Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Gürcüstana dövlət səfəri bütün Cənubi Qafqaz regionu üçün mühüm bir siqnaldır. Dövlət başçısının Gürcüstan Prezidenti Mixeil Kavelaşvili və Baş nazir İrakli Kobaxidze ilə görüşləri qlobal gərginlik fonunda baş tutub, beynəlxalq təhlükəsizlik sistemi son onilliklərin ən çətin dövrlərindən birini yaşayır.
Bu kontekstdə Azərbaycan liderinin Cənubi Qafqazın münaqişə zonasından tədricən sülh, sabitlik və əməkdaşlıq məkanına çevrilməsi ilə bağlı fikirləri xüsusi əhəmiyyət kəsb edir: “Bu gün Cənubi Qafqazda tamamilə yeni vəziyyət yaranmaqdadır və Cənubi Qafqazda yerləşən ölkələr bu imkanları əldən verməməlidir. Çünki bu gün sülh, təhlükəsizlik, əmin-amanlıq, sabitlik əfsuslar olsun ki, dünyanın müxtəlif yerlərində pozulur və bunun nəticəsində qanlı toqquşmalar, müharibələr, əzab-əziyyət və itkilər baş verir. Cənubi Qafqazda da vaxtilə buna oxşar mənzərə mövcud idi. Amma bu gün Cənubi Qafqaz artıq sülh, əmin-amanlıq, təhlükəsizlik, əməkdaşlıq məkanına çevrilir və mən burada Gürcüstanın rolunu da xüsusilə qeyd etmək istərdim”. Bu, şübhəsiz ki, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpasından və regionda sülh gündəliyinin irəli sürülməsindən sonra mümkün olan real prosesləri əks etdirir. Vurğulamaq vacibdir ki, Bakının bu yeni reallığı qorumaq və gücləndirmək zərurəti ilə bağlı mesajı ilk növbədə Ermənistana ünvanlanıb. Bu ölkədəki daxili siyasi dinamika sülh yolu ilə həll tərəfdarları ilə əldə edilən irəliləyişi təhlükə altına almağa hazır olan revanşist qüvvələr arasında mübarizə ilə xarakterizə olunmaqda davam edir.
Bu mənada Azərbaycan və Gürcüstan arasındakı münasibətlərə həqiqətən də mehriban qonşuluq modeli kimi baxmaq olar. Azərbaycan və Gürcüstanın ikitərəfli münasibətlərində böyük bir mirası var. Dövlət başçımızın dediyi kimi: “Bizim tarixi əlaqələrimiz dövlətlərarası əlaqələrimiz üçün möhkəm zəmindir”. Bu əlaqələr qarşılıqlı hörmət, etimad və milli maraqların nəzərə alınmasının möhkəm təməli üzərində qurulmuşdur. Onilliklərdir ki, Bakı və Tbilisi postsovet məkanında nadir hallarda rast gəlinən beynəlxalq hüququn əsas məsələləri - ilk növbədə ərazi bütövlüyü prinsipi üzrə mövqelərin birliyini nümayiş etdirirlər. Hər iki ölkə sərhədlərin qarşılıqlı tanınması və bir-birinin daxili işlərinə qarışmamaq siyasətinə ardıcıl olaraq sadiqdir. Bundan əlavə, Azərbaycan və Gürcüstan beynəlxalq təşkilatlarda bir-birini davamlı olaraq dəstəkləyir, qlobal səhnədə mövqelərini möhkəmləndirir.
Və əlbəttə ki, ölkələrimiz arasındakı münasibətlərin bu təbiəti də iqtisadi təmələ malikdir. Aydındır ki, Orta Dəhliz Avrasiyanın geoiqtisadi arxitekturasının əsas elementinə çevrilir. Onun mərkəzi hissəsi Azərbaycan və Gürcüstan ərazilərindən keçərək Xəzər dənizini Qara dəniz regionu ilə birləşdirir. Xatırladaq ki, bu marşrut Xəzər dənizindəki limanları, əsasən Ələtdəki Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanını, eləcə də Azərbaycanın dəmir yolu infrastrukturunu və Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolunu, üstəgəl Qara dənizə çıxışı təmin edən Gürcüstanın Poti və Batumi limanlarını əhatə edir. Bu gün Tbilisidə keçirilən görüşdə müzakirə edilən Orta Dəhlizin genişləndirilməsi liman infrastrukturunun modernləşdirilməsini, dəmir yolu tutumunun artırılmasını, logistikanın rəqəmsallaşdırılmasını və tranzit müddətinin azaldılmasını nəzərdə tutur.
Hər halda, layihənin əhəmiyyətini qiymətləndirmək çətindir. Bu, Avrasiyanın ənənəvi marşrutlardan asılılığını azaldır, Cənubi Qafqazın tranzit mərkəzi kimi rolunu gücləndirir, sabit tranzit gəlirləri yaradır və infrastruktur və logistika inkişafını stimullaşdırır. Buna görə də, bu layihənin böyük potensialı var. Enerji Azərbaycan və Gürcüstan arasında əməkdaşlığın əsas sahəsi olaraq qalır. Azərbaycan resursları Gürcüstan vasitəsilə qlobal bazarlara çatır. Bu, həm neftə, həm də qaza aiddir. Xatırladaq ki, Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri iyirmi ildir ki, uğurlu regional əməkdaşlığın simvolu olub. Bu, ənənəvi maneələri aşaraq Xəzər neftinin qlobal bazarlara tədarükünü təmin edir. Avropanın enerji təhlükəsizliyində əsas amilə çevrilmiş Cənub Qaz Dəhlizi də eyni dərəcədə vacibdir. 2022-ci ildən sonra qlobal yükdaşıyıcılar ənənəvi marşrutları keçərək marşrutlar axtarmağa başladılar. Rusiyadan keçən Şimal Dəhlizi Qərb biznesi üçün zəhərli hala gəldi. İrandan keçən Cənub Dəhlizi sanksiyalar səbəbindən əksər Qərb şirkətləri üçün bağlı qalır və son həftələrdə İslam Respublikası ətrafında baş verən hadisələr nəzərə alınmaqla, İran vasitəsilə istənilən logistikanın taleyi nəzəri məsələyə çevrilir. Bu fonda Orta Dəhliz yalnız alternativ deyil, yeganə mümkün alternativ olduğunu sübut etdi. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev bunu bu ilin mart ayında XIII Qlobal Bakı Forumundakı çıxışında birbaşa bildirib: "Azərbaycan vasitəsilə daşınan yüklərə tələbat artır və biz həm Qərbdə, həm də Şərqdə bir çox ölkələr üçün mühüm tranzit ölkəsi rolunu oynayırıq".
Ümumilikdə, iki ölkə arasında ticarət-iqtisadi əməkdaşlıq davamlı artım nümayiş etdirir. Ticarət dövriyyəsi artıq 800 milyon dolları keçib və mövcud tendensiya davam edərsə, yaxın gələcəkdə 1 milyard dollara çatmaq olduqca realdır. Azərbaycan Gürcüstan iqtisadiyyatının ən böyük investorlarından biri olaraq qalır. İnvestisiyalar 3,7 milyard dollara çatıb ki, bu da həm Gürcüstanın əlverişli investisiya mühitini, həm də Bakının maliyyə imkanlarını əks etdirir.
Əməkdaşlıq geniş sahələri əhatə edir: nəqliyyat və logistika, enerji, bankçılıq, turizm, tikinti və infrastruktur. Şübhəsiz ki, Ermənistanın regional iqtisadi proseslərə daxil edilməsi Cənubi Qafqazın davamlı inkişafında mühüm amil ola bilər. Lakin onilliklər ərzində Yerevan ərazi iddiaları və işğal siyasətinə əsaslanıb ki, bu da ölkəni əsas layihələrdən faktiki olaraq təcrid etmişdir. Lakin, dəyişən hərbi-siyasi reallıqdan və Bakının sülh gündəliyini fəal şəkildə təşviq etməsindən sonra vəziyyət dəyişməyə başlamışdır. Bu gün Ermənistanın regional nəqliyyat və enerji təşəbbüslərinin bir hissəsi olmaq imkanı var, lakin bu, revanşist ritorika və təcrübələrindən tamamilə imtina etməyi tələb edir. Azərbaycan-Gürcüstan münasibətləri iki müstəqil, qonşu dövlətin dinc və qarşılıqlı faydalı gündəmi necə həyata keçirə biləcəyinə nümunə ola bilər.
Hicran HÜSEYNOVA,
Milli Məclisin Ailə, qadın və uşaq
məsələləri komitəsinin sədri, professor
