Prezident İlham ƏLİYEV: “Azərbaycan-Qırğızıstan əlaqələri xalqlarımızın iradəsindən güc alır”
Azərbaycan və Qırğızıstan arasında iqtisadi əlaqələr ticarət, investisiya, nəqliyyat-logistika, enerji, kənd təsərrüfatı, sənaye və digər sahələri əhatə edir. Son illər iki ölkə arasında qarşılıqlı iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsi istiqamətində atılan addımlar əlaqələrin daha sistemli və çoxşaxəli xarakter almasına şərait yaradıb.
Prezidentlər İlham Əliyev və Sadır Japarovun qarşılıqlı dövlət səfərləri Azərbaycan–Qırğızıstan münasibətlərinin inkişafında yeni mərhələnin formalaşmasına böyük təkan verib. Səfərlər nəticəsində ikitərəfli əlaqələr strateji müttəfiqlik səviyyəsinə yüksələrək, iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün yeni imkanlar yaradıb. Bu baxımdan iqtisadi münasibətlərin inkişaf dinamikasının qiymətləndirilməsi ilk növbədə ticarət əlaqələrinin təhlilini zəruri edir. Təbii ki, ticarət dövriyyəsindəki artım Azərbaycan və Qırğızıstan arasında iqtisadi əməkdaşlığın fəallaşdığını göstərən əsas göstəricilərdəndir. Belə ki, 2025-ci ildə iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsi 77,2 milyon dollara çatıb. Bu, 2024-cü illə müqayisədə təxminən 1,9 dəfə çoxdur. Ötən il Azərbaycanın Qırğızıstana ixracı 23,4 milyon dollar, Qırğızıstandan idxalı isə 53,8 milyon dollar olub.
Doğrudur, rəqəmlər fakt olaraq ticarət əlaqələrinin dinamik inkişaf etdiyini göstərir, lakin mövcud ticarət dövriyyəsinin aşağı səviyyədə olduğu da aydın görünür. Ekspertlərin fikrincə, ticarət əlaqələrinin sürətlə artmasına baxmayaraq, ümumi dövriyyənin həcmi Azərbaycan və Qırğızıstan iqtisadiyyatlarının imkanları və qarşılıqlı iqtisadi potensialı ilə müqayisədə hələ də məhdud olaraq qalır. Bu isə qarşıdakı mərhələdə əsas diqqətin ticarət dövriyyəsinin kəmiyyət baxımından artırılmasına və onun strukturunun şaxələndirilməsinə yönəldilməsini zəruri edir.
Qarşılıqlı ticarətin genişləndirilməsi üçün yeni məhsul və xidmət istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Ən çox da kənd təsərrüfatı və ərzaq məhsulları üzrə ticarətin artırılması mümkündür. Emal sənayesi və tikinti materialları sahələrində də əməkdaşlıq üçün imkanlar var. Kimya və neft-kimya məhsulları üzrə qarşılıqlı ticarətin genişləndirilməsi də perspektivli istiqamətlərdəndir. Bundan əlavə, müxtəlif xidmət sahələrində əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi ticarət əlaqələrinin şaxələndirilməsinə yol aça bilər.
Ticarət əlaqələri ilə yanaşı, investisiya əməkdaşlığı da Azərbaycan-Qırğızıstan iqtisadi münasibətlərinin inkişafında mühüm istiqamət təşkil edir. Qarşılıqlı investisiyaların təşviqi kapital axınlarının artmasına, eləcə də yeni istehsal və xidmət sahələrinin yaradılmasına, texnologiya və təcrübə mübadiləsinə, iki ölkənin biznes subyektləri arasında uzunmüddətli əlaqələrin formalaşmasına şərait yaradır. “İqtisadi və Sosial Araşdırmalara Yardım” İctimai Birliyinin sədri Eyyub Kərimlinin fikirləri Azərbaycan-Qırğızıstan arasında investisiya əməkdaşlığının mövcud vəziyyəti və inkişaf perspektivləri ilə bağlı məqamları əks etdirir: “Azərbaycan-Qırğız İnkişaf Fondunun kapitalının 100 milyon dollardan 200 milyon dollara çatdırılması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Yəni fondun maliyyə imkanları faktiki olaraq iki dəfə genişləndirilib. Artıq fond çərçivəsində 3 birgə layihə açılıb və daha 8 təşəbbüsün həyata keçirilməsinə start verilib”.
Onun sözlərinə görə, bu mexanizm Azərbaycan kapitalının Qırğızıstanda turizm, kənd təsərrüfatı, emal sənayesi, logistika və digər sahələrə çıxışını genişləndirə bilər: “Eyni zamanda, birgə müəssisələrin yaradılması iki ölkə arasında ticarətin də artmasına əlavə stimul verəcək. Başqa sözlə, investisiya əməkdaşlığı tədricən sadəcə kapital qoyuluşundan birgə istehsal və üçüncü ölkələrin bazarlarına çıxış modelinə keçə bilər”. İnvestisiya əməkdaşlığının konkret nümunələrindən biri turizm sahəsində həyata keçirilən layihələrdir. Turizm iki ölkə arasında investisiya əməkdaşlığının genişləndiyini göstərən çox gözəl təşəbbüsdür. Azərbaycanın sərmayəsi hesabına Qırğızıstanın əsas turizm məkanlarından biri olan İssık-Kul gölü sahilində beşulduzlu “Baku Resort & SPA” mehmanxana kompleksini xatırlayaq. Qeyd edək ki, bir ay öncə Prezident İlham Əliyevin Qırğızıstana dövlət səfəri çərçivəsində sözügedən mehmnxananın açılışı baş tutub.
İnvestisiya əməkdaşlığı ilə yanaşı, nəqliyyat və logistika sahəsi də Azərbaycan-Qırğızıstan iqtisadi əlaqələrinin əsas dayaqlarındandır. Azərbaycanın əlverişli coğrafi mövqeyi Qırğızıstanın Mərkəzi Asiyadan Qərb bazarlarına çıxışında ölkəmizin rolu çoxdur. Bu da o deməkdir ki, Qırğızıstan Azərbaycanın Mərkəzi Asiya regionu ilə əlaqələrində strateji “şərq qapısı” funksiyasını daha da gücləndirir.
İki ölkənin əməkdaşlığında Orta dəhliz xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Qırğızıstanın Mərkəzi Asiyada yerləşməsi, Azərbaycanın isə Xəzər hövzəsi ilə Avropa arasında əsas tranzit qovşaqlarından biri olması bu ölkələrin maraqlarını Orta dəhliz üzərində birləşdirir. Azərbaycanın Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı, Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu və Xəzər üzərindən multimodal daşıma imkanları Qırğızıstan məhsullarının Azərbaycan üzərindən Türkiyə və Avropa bazarlarına çıxışını sürətləndirər. Sözsüz ki, belə bir logistika zəncirinin Orta dəhlizə inteqrasiyası Azərbaycan üzərindən daşınan yüklərin həcminin artmasına, liman, dəmir yolu, anbar, logistika, sığorta və digər xidmətlərdən əldə olunan gəlirlərin yüksəlməsinə şərait yaradar.
Azərbaycan - Qırğızıstan tərəfdaşlığının mühüm istiqamətlərindən biri işğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpası və sosial infrastrukturun yenidən qurulması sahəsində əməkdaşlıqdır. Bu istiqamətdə Qırğızıstanın göstərdiyi dəstəyi iki ölkə arasında dostluq və qarşılıqlı həmrəyliyin konkret nümunəsi kimi qiymətləndirmək olar. Qırğızıstan dövlətinin maliyyə dəstəyi ilə Ağdam rayonunun Xıdırlı kəndində tam orta məktəbin inşa edilməsi bu həmrəyliyin real ifadəsidir.
Məktəbə qırğız xalqının milli simvolu olan “Manas” adının verilməsi layihəyə xüsusi məna qazandırır. Bu təşəbbüs bir tərəfdən Qarabağda sosial infrastrukturun bərpasına töhfə verir, digər tərəfdən isə Azərbaycan və Qırğızıstan xalqları arasında tarixi-mədəni bağlılığın və qarşılıqlı münasibətlərin möhkəmləndirilməsini nümayiş etdirir.
Züleyxa ƏLİYEVA,
“Azərbaycan”
