Hərbi eskalasiya riski daşıyan regionlarda qarşılıqlı təsirlərin artması və münaqişələrin çoxalması qlobal qeyri-müəyyənliyi daha da dərinləşdirir. İkinci Dünya müharibəsindən sonra formalaşmış təsisatlar, normalar və institutlar öz əvvəlki funksionallığını tədricən itirir. Bu proses beynəlxalq hüququn fundamental prinsiplərini də kölgə altına alır. Belə bir şəraitdə uzun müddət eyni qaydalar əsasında fəaliyyət göstərən beynəlxalq nizamın ənənəvi mexanizmlərinin zəifləməsi və bəzi hallarda təsirsizləşməsi dünya siyasətində yeni düzənin formalaşması prosesini sürətləndirir.
Qlobal münasibətlərdə yaranan mürəkkəbliklər və geosiyasi dəyişikliklər fonunda Azərbaycanın mövqeyi yeni və alternativ yüksəliş modeli kimi diqqəti cəlb edir. Bu proses Prezident İlham Əliyevin siyasi iradəsi, beynəlxalq nüfuzu və strateji təşəbbüsləri, eləcə də çoxtərəfli əməkdaşlıq formatlarının təşviqi sayəsində daha da genişlənir.
AZƏRTAC qlobal sistemin transformasiyası fonunda Azərbaycanın artan rolunu bir sıra mühüm amillərlə əlaqələndirir:
- Azərbaycan bu gün orta güc statusundan çıxış edərək müharibə və münaqişələrin əməkdaşlıqla əvəzlənməsinə yönəlmiş strateji addımlar atır;
- Azərbaycanın Cənubi Qafqazdakı dominant mövqeyi digər regionlardakı maraqlarının təmin olunması ilə paralel şəkildə inkişaf edir. Bu amil ölkənin daha geniş beynəlxalq aktorlar dairəsində mövqeyinin möhkəmlənməsində mühüm rol oynayır;
- Azərbaycan diplomatik və siyasi seçimlərini yalnız İkinci Dünya müharibəsindən sonra formalaşmış beynəlxalq təşkilatlarla məhdudlaşdırmır. Ölkəmiz çoxtərəfli diplomatiya çərçivəsində alternativ qurumlarda iştirak etməklə milli maraqlarına uyğun səmərəli alətləri və institusional imkanları genişləndirir;
- Azərbaycanın hərbi arsenalının müasir silahlarla təchiz edilməsi, orduda peşəkarlıq səviyyəsinin yüksəldilməsi və xüsusi təyinatlı qüvvələrin imkanlarının artırılması ölkənin çəkindirmə potensialını gücləndirir;
- Ölkəmiz beynəlxalq nəqliyyat və logistika dəhlizlərində mövqeyini daha da möhkəmləndirir. Xüsusilə Zəngəzur dəhlizinin perspektivi Azərbaycanın beynəlxalq təchizat zəncirlərində və regional bağlantılarda əhəmiyyətini artırır;
- Azərbaycanın xarici siyasətində Türkiyə ilə strateji müttəfiqlik münasibətləri daha da dərinləşdirilir. Bununla yanaşı, müttəfiqlik və strateji tərəfdaşlıq əlaqələrinin coğrafiyasının genişlənməsi istiqamətində də dinamik proses müşahidə olunur.
ŞƏT tribunasından mühüm çağırış
Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın yuxarıda qeyd olunan güclü profili ilə Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının Bişkekdə keçirilən sammitində iştirak edib.
ŞƏT-in əsas hədəfi üzv ölkələr arasında etimad, dostluq və sıx əməkdaşlığı inkişaf etdirməkdir. Bu, regionda sülhü və sabitliyi qorumaqla yanaşı, ədalətli yeni bir beynəlxalq sistemin qurulmasına töhfə vermək məqsədlərinə əsaslanır.
Prezident İlham Əliyevin Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan, Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayev, İran Prezidenti Məsud Pezeşkian, Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanla görüşərək müzakirələr aparmasını həmin kontekstdə qiymətləndirmək olar. Yəni Azərbaycan orta güc kimi regiondakı çağırışları qiymətləndirir və müzakirələrdə əməkdaşlıq prioritetlərini ön planda saxlayır.
Azərbaycan Prezidenti sammit çərçivəsində keçirilən “ŞƏT plyus” formatında görüşdə də çıxış edib. Dövlətimizin başçısı çıxışında Azərbaycan-Qırğızıstan münasibətlərinin inkişafına, Cənubi Qafqazda yaranan yeni reallıqlara və çoxtərəfli əməkdaşlığın əhəmiyyətinə diqqət çəkib. Prezident İlham Əliyev Azərbaycanla Qırğızıstan arasında imzalanmış müttəfiqlik haqqında tarixi Müqavilənin iki ölkə arasındakı münasibətləri ən yüksək səviyyəyə qaldırdığını vurğulayıb. Qırğızıstanın BMT Təhlükəsizlik Şurasının qeyri-daimi üzvü seçilməsini isə beynəlxalq ictimaiyyətin ölkənin siyasətinə verdiyi dəstəyin göstəricisi kimi qiymətləndirib.
Prezident Cənubi Qafqazda da mühüm dəyişikliklərin baş verdiyini bildirib. Onun sözlərinə görə, uzun illər münaqişə zonası olan region hazırda sülh və əməkdaşlıq məkanına çevrilir. Azərbaycan artıq Ermənistana neft məhsulları tədarük edir və üçüncü ölkələrin yüklərinin tranzitini həyata keçirir.
Dövlətimizin başçısı, həmçinin BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrinin qısa müddətdə icrasını təmin edən mexanizmlərin hazırlanmasının təşkilatın nüfuzunu daha da artıracağını qeyd edib. Qoşulmama Hərəkatına rəhbərlik etmiş Azərbaycanın beynəlxalq məsələlərdə çoxtərəflilik prinsipinin möhkəmləndirilməsinə bundan sonra da töhfə verəcəyini vurğulayıb.
Prezident İlham Əliyevin mesajları qlobal nizamı sabitləşdirmək məqsədini elan etməklə çoxtərəfli əməkdaşlıq üçün potensial problemlərin çeşidinə diqqət çəkir. Burada BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrinin beynəlxalq hüququn aliliyini təmin edəcək gücdə olmaması xüsusilə vurğulanır. Həmin qeyri-işlək mexanizm Cənubi Qafqazda Azərbaycanın yaratdığı geosiyasi reallıqların çərçivəsində öz əhəmiyyətini itirir. Çünki Azərbaycan BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrini öz gücü ilə icra edərək ərazi bütövlüyünü və suverenliyini təmin edib. Bu, beynəlxalq təşkilatların formatının dəyişdirilməsi barədə Prezident İlham Əliyevin irəli sürdüyü çağırışların tam əsaslı olduğunu göstərir.
Azərbaycanın beynəlxalq təşkilatlarla bağlı öz çağırışlarını reallaşdırmaq təcrübəsi mövcuddur. Azərbaycan Cənubi Qafqazda postmüharibə dövründə proseslərə müdaxilə etməyə çalışan institutlardan birinin ləğvinə nail olub.
Xatırladaq ki, Azərbaycan və Ermənistanın ATƏT sədrliyinə birgə müraciətindən sonra ATƏT Nazirlər Şurasının 2025-ci il sentyabrın 1-də qəbul edilmiş qərarına uyğun olaraq, həmin il noyabrın 30-da Minsk Prosesi və onun əlaqədar strukturlarının bağlanması yekunlaşıb. Bu, regionu qeyri-müəyyən təhlükəsizlik atmosferinə qaytarmaq cəhdlərinə qarşı çox səmərəli “zərbə” idi.
Nəticə etibarı ilə Prezident İlham Əliyev alternativ bir baxış təqdim edərək dəyişən dünya nizamını formalaşdırmaq üçün BMT-də islahatların vacibliyini vurğulayır. Bununla da, Azərbaycan beynəlxalq nizamın yenilənməsinə orta güc kimi töhfə verməyə davam edəcəyini bildirir.
