindən biridir. Təsadüfi deyil ki, hələ 2004-cü ildən həyata keçirilməsinə başlanılan regionların sosial-iqtisadi inkişafına dair dövlət proqramlarında müxtəlif meliorativ tədbirlərin həyata keçirilməsi ilə bağlı vəzifələr müəyyən edilib. Bütün bunlara uyğun olaraq ötən dövrdə respublikamızda suvarma sistemində və bütövlükdə su təchizatında mühüm keyfiyyət dəyişiklikləri baş verib, bu sahədə infrastruktur yenilənib.
Taxtakörpü, Şəmkirçay kimi su anbarlarının, yeni kanalların və müxtəlif hidrotexniki qurğuların yaradılması sayəsində yüz minlərlə hektar torpağın kənd təsərrüfatına cəlb edilməsi mümkün olub. Habelə mövcud infrastrukturun yenilənməsi, kanallarda su itkisinin azaldılması üçün betonlama tədbirlərinin həyata keçirilməsi sayəsində torpaqların suvarılması daha da yaxşılaşıb.
Lakin qlobal iqlim dəyişiklikləri və quraqlıq dünyanın hər yerində su ehtiyatlarına ciddi təsir göstərir. Bu, Azərbaycanda da belədir və xüsusən son illərdə ölkəmizdə su ehtiyatlarının azalması müşahidə edilir. Təbii ki, bu vəziyyət su ehtiyatlarından səmərəli istifadənin təmin edilməsini, su itkisinə yol verməmək üçün müxtəlif meliorativ tədbirlərin həyata keçirilməsini, bütövlükdə su təsərrüfatının idarə olunmasının təkmilləşdirilməsini zəruri edir. Prezident İlham Əliyev ötən ilin aprel ayında Zaur Mikayılovu Azərbaycan Meliorasiya və Su Təsərrüfatı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin sədri vəzifəsinə təyin olunması ilə əlaqədar videoformatda qəbul edərkən bu barədə deyib: "Sizin qarşınızda duran vəzifələrdən biri çatışmazlıqların aradan qaldırılmasıdır, idarəetmədə müasir yanaşmanın tətbiq edilməsidir, müasir texnologiyaların ölkəmizə gətirilməsidir. Çünki biz bundan sonra meliorativ tədbirləri, necə deyərlər, dədə-baba üsulu ilə apara bilmərik. Dünyanın bu sahədə ən müasir texnologiyaları Azərbaycana gətirilməlidir, sudan səmərəli istifadə edilməlidir".
Su itkisinin aradan qaldırılması, sudan səmərəli istifadə olunması sahəsində görülən işlərlə yerində tanış olmaq və kənd təsərrüfatı torpaqlarının suvarılması sahəsindəki vəziyyəti öyrənmək üçün 5 iyun "Su təsərrüfatı və meliorasiya işçiləri günü" ərəfəsində Sabirabad rayonundakı hidrotexniki qurğulara və İmişlidəki Bəhramtəpə Hidroqovşağına baş çəkdik.
Tanış olduğumuz ilk hidrotexniki qurğu Kür-H I Pillə Nasos Stansiyasıdır. Öyrənirik ki, pambıqçılığın, taxılçılığın və digər kənd təsərrüfatı sahələrinin inkişafı ilə əlaqədar Sabirabad rayonunun əsas əkinçilik təsərrüfatlarından olan Sarxanbəyli, Moranlı, Bala Həşimxanlı və Əliləmbəyli kəndlərinin əkin sahələrinə Kür çayından əlavə suyun verilməsi məqsədəuyğun hesab edilib. Bu məqsədlə 2015-ci ildə sözügedən kəndlərin əkin sahələrinə suyun verilməsi üçün suqəbuledici qurğu və 4 nasos aqreqatlı I pilə nasos stansiyası inşa edilib. Həmçinin nasos stansiyasından suyun ötürülməsi üçün uzunluğu 11,52 km olan 4 xətli təzyiqli boru kəməri, tənzimləyici hovuz, 2 hissədən ibarət ümumi uzunluğu 20,874 km olan açıq dəmir-beton üzlüklü H kanalı tikilib.
Bununla da Sabirabadın həmin kəndlərinin 11498 hektar əkin sahələrinin su təminatı yaxşılaşdırılıb və 200 hektar yeni suvarılacaq torpaq sahəsi kənd təsərrüfatı dövriyyəsinə verilib. Bu nəticə etibarilə həmin ərazidə pambıqçılığın, taxılçılığın və digər kənd təsərrüfatı bitkilərinin inkişafına, sahələrdən yüksək məhsuldarlığın əldə olunmasına, 10 min nəfərdən çox kənd sakininin sosial-iqtisadi şəraitinin yaxşılaşdırılmasına geniş imkanlar yaradıb.
Növbəti tanış olduğumuz ünvan Sabirabad Kür-I Nasos Stansiyası oldu. Qeyd edək ki, Sabirabad rayonunun 14319 hektar və Biləsuvar rayonunun 1631 hektar olmaqla 15950 hektar az məhsuldar qış otlaq sahələrinin kompleks meliorativ tədbirlər aparılmaqla kənd təsərrüfatı dövriyyəsinə verilməsi üçün 2015-ci ildə Türkiyənin "Təməlsu" şirkəti tərəfindən mütərəqqi suvarma texnikasının tətbiqinə imkan verən sxem əsasında layihə hazırlanıb.
Tikinti işlərinə 2016-cı ildə başlanılıb və Kür çayında baş suötürücü qurğu, 11 aqreqatlı stasionar nasos stansiyası, hər birinin uzunluğu 3,247 km olmaqla, 3 xətli boru kəmərləri, uzunluğu 15,28 km olan dəmir-beton üzlüklü magistral kanal və uzunluğu 30,8 km olan paylayıcı kanallar inşa olunub. Eyni zamanda torpaqların meliorativ vəziyyətinin yaxşılaşdırılması üçün yeraltı minerallaşmış duzlu suların kənarlaşdırılması məqsədilə 67,686 km uzunluğunda suyığıcı kollektorlar tikilib və onlarda toplanan suların Baş Mil-Muğan kollektoruna ötürülməsi üçün 2 ədəd drenaj nasos stansiyası quraşdırılıb.
Bu tədbirlər nəticəsində Sabirabad rayonunun ərazisindəki təsərrüfatlarda suvarma işi yaxşılaşıb, habelə mütərəqqi pivot yağışyağdırma sistemləri və müasir texnologiyalar tətbiq etməklə kənd təsərrüfatı bitkilərinin becərilməsinə əlverişli şərait yaranıb.
1958-ci ildən istifadəyə verilən Bəhramtəpə Hidroqovşağı İmişli, Saatlı, Sabirabad, Biləsuvar və Cəlilabad rayonlarını suvarma suyu ilə təmin edir. Bu rayonları əhatə edən 250 min hektara yaxın əkin sahəsini suvarma suyu ilə təmin etmək üçün 182 kilometr magistral kanallardan, 155 ədəd hidrotexniki qurğulardan, 75 ədəd hidrometrik postlardan və 2 ədəd baş suqəbuledicidən istifadə olunur. Ötən il 49 ədəd hidrotexniki qurğu, 19 ədəd hidropost, 23 kilometr beton üzlüklü kanalın yamaclıqları təmir edilib. Bundan başqa, 79 kilometrə yaxın magistral kanal lildən təmizlənib və hazırda da bu istiqamətdə tədbirlər görülür.
Hazırda Qovşaqda yenidənqurma işləri çərçivəsində təmir-bərpa, bəndlərin bərkidilməsi işləri aparılır, su aşıran qurğular inşa olunur. Təmir-bərpa işləri həm də istinad divarlarının dibinin yuyulmaması üçündür. Ötən ilin sentyabr ayından başlanan işlərin yaxın aylarda başa çatdırılması nəzərdə tutulur. Təmir-bərpa tədbirləri nəticəsində hidroqovşaqda su itkisinin qarşısı əhəmiyyətli dərəcədə alınacaq ki, bu da daha çox suvarma suyunun kənd təsərrüfatı sahələrinə çatdırılmasını təmin edəcək.
Azərbaycanda meliorasiya və irriqasiya sistemlərinin normal istismarının təşkili, suvarılan torpaqların su təminatının və onların meliorativ vəziyyətinin yaxşılaşdırılması ilə bağlı tədbirlər davamlıdır. Son illərdə xeyli sayda becərilməyən torpaq sahələrinin kənd təsərrüfatı dövriyyəsinə cəlb olunması da bunu təsdiq edir. Bu isə respublikamızda iqtisadi inkişafla bağlı fəaliyyətin kompleks xarakter daşıdığını göstərir.
Rəşad CƏFƏRLİ,
"Azərbaycan"
