1937-ci ildə ən yüksək pilləsinə çatan repressiya dalğası xalqımıza ağır, sağalmaz yaralar vurdu. Heç bir günahı olmayan insanlar, daha çox xalqın önündə gedən seçilmiş ziyalılar saxta, qurama ittihamlarla şərlənərək ya güllələndilər, ya da sürgünlərə göndərildilər.
Sonu ölümlə, faciə ilə nəticələnən həbslərin üstündən uzun illər keçəndən sonra isə bu insanlara bəraət verildi, günahsız həbs olunduqları rəsmi təsdiqini tapdı. Amma vaxtsız verilən bu bəraət qanı qurumayan, qaysaq bağlamayan yaraları sağaltmadı. Necə deyərlər, arxadan atılan daş oldu.
Kütləvi repressiyalar zamanı saxta ittihamlarla həbs olunan, sürgünlərə göndərilənlərdən biri də Yusif bəy Süleyman bəy oğlu Ağasıbəyli idi. O, 20 dekabr 1896-cı ildə Gəncədə dünyaya göz açmışdı. İbtidai təhsilini mollaxanada almış, burada ərəb və fars dillərini öyrənmişdi. 1906-1917-ci illərdə isə təhsilini şəhərdəki kişi gimnaziyasında davam etdirmiş, dünyəvi biliklərə yiyələnmişdi. 1917-ci ildə gimnaziyanı başa vurduqdan sonra təhsilini davam etdirmək üçün Tiflisə getmiş, Politexnikuma qəbul olmuşdu. 1918-ci ilin may ayında Yusif bəy Ağasıbəyli tələbə yoldaşlarının bir neçəsi ilə bərabər İstanbula getmişdi. Osmanlı hökuməti bilik və bacarıqlarını nəzərə alaraq onları Almaniyaya təhsil almağa göndərmək barədə qərar qəbul etmişdi. Həmin vaxtlar Almaniyada yaranmış siyasi gərginliyə görə bu qərarı icra etmək mümkün olmamışdır. Başqa çıxış yolu olmayan Yusif bəy Bakıya qayıtmışdı.
Bakıya qayıdan Yusif bəy 1918-ci ildən 1920-ci ilin yanvarınadək fərdi qaydada müəllimliklə məşğul olmuşdu. Həmin günlər artıq Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti qurulmuşdu. Cümhuriyyətin parlamenti 1919-cu il sentyabrın 1-də ali təhsilli mütəxəssis kadrların hazırlanması məqsədilə 1919-1920-ci tədris ilində 100 azərbaycanlı gəncin dövlət hesabına xarici ölkələrdəki ali məktəblərə göndərilməsi barədə qərar qəbul etmişdi. Həmin gənclərin sırasında Yusif Ağasıbəyli də var idi.
Yanvarın 14-də Bakı Dəmiryolu Vağzalından oxumaq üçün xarici ölkələrə göndərilən azərbaycanlı gənclər fevralın 11-də Parisə çatdılar. Tələbələri burada Paris Sülh Konfransında iştirak edən Əlimərdan bəy Topçubaşovun rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti qarşıladı.
Bir müddət Parisdə qaldıqdan sonra tələbələr təhsil almaq üçün Avropanın müxtəlif şəhərlərinə yola salındılar. Yusif Ağasıbəyli Berlinə getdi, buradakı Politexnikumda təhsil almağa başladı. 1925-ci ildə ixtisasını daha dərindən mənimsəmək üçün Drezden Politexnikumunda davam etdirdi. 1926-cı ildə mühəndisliyə namizəd rütbəsi qazandı. 1931-ci ildə Drezdenddə təhsilini başa vuraraq Berlinə döndü. Elə həmin il də doğma vətənə qayıtdı, Gəncə Yağ-Piy Kombinatında baş mexanik vəzifəsində işləməyə başladı.
Yusif bəy Almaniyada təhsil aldığı illərdə Marqarita Şnayder adlı alman qadınla ailə həyatı qurmuşdu. Onların bu evliliyindən 1928-ci ildə Arslan, 1930-cu ildə Turxan adlı oğulları dünyaya gəlmişdi.
Repressiya başlasa da, hələlik Yusif bəyi sorğu-suala çəkmirdilər. Amma 1937-il avqustun 1-də qəflətən gecənin bir aləmində onun da qapısı döyüldü. Almaniyada təhsil aldığına görə onu daha çox faşist təşviqatı aparmaqda, həmin ölkədəki rejimi tərifləməkdə və işlədiyi kombinatda pozuculuq işləri aparmaqda ittiham edirdilər. Yusif bəy Ağasıbəyli təbii ki, bu ittihamların heç biri ilə razılaşmırdı. Amma o illər hökm sürən repressiya rejimi idi.
Yusif bəy Ağasıbəylinin istintaq işi 1938-ci il aprelin 11-də başa çatdı. 1938-ci il dekabrın 13-də keçirilmiş məhkəmə iclasında Yusif bəy və onunla birlikdə eyni iş üzrə ittiham olunanlar ilkin istintaqda işgəncə altında verdikləri ifadələrdən imtina etdilər. Buna görə də Zaqafqaziya Hərbi Dairəsinin Hərbi Tribunalı işi yenidən araşdırmaq üçün istintaqa qaytardı. Bundan sonra onlara qarşı irəli sürülən ittihamlar sübut olunmadığına görə üzərlərindən götürüldü.
Lakin repressiya rejimi Yusif bəy Ağasıbəylidən əl çəkmək istəmirdi, onu həbs etmək üçün yeni variantlar axtarırdı. 1939-cu il iyunun 22-də geri qaytarılan cinayət işi ilə bağlı heç bir əlavə təhqiqat işi aparılmadan Hərbi Tribunalın göstərişi ilə istintaq bitmiş hesab olundu və baxılması üçün SSRİ XDİK Özəl Müşavirəsinə göndərildi. Özəl Müşavirədə Yusif bəy Ağasıbəylini əks-inqilabi-millətçi təşkilata üzv olmaqda və sovet hakimiyyətini devirmək məqsədilə silahlı üsyan hazırlanmasından xəbərdar olmaqda ittiham edərək 1937-ci ildən hesablanmaqla 3 illiyə islah-əmək düşərgəsində cəza çəkməyə məhkum etdilər.
1940-cı ildə həbsdən azad olunduqdan sonra Gəncəyə qayıdan Yusif bəy şəhərdəki İstilik Mərkəzində baş mühəndis işləməyə başladı. Fikirləşdi ki, yəqin, bundan sonra repressiya rejimi onu sakit buraxar. Amma Yusif bəyin fikirləşdiyi kimi olmadı. Hitlerçilərin keçmiş ittifaq üzərinə hücumundan sonra Yusif bəy yenidən sovet rejiminin zülmü ilə üzləşdi. Həm özünün Almaniyada təhsil aldığı, həm də həyat yoldaşı alman olduğu üçün yenidən təqiblərə məruz qaldı. 1942-ci ildə ailəsi ilə birlikdə onu Qazaxıstana sürgün etdilər. Bundan da ürəkləri soyumayan rejim 1944-cü ildə onları əvvəl Daşkəndə, sonra Tacikistanın Leninabad şəhərinə göndərdi. Rejim ailəyə burada da yaşamağa imkan vermədi. 1953-cü ildə yenidən onları Özbəkistana qaytardılar. Yusif bəy 1954-cü ilə qədər Namanqan şəhərindəki istilik mərkəzində baş mexanik işlədi. Bir müddətdən sonra onu həmin şəhərdəki Rezin məhsulları zavoduna direktor təyin etdilər.
Axır ki, gec də olsa haqq-ədalət öz yerini tapdı. Yusif bəy 1956-cı ildə günahsız olması haqqında bəraət aldı. 1960-cı ildə Gəncəyə döndü. Əvvəlcə Alüminium zavodunda, sonra isə İstilik Mərkəzində mühəndis işlədi.
Yusif bəy Ağasıbəyli 1980-ci il mayın 25-də, həyat yoldaşı Marqarita Ağasıbəyli isə 1986-cı ildə dünyalarını dəyişiblər.
Vahid MƏHƏRRƏMOV,
"Azərbaycan"
jpg_1788823321.jpg)
