Xəstəxananın dəhlizində ağır bir sükut hökm sürürdü. Otaqlardan gələn tibbi cihazların monoton səsi bu gərginliyi daha da artırırdı. Bütün nəzərlər əməliyyat blokunun qapısına dikilmişdi. İçəridə, parlaq işıqların altında bir cərrah dayanmışdı. O, cəmi bir neçə gün əvvəl özünün 50 illik yubileyini qeyd etsə də, indi önündə dayanan sınaq bütün yubileylərdən, təbriklərdən daha vacib idi. Onun qarşısında anadangəlmə ürək qüsuru ilə doğulmuş bir gənc uzanmışdı. İndi həyata keçiriləcək bu əməliyyat həm də Azərbaycan tibb elminin ən böyük imtahanlarından biri idi.
Həkim, əlindəki cərrah bıçağını zərgər dəqiqliyi ilə hərəkət etdirirdi. Hər bir toxunuş həyatla ölüm arasındakı o nazik xətti müəyyən edirdi. Saatlar keçdikcə gərginlik zirvəyə çatdı və nəhayət... ürək öz yeni ritmi ilə döyünməyə başladı!
Bəli, o gün təkcə bir insanın həyatı xilas olmadı, həm də Azərbaycan kardiocərrahiyyəsinin əsası qoyuldu.
Zaman 1979-cu il, məkan Bakı şəhəri, bu möcüzəni reallaşdıran, həmin anlarda soyuqqanlılığı və peşəkarlığı ilə tarix yazan o şəxs isə milli kardiocərrahiyyəmizin banisi, tibb elmləri doktoru, professor Fikrət Zərgərli idi.
Həyatın ritmi
Həyatımızın hər anı, biz fərqində olmasaq da, sinəmizdə döyünən kiçik orqanın - ürəyin ritminə bağlıdır. Sağlam ürək sağlam gələcək deməkdir. Lakin bəzən yaşam ritmi pozulur, ən dözümlü qəlblər belə yardıma ehtiyac duyur.
Tibb elmi hər zaman bugünkü səviyyədə olmayıb. İnsan sağlamlığının təməl daşı olan ürəyin sirlərini öyrənmək, ona müdaxilə etmək və xəstəliklərini sağaltmaq üçün ölkəmizdə də fədakar həkimlərimiz uzun və çətin bir yol qət ediblər. 40-50 il əvvəl icra edilən hər bir uğurlu cərrahi əməliyyatın arxasında texniki imkanlardan daha çox həkimin biliyi, sarsılmaz iradəsi və cəsarəti dayanıb. Bunlarla onlar ümidini itirmiş minlərlə insana yenidən nəfəs verməyi bacarıblar.
Belə fədakar həkimlərimizdən biri də öz sahəsinin peşəkarı olan professor Fikrət İsmayıl oğlu Zərgərlidir. Heç təsadüfi deyildi ki, hələ sağlığında ona "Ürək zərgəri" deyirdilər. Görkəmli alim, həqiqətən də, qəlblərə zərgər incəliyi ilə toxunurdu.
Əslən Salyan rayonundan olan və 1929-cu ildə Bakıda müəllim ailəsində doğulan Fikrət Zərgərli hələ gənc yaşlarından elmə olan həvəsi ilə seçilib. O, 1947-ci ildə 6 nömrəli məktəbi gümüş medalla bitirərək N.Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutuna daxil olub. 1949-cu ildə isə təhsilini davam etdirmək üçün İ.M.Seçenov adına Moskva Tibb İnstitutuna keçib və həmin tibb müəssisəsini fərqlənmə ilə bitirib. Yüksək bilik və savadına görə Fikrət Zərgərlini dərhal institutun hospital cərrahiyyə kafedrasına dəvət ediblər.
Müvəffəqiyyətlə aspiranturanı bitirdikdən sonra o, 53 nömrəli Moskva Şəhər Xəstəxanasında təcili cərrahiyyə üzrə növbətçi cərrah kimi çalışıb. Daha sonra isə Fikrət Zərgərli öz fəaliyyətini A.L.Myasnikov adına Elmi Tədqiqatlar İnstitutunda ürək cərrahiyyəsi bölməsi rəhbəri vəzifəsində davam etdirib.
1968-ci ildə "Fallo kompleksinin cərrahiyyə müalicəsi" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə edib. Həmin dissertasiya ən ağır və geniş yayılmış anadangəlmə ürək qüsurlarından birinə həsr olunub.
Moskvada keçən illər Fikrət həkim üçün böyük bir təcrübə məktəbi olub. O, dünyaşöhrətli akademik B.V.Petrovskinin rəhbərliyi altında, dünyada ilk dəfə həyata keçirilən ürək anevrizması əməliyyatlarında yaxından iştirak edərək kardiocərrahiyyənin sirlərinə yaxından yiyələnib.
Fikrət Zərgərlinin ömür yolu, sadəcə, xəstəxana divarları arasında keçməyib. 1966-cı ildə Daşkənddə baş verən zəlzələ zamanı könüllü kimi hadisə yerinə yollanması onun nə qədər böyük qəlbli bir insan olduğunun sübutu idi.
Vətənlə döyünən ürək
1976-cı ilin oktyabrında Azərbaycan SSR Səhiyyə Nazirliyinin dəvəti ilə Bakıya qayıdan professor Fikrət Zərgərli az müddətdə ölkədə kardiocərrahiyyənin təməllərini qoyur. 1978-ci ildən etibarən o, Azərbaycan SSR Səhiyyə Nazirliyinin baş cərrahı olur. Qısa müddətdə istedadlı alim Azərbaycanda nümunəvi cərrahi şöbə yaradır, ürəyin ritm pozulmalarını, anadangəlmə və qazanılmış ürək qüsurlarının cərrahi üsulla müalicə metodlarını işləyib hazırlayır. Bu şöbə sonradan böyüyüb Respublika Kardiologiya Mərkəzinə çevrilir. Müxtəlif illərdə Moskva və Bakı şəhərlərində F.Zərgərlinin rəhbərlik etdiyi şöbələrdə açıq ürək üzərində 1500 əməliyyat aparılır.
Azərbaycan səhiyyə tarixinin yaddaşına həkk olunan ən təsirli hadisə isə 1979-cu ilin dekabrında baş verib. Belə ki, professorun həmin ilin 13 dekabrında anadangəlmə ürək qüsurlu bir şəxs üzərində apardığı əməliyyat Azərbaycan tibb dünyasında bir inqilab olub. Ölkəmizdə kardiocərrahiyyə sahəsi adına atılan bu ilk uğurlu addım minlərlə insana şəfa tapmaq ümidi verib.
Professor Fikrət Zərgərli 150-dən çox elmi əsərin, məruzə və məqalələrin müəllifidir. O, dəfələrlə Almaniya, Bolqarıstan, Yuqoslaviya, Çexoslovakiya, Fransa və digər ölkələrdə "Ürəyin blokadası"na aid mövzularla simpoziumlarda çıxış edib.
Mahnıya çevrilən ömür
Fikrət Zərgərli təkcə tibb aləmində deyil, sənət dünyasında da silinməz iz qoymuşdu. Bəlkə də az adam bilir ki, korifey sənətkar Zeynəb Xanlarovanın ifasında sevilən "Mehriban həkim" mahnısı (sözləri M.Seyidzadə, musiqisi Ə. Tağıyev) məhz 1975-ci ildə Fikrət həkimə həsr olunub. Onun xəstələrinə olan səmimiyyəti, qayğısı və mehribanlığı həmin gözəl mahnıda notlara sığdırılıb.
Ancaq amansız əcəl başqalarının ürəyinə ömür calayan bu "şəfa zərgəri"nin arzularını yarımçıq qoyub. Gecə-gündüz insan sağlamlığının keşiyində dayanan Fikrət Zərgərli qısa sürən xəstəlikdən sonra 1984-cü ildə cəmi 54 yaşında əbədiyyətə qovuşub. Lakin onun yaratdığı "Zərgərli məktəbi" bu gün də yaşayır. Azərbaycanda hər hansı bir kardiocərrahi əməliyyat uğurla yekunlaşırsa, həmin uğurun kökündə o böyük yolun ilk cığırını açan Fikrət həkimin "zərgər dəqiqliyi" dayanır.
Xalqımız və dövlətimiz öz dəyərli övladını unutmur. Salyan Regionlararası Kardioloji Dispanseri bu gün qürurla Fikrət Zərgərlinin adını daşıyır.
1974-cü ildə onun fəaliyyətinə həsr olunmuş "Üç hekayə" filmi isə arxivlərimizin qızıl fondunu bəzəyir. Amma Fikrət Zərgərli üçün ən böyük abidə nə binalar, nə də filmlərdir. Onun ən böyük abidəsi bu gün Azərbaycanda normal ritmlə döyünən minlərlə insan ürəyidir.
Ruhun şad olsun, fədakar təbib! Sənin qoyduğun o böyük yol bu gün daha parlaq gələcəyə uzanır.
Yasəmən MUSAYEVA,
"Azərbaycan"
