Azərbaycan Respublikasında 2026-cı ilin "Şəhərsalma və Memarlıq İli" elan edilməsi, paytaxt Bakının keçmişi ilə gələcəyini birləşdirən memarlıq incilərinə baxışı yenidən formalaşdırır. Bu xüsusda, şəhərin qədim liman və sənaye ərazisinin modern bir işgüzar mərkəzə çevrilməsinin ən uğurlu nümunələrindən biri - Port Baku kompleksi və onun tərkib hissəsi olan məşhur bp-nin binası (BP Xəzər Mərkəzi) müasir şəhərsalma tariximizin ən gözəl səhifəsidir.
Xəzər dənizinin sahilində, vaxtilə paytaxtın əsas yük limanı və sənaye obyektlərinin yerləşdiyi torpaqlar şəhərsalma strategiyasının Sumqayıt və Ələt istiqamətinə köçürülməsi qərarından sonra tamamilə yeni bir nəfəs qazandı. "Chapman Taylor Architects" tərəfindən dizayn edilən və inşası 2011-ci ildə tamamlanan Port Baku Towers Bakının monosentrik quruluşdan funksional, polisentrik və müasir bir şəhərə transformasiyasının ilk böyük addımı oldu.
Port Baku Towers - Bakıda, Neftçilər prospektində, dəniz limanının yanında yerləşən yüksəkmərtəbəli ofis binasıdır. Kompleksdə iki qüllə mövcuddur. Cənub qülləsi 32, şimal qülləsi 14 mərtəbəlidir. Port Baku Residence və The Crescent Development Project ilə şəhərin mərkəzindən Sumqayıt şəhərinə köçürülmüş limanın torpaqları üçün nəzərdə tutulmuş ilk transformativ memarlıq obyektidir. Binada "A" sinif otaqları, ticarət zonaları, beynəlxalq SPA və səhiyyə mərkəzi, restoran və kafelər var. Birinci qüllə 2011-ci ildə, ikinci qüllə isə 2022-ci ildə tikilərək başa çatdırılıb.
Binanın memarlıq üslubu müasirdir. Ən yüksək qüllə aşağı və yuxarı əsaslarla üçbucaqlı prizma formasında qurulmuşdur. Belə bir həndəsi ölçü sayəsində, cənub qülləsi baxış bucağından asılı olaraq görünüşü bir çox istiqamətdə təqdim edir: şəhərin şərq və qərb hissələrindən düz düzbucaqlı kimi, şimaldan isə silindrik bina kimi əks olunur. Prizmanın kənarında tikinti yığıncağının lateral üzləri Bakının cənubundan görünür. Cənub qülləsinin forması XX əsrin əvvəllərində inşa edilən Nyu Yorkun göydələni olan Flatiron Buildingi xatırladır, lakin Flatiron Buildingdən fərqli olaraq, Port Baku Southern Tower-in yuxarı səviyyələri tədricən bina üstünə doğru sıxılır və binanın orta hissəsində konveksiya yaradır. Belə bir həndəsi həll yuxarı səviyyədə şüaların sayını azaldaraq, gecə və gündüz kristal şəffaflığın yüksək dayanıqlı xüsusiyyətlərini təmin edir.
2026-cı ilin "Şəhərsalma və Memarlıq İli" prizmasından baxdıqda, bu kompleksin şəhərin inkişafındakı rolu misilsizdir. Onilliklər boyu Bakının mərkəzi hesab olunan Fəvvarələr Meydanı və İçərişəhər ətrafındakı sıxlığı azaltmaq üçün Port Baku şəhərin şərqində yeni bir Mərkəzi İşgüzar Rayonun (Central Business District) əsasını qoydu. Digər tərəfdən, iri korporasiyaların (bp və s.) bu zonaya köçürülməsi ilə paytaxtın tarixi mərkəzindəki nəqliyyat və piyada yükü əhəmiyyətli dərəcədə kompensasiya olundu.
Bu gün Port Baku Bakıda "yaşa, işlə, istirahət et" fəlsəfəsini eyni nöqtədə birləşdirən ilk irimiqyaslı layihədir. Kompleks vahid memarlıq dilində 3 əsas komponenti birləşdirir:
- İş dünyası: premium sinifli ofis qüllələri (Port Baku Towers);
- Yaşayış: yüksək seqmentli yaşayış binaları (Port Baku Residence);
- Sosial infrastruktur: ticarət, iaşə və əyləncə mərkəzi (Port Baku Mall).
Bu konsept sakinlərin və çalışanların gündəlik tələbatlar üçün avtomobildən istifadə ehtiyacını minimuma endirərək ekoloji şəhərsalma tələblərinə cavab verir. Keçmişdə hasarlanmış sənaye obyektləri səbəbindən şəhər sakinlərinin dənizə çıxışı bu zonada məhdud idi. Port Baku sayəsində Yeni Bulvar xətti bu əraziyə inteqrasiya edildi. Neftçilər prospektinin davamı olaraq binanın Xəzərə baxan dalğavari və dinamik arxitekturası Bakı buxtasının dənizdən görünən modern siluetini formalaşdırdı.
Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə elan olunmuş "Şəhərsalma və Memarlıq İli" çərçivəsində, Bakının Baş Planına uyğun olaraq ekoloji tarazlıq və sənaye sahələrinin rekreasiya zonalarına çevrilməsi əsas prioritetlərdən biridir. Port Baku layihəsi məhz bu fəlsəfənin ilkidir. Keçmiş "Qara şəhər" və sənaye limanı hüdudlarında yaşayış mənzillərini, irihəcmli ticarət (Port Baku Mall) və beynəlxalq ofis mərkəzlərini eyni ekosistemdə birləşdirən bu kompleks, postsənaye dövrünün "ağıllı şəhər" elementlərini özündə daşıyır.
Bu gün Port Baku və onun mərkəzində ucalan bp binası, paytaxtımızın təkcə neft müqavilələri ilə deyil, həm də mütərəqqi şəhərsalma layihələri ilə necə sürətlə modernləşdiyinin canlı sübutudur.
Enerji nəhənginin müasir ünvanı: BP-nin ofisi
Kompleksin ən strateji və texnoloji nöqtəsi, şübhəsiz ki, 2013-cü il sentyabrın 20-də rəsmi açılışı reallaşan bp Azərbaycan şirkətinin yeni baş ofisidir (BP Xəzər Mərkəzi). Binanın 8-dən 14-cü mərtəbəsinə qədər olan geniş sahəni əhatə edən bu mərkəz, Bakının təkcə regional deyil, həm də qlobal enerji paytaxtı statusunu memarlıq dili ilə təsdiqləyir.
2100-dən çox iş masası, 135 innovativ iclas otağı və ən son qlobal rabitə texnologiyaları (ACE, TelePresence) ilə təchiz olunmuş bina, Bakının beynəlxalq biznes mərkəzləri standartlarına tam cavab verdiyini göstərir. Onun dənizə baxan üçbucaqlı prizma formalı geometriyası və mavi güzgülü fasadı, günün müxtəlif saatlarında işığı fərqli şəkildə əks etdirərək şəhərin dəniz kənarı panoramasına xüsusi dinamika qatır.
Ofisin daxili dizaynı "HOK" memarlıq şirkəti tərəfindən həyata keçirilib. İnteryerdə Azərbaycanın milli elementləri, xalça naxışları və neft-qaz sənayesinin rəmzləri müasir minimalizmlə sintez edilib. Ofisdə platformalar və dəniz obyektləri ilə real vaxt rejimində birbaşa vizual və rəqəmsal əlaqə yaradan xüsusi ACE (Qabaqcıl Əməkdaşlıq Mühiti) otaqları fəaliyyət göstərir. Dənizdə (məsələn, Şahdəniz və ya Mərkəzi Azəri platformalarında) baş verən hər hansı texniki proses sahildəki bu mərkəzdən anında izlənilir və idarə olunur.
Rəqəmsallaşma sayəsində ofis daxilində sənədləşmə 90 faiz elektron formata keçirilib, bu da ekoloji dayanıqlığı təmin edən əsas amillərdən biridir.
Bakının 2026-cı il "Şəhərsalma və Memarlıq İli" kontekstində formalaşan modern silueti təkcə Port Baku ilə məhdudlaşmır. Paytaxtımız memarlıq fəlsəfəsi və mühəndislik həlləri ilə qlobal səviyyədə heyranlıq doğuran bir çox digər "A" sinifli biznes mərkəzlərinə və göydələnlərə evsahibliyi edir. Heydər Əliyev prospektində ucalan Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin (SOCAR) baş ofisi Bakının ən hündür ofis binasıdır. Koreyanın "Heerim Architects" şirkəti tərəfindən dizayn edilən bina, "yüksələn alov dili" formasındadır. Binanın unikal burulma (twisted) geometriyası binaların külək yüklərinə qarşı dayanıqlığını təmin edən qabaqcıl mühəndislik texnologiyası ilə inşa edilib.
"Su Damcısı" Konsepti: eyni işgüzar magistralda yerləşən "Azərsu" ASC-nin baş ofis binası, ekoloji və tematik şəhərsalmanın ən gözəl nümunəsidir. Bina xaricdən aşağıdan yuxarıya doğru genişlənən və göyə ucalan şəffaf su damcısını xatırladır. Güzgülü fasad texnologiyası binanı ətraf mühitlə vizual harmoniya daxilində birləşdirir.
Bu gün Port Bakudan başlayan və Heydər Əliyev prospekti boyunca uzanan bu modern memarlıq dalğası, Bakını qədim tarixlə gələcəyin harmoniyada yaşadığı qlobal bir mərkəzə çevirmişdir.
İradə ƏLİYEVA,
"Azərbaycan"
jpg_1790976482.jpg)
jpg_1791411710.jpg)
