Prezident İlham ƏLİYEV: "Türk dünyası artıq yalnız bir mədəni layihə deyil, real iqtisadi güc mərkəzidir"
Aprelin 1-2-də Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) hökumət başçılarının Bakıda keçirilən ikinci görüşündə üzv dövlətlər arasında iqtisadi əməkdaşlığın bir qədər də gücləndirilməsi, ticarət və enerji layihələrinin inkişafı, həmçinin regional nəqliyyat və logistik imkanların genişləndirilməsi məsələləri müzakirə olunub. Görüş çərçivəsində qarşılıqlı etimadın artırılması və birgə investisiya təşəbbüslərinin gücləndirilməsi məqsədilə bir sıra qərarlar qəbul edilib.
Ötən ilin noyabrında Bişkekdə keçirilən birinci görüşdən fərqli olaraq, budəfəki tədbir ABŞ və İsrail - İran müharibəsi fonunda xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Müharibənin başlanmasından bəri TDT daxilində fəal müzakirələr aparılır. Xatırladaq ki, bir ay əvvəl - martın 8-də İstanbulda Türk Dövlətləri Xarici İşlər Nazirləri Şurasının rəsmiyyətdənkənar görüşü keçirilib. Həmin görüşdə Naxçıvana PUA, Türkiyəyə raket hücumu qəti şəkildə pislənilib. Ötən həftə isə TDT üzv dövlətlərinin dövlət başçılarının köməkçiləri Macarıstanın paytaxtı Budapeştdə görüşüblər. Görüşdə yüksək-səviyyəli nümayəndələr iştirak edib və müzakirələr zamanı təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın gücləndirilməsi, nəqliyyat və logistika layihələrinin genişləndirilməsi, həmçinin regional və qlobal problemlər fonunda koordinasiyanın artırılması əsas prioritetlər kimi ön plana çıxıb.
Təşkilat çərçivəsində həyata keçirilən görüşlər və razılaşmalar, üzv dövlətlərin qarşılıqlı etimadını gücləndirməklə yanaşı, regionda dayanıqlı sülh və sabitliyin təmin olunmasına yönəlmiş konkret addımların atılmasına imkan yaradır. Ona görə də regional və qlobal şəraitdə baş verən iqtisadi, siyasi dalğalanmalar üzv dövlətlərin bir-birinə daha çox güvənməsini və əməkdaşlığı gücləndirməsini zəruri edir. Dünya iqtisadiyyatında baş verən dəyişkənliklər, təlatümlər, enerji bazarlarında dalğalanmalar və yüksək qlobal borc yükü Türk dövlətlərini bir-birinə güvənməyə, aralarındakı bağı möhkəmləndirməyə vadar edir.
Bu dinamik inkişaf çərçivəsində təşkilat rəhbərliyi üzv dövlətlər arasında əməkdaşlığın sistemli və genişləndirilmiş mexanizmlər vasitəsilə həyata keçirildiyini hər zaman vurğulayır. Bu mənada TDT-nin baş katibi Kubanıçbek Ömüralıyev adıçəkilən tədbirdə deyib ki, hazırda 58 müxtəlif sahədə əməkdaşlıq mexanizmləri tətbiq edirik: "Yaranan qeyri-sabitlik səbəbindən dövlət başçılarımızın təlimatlarına əsasən siyasi və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığı gücləndiririk. Həmçinin nəqliyyat bağlantıları da əməkdaşlığın ən perspektivli sahələrindən biridir və Orta dəhliz bu gün cari geosiyasi mühitdə ən vacibidir. Belə ki, 2025-ci ildə Orta dəhlizlə yükdaşıma həcmi 4,7 milyon tona çatıb və bu rəqəmin 2027-ci ilə qədər 10 milyon tona çatacağı gözlənir".
Baş katibin sözlərinə söykənərək deyə bilərik ki, hazırda Orta dəhliz bu bağlantının arteriyası hesab olunur. Çünki Azərbaycan və Mərkəzi Asiya ölkələrinin enerji resursları, eləcə də Orta dəhliz çərçivəsində logistik imkanlar təşkilatın əsas sütunlarıdır. Dəhliz vasitəsilə yük daşımaların həcmi artmaqla yanaşı, region ölkələri arasında ticarət və investisiya imkanları da günbəgün genişlənir. Limanlar, nəqliyyat infrastrukturu və sərbəst iqtisadi zonalar strateji düyün nöqtələri kimi çıxış edir, regional əməkdaşlığın dərinləşməsinə şərait yaradır. Beləliklə, Orta dəhliz üzv dövlətlər arasında qarşılıqlı etimadın möhkəmlənməsi və uzunmüddətli iqtisadi əlaqələrin formalaşması üçün vacib bir platforma rolunu oynayır.
Buradaca rəqəmlərə müraciət edək: 2026-cı ilin yanvar ayında nəqliyyat dəhlizlərində daşınan yük həcmi 2342,7 min ton təşkil edib. Bu fakt Dövlət Statistika Komitəsinin açıqladığı yanvar ayının makroiqtisadi göstəricilərində yer alıb. Bakı Limanı, Ələt Azad İqtisadi Zonası və Qazaxıstanın Aktau limanı həmin marşrutun strateji düyün nöqtələridir. Marşrut boyunca yük daşımalarının həcmi və tranzit sürəti, üzv dövlətlər arasında iqtisadi əlaqələrin güclənməsinin və investisiya imkanlarının artmasının bariz göstəricisidir. Eyni zamanda bu dinamika regional əməkdaşlıq və ticarət əlaqələrinin daha çox genişlənməsi üçün də möhkəm zəmin yaradır.
TDT çərçivəsində "yaşıl enerji" təşəbbüsləri önəmli yer tutur. Üzv dövlətlər arasında bərpaolunan enerji mənbələrinin inkişafı və enerji layihələrinin ekoloji təmiz texnologiyalarla reallaşdırılması regional enerji təhlükəsizliyini gücləndirir və iqtisadi əməkdaşlığın dayanıqlılığını artırır. Bu mənada Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistan arasında "yaşıl enerji" daşımalarının təşkili üzrə pilot layihələrin həyata keçirilməsi diqqətəlayiqdir. 2024-cü ilin noyabrında imzalanan Azərbaycan, Qazaxıstan, Özbəkistan arasındakı "yaşıl enerji"nin inkişafı və ötürülməsi sahəsində strateji tərəfdaşlıq haqqında sazişə əsasən, az sonra Xəzər dənizi üzərindən "yaşıl elektrik" ötürmə infrastrukturunun yaradılması istiqamətində texniki-iqtisadi əsaslandırma işlərinə başlanılıb. Bu təşəbbüs region daxilində enerji təhlükəsizliyinin həm texniki, həm də ekoloji yönünü əhatə edir.
TDT-nin iqtisadi gələcəyi siyasi iradənin düzgün iqtisadi mexanizmlərlə müşayiət olunmasına bağlıdır. Prezident İlham Əliyevin bu günlər Budapeştdə səsləndirdiyi "Türk dünyası artıq yalnız bir mədəni layihə deyil, real iqtisadi güc mərkəzidir" fikri həmin baxışın təməl tezisidir. Türk İnvestisiya Fondu kimi mexanizmlər bu prosesi daha da sürətləndirə bilər. Ümumiyyətlə, TDT-nin əsas iqtisadi göstəricilərinə nəzər yetirdikdə dünya iqtisadiyyatında önəmli yer tutuduğunın şahidi oluruq. Təkcə bu fakta nəzər yetirək: türk dövlətlərinin ümumi ərazisi 4823,5 min kilometr, ümumi daxili məhsulu (ÜDM) 1383 milyard dollar, əhalisi 173,8 milyon nəfər, ticarət dövriyyəsi 855,7 milyard dollardır.
Deyilənlərin fonunda sonda qeyd edək ki, "Gülüstan" sarayında keçirilən görüşdə bəyanat qəbul edilib. Tədbirdə yekun niqti ilə çıxış edən Baş nazir Əli Əsədov deyib: "Hörmətli həmkarlarımın çıxışlarında Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində əməkdaşlığın daha da genişləndirilməsi, iqtisadi-ticari əlaqələrin inkişafı, nəqliyyat və enerji sahələrində qarşılıqlı fəaliyyətin gücləndirilməsi, həmçinin digər sahələrdə əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi ilə bağlı mühüm fikirlər səsləndirildi. Müzakirələr bir daha göstərdi ki, ölkələrimiz arasında mövcud olan qardaşlıq münasibətləri və qarşılıqlı etimad təşkilat çərçivəsində əməkdaşlığın daha da inkişafı üçün möhkəm əsas yaradır".
Züleyxa ƏLİYEVA,
"Azərbaycan"
