Müasir dünyanın qlobal problemlərindən biri də ərzaq təhlükəsizliyidir. Rusiya-Ukrayna müharibəsi göstərdi ki, təchizat zəncirində baş verən ani qırılma milyonlarla insanın bu problemlə üz-üzə qalmasına səbəb ola bilər. Odur ki, hər bir dövlət çalışır ki, ərzaq sarıdan idxaldan asılı olmasın. Bunun qarşısının alınmasının yeganə yolu isə daxili istehsalı artırmaqdır.
Ölkəmizdə aqrar sektorun inkişafı həm də ona görə vacibdir ki, əhalinin əhəmiyyətli bir hissəsi regionlarda yaşayır. Deməli, aqrar sektorun inkişafı ərzaq təhlükəsizliyi ilə yanaşı, həm də ciddi sosial məsələdir. Yəni ölkə əhalisinin əhəmiyyətli bir hissəsinin dolanışığı bu sahə ilə bağlıdır.
İllər öncə ölkəmizdə kənd təsərrüfatının inkişafı və ərzaq təhlükəsizliyinin təmin edilməsi üçün ciddi aqrar islahatlara start verilmişdir. Bu sahədə müəyyən uğurlar qazanılmış, o cümlədən bir çox məhsulların istehsalı artmış, daxili tələbat ödənilməklə yanaşı, aqrar sektorun ixrac potensialı artmışdır. Məsələn, bu gün daxili bazar tərəvəz, bostan məhsulları, meyvə və giləmeyvə ilə yerli istehsal hesabına 107 faiz təmin olunur, üstəlik, 214 min ton xarici bazara məhsul çıxarılır. Bununla yanaşı, qoz-fındıq, yumurta istehsalında da idxaldan heç bir asılılığımız yoxdur.
Ancaq əsas ərzaq məhsulu olan buğda istehsalında vəziyyət fərqlidir. Bu sahədə yerli istehsal daxili bazarın ümumi tələbatının 55 faizini ödəyə bilir. Yerli istehsal 1 milyon 573 min ton, idxal isə 1 milyon 267 min tondur. Əbəs deyil ki, Prezident İlham Əliyev kənd təsərrüfatı məsələlərinə həsr olunmuş müşavirədə bu sahədə istehsalın artırılmasının vacibliyini xüsusi olaraq vurğulamışdır.
Yeri gəlmişkən onu da qeyd edək ki, Prezident İlham Əliyev aqrar sektorda inkişafın dinamikasını təmin etmək məqsədilə "Azərbaycan Respublikasında kənd təsərrüfatı, balıqçılıq və akvakultura məhsullarının istehsalı və emalı sahələrinin inkişafına dair 2026-2030-cu illər üçün Dövlət Proqramı"nı təsdiq etmişdir. İndi müvafiq dövlət qurumları prezident tərəfindən qarşıya qoyulan hədəflərə çatmaq və adıçəkilən proqramda irəli sürülən vəzifələri icra etmək üçün müvafiq tədbirlər görürlər.
Kənd təsərrüfatı naziri Məcnun Məmmədov kütləvi informasiya vasitələrinə verdiyi müsahibədə bu istiqamətdə görülən işlər və qarşıda duran vəzifələr barədə ətraflı məlumat vermişdir. Bildirmişdir ki, ötən il kənd təsərrüfatı üçün özünəməxsus - həm iqlim təsirləri, həm də məhsul istehsalı və məhsuldarlıq baxımından fərqli dövr oldu. Bir sıra məhsullar üzrə məhsuldarlıqda rekord həcmlər, bəzi məhsullar üzrə isə azalma qeydə alındı. Ümumilikdə kənd təsərrüfatı istehsalı ümumdaxili məhsulun 5,9 faizini təşkil etdi. Qeyri-neft ümumdaxili məhsulunda isə 8,3 faiz paya malik oldu. Məhsul istehsalının dəyəri 14,2 milyard manata çatdı. Həmin vəsait isə bitkiçilik və heyvandarlıq arasında ikinci sahənin azacıq üstünlüyü ilə təxminən yarıbayarı idi. Ümumi istehsalda artım 1 faizə yaxın, o cümlədən heyvandarlıqda 0,3, bitkiçilikdə 1,5 faiz oldu. Nazirin sözlərinə görə, son illər aqrar sektorda artımın olmasına baxmayaraq, dinamika aşağı doğru gedirdi və bu, özlüyündə ekstensiv artımın artıq öz resursunun limitlərinə çatdığını göstərirdi.
Lakin ötən il ixrac baxımından aqrar sektor üçün uğurlu oldu. Rekord həcmdə - 1,5 milyard dollarlıq məhsul ixracı həyata keçirildi. Bunun 1,1 milyard dollarlığı kənd təsərrüfatı məhsullarının, 0,4 milyardlığı isə aqrar məhsullardan emal olunmuş yekun məhsulların payına düşür. İxracatda başqa bir müsbət dinamika isə odur ki, ölkəmiz həm ixrac coğrafiyasını, həm də ixrac məhsullarının çeşidini genişləndirməyə nail olmuşdur. Ancaq nazirin sözlərinə görə, hələ də görüləcək işlər çoxdur.
Məlum olduğu kimi, ən məhsuldar torpaqlarımız və əhəmiyyətli dərəcədə su ehtiyatlarımız illərlə düşmən işğalı altında olub. İndi bu torpaqlardan istifadə etmək imkanı yaranıb. Məcnun Məmmədov bu istiqamətdə görülən işlər barədə demişdir: "Sonrakı müddəti isə ikinci mərhələ olaraq qeyd etmək istəyirəm. Belə ki, kəndlərdə yaşayan, geriyə qayıdan əhaliyə 2025-ci ildən etibarən torpaqların təhkim olunması prosesinə başlanıldı. Biz artıq 14 kənddə prosesə başlamışıq. Həmin kəndlərdən doqquzunda işlər başa çatdırılıb və fermerlərlə, əhali ilə müvafiq müqavilələr bağlanılıb. Nümunə kimi bildirim ki, ilk pilot layihəmiz Zəngilanın Ağalı kəndində oldu. Zəngilanın Məmmədbəyli, Xocalının Xanyurdu və Ballıca, Laçının Zabux kəndlərində həyata keçirilib. Xocavəndin Qırmızı Bazar qəsəbəsində hazırda həyata keçirilir. Digər kəndlərdə də əhali köçdükcə kəndətrafı torpaqların parselləndirilərək əkinə hazır vəziyyətə gətirilməsi və fermerlərə təhkim olunması nəzərdə tutulur".
Dövlətimizin başçısının kənd təsərrüfatı məsələlərinə həsr olunmuş müşavirədə qaldırdığı məsələlər göstərdi ki, bu sahədə ciddi dönüş yaradılmalıdır. Əldə olunan müəyyən uğurlara görə arxayınlaşmaq olmaz. Əsas məsələ bu sahədə olan nöqsanları, problemləri aradan qaldırmaqla, daha çox məhsul istehsalına nail olmaqdır.
Rüstəm KAMAL,
"Azərbaycan"
