“UN-Habitat”: WUF13 qlobal mənzil böhranının aradan qaldırılması üçün tərəfdaşlıqların formalaşdırılmasına imkan verəcək

Mənzil qiymətlərinin sürətlə artması, silahlı münaqişələrin nəticələri, iqlim sarsıntıları və qeyri-rəsmi yaşayış məntəqələrində yaşayan insanların sayının çoxalması Bakıda keçiriləcək BMT-nin Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun (WUF13) 13-cü Sessiyasının əsas mövzularından biri olacaq.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu barədə BMT-nin Xəbərlər Xidmətinin saytında dərc olunmuş məqalədə bildirilir.

Qeyd olunur ki, BMT-nin Məskunlaşma Proqramı (UN-Habitat) tərəfindən Azərbaycanla birgə təşkil edilən forum dünya liderlərini, merləri, urbanistləri, hökumət nümayəndələrini, beynəlxalq təşkilatları, özəl sektor və vətəndaş cəmiyyəti təmsilçilərini bir araya gətirəcək.

Builki forumun mövzusu “Hamı üçün mənzil: təhlükəsiz və dayanıqlı şəhərlər və yaşayış məntəqələri”dir. BMT-də vurğulanır ki, mənzil böhranı qlobal miqyas alır. Təşkilatın məlumatına görə, hazırda təxminən 2,8 milyard insan qeyri-münasib yaşayış şəraitində yaşayır, bir milyarddan çox insan gecəqondularda və qeyri-rəsmi yaşayış məntəqələrində məskunlaşıb, 300 milyondan artıq insan isə faktiki olaraq evsizdir. Gözlənilir ki, 2050-ci ilədək dünya əhalisinin təxminən 70 faizi şəhərlərdə yaşayacaq ki, bu da vəziyyəti daha da ağırlaşdıra bilər.

Məqalədə qeyd edilir ki, yaşayış xərclərinin artması və beynəlxalq böhranlar mənzil sektoruna təzyiqi getdikcə artırır. “UN-Habitat”ın icraçı direktoru Anaklaudia Rossbaxın sözlərinə görə, münaqişələr və qlobal təchizat zəncirində yaranan pozuntular mənzil sahəsində mövcud problemləri əhəmiyyətli dərəcədə dərinləşdirə bilər.

BMT-də vurğulanır ki, bu gün mənzil məsələsinə yalnız ev tikintisi kontekstində baxılmır. Mənzil məsələsi insan ləyaqəti, sosial sabitlik, səhiyyə, təhsil və şəhərlərin dayanıqlı inkişafı ilə birbaşa bağlıdır.

BMT İnkişaf Proqramı (UNDP) rəhbərinin müavini Fransin Pikap BMT-nin Xəbərlər Xidmətinə müsahibəsində bildirib ki, mövcud böhran insan hüquqları, sosial siyasət, gender bərabərliyi və maliyyələşdirmə məsələlərini əhatə edən kompleks yanaşma tələb edir.

Forumun mərkəzi mövzularından biri də qeyri-rəsmi yaşayış məntəqələrinin çoxalması ilə bağlı olacaq. BMT-nin qiymətləndirmələrinə görə, hazırda təxminən 1,1 milyard insan gecəqondularda yaşayır və yaxın onilliklərdə bu rəqəm daha iki milyard arta bilər. Uşaqların vəziyyəti xüsusi narahatlıq doğurur. Gecəqondu sakinləri arasında uşaqların sayının 350 milyondan 500 milyonadək olduğu bildirilir.

Bununla yanaşı, “UN-Habitat”da hesab edirlər ki, qeyri-rəsmi yaşayış məntəqələrinə yalnız problem kimi yanaşmaq olmaz, çünki milyonlarla insan üçün məhz həmin ərazilər şəhərlərdə mənzil əldə etməyin yeganə imkanına çevrilir.

Forumda münaqişələrdən və təbii fəlakətlərdən sonra şəhərlərin bərpası məsələlərinə də ciddi diqqət ayrılması planlaşdırılır. BMT-nin məlumatına görə, 2022-ci ilin sonuna dünyada məcburi köçkünlərin sayı 123 milyon nəfəri ötüb və onların 60 faizdən çoxu məhz şəhərlərdə sığınacaq tapıb.

Müzakirələr zamanı forum iştirakçıları yalnız yaşayış yerini itirmiş insanların müvəqqəti yerləşdirilməsini deyil, həm də dağıdılmış ərazilərin uzunmüddətli bərpasını, iş yerlərinin yaradılmasını və əhalinin normal həyata qaytarılmasını müzakirə etməyi planlaşdırırlar.

Fransin Pikapın sözlərinə görə, müasir böhranlar getdikcə daha çox şəhərlərdə cəmləşir. O bildirib ki, münaqişələr, iqlim dəyişiklikləri və urbanizasiya məsələləri bir-biri ilə sıx bağlıdır və beynəlxalq səviyyədə birgə həllər tələb edir.

Müzakirələrin ayrıca bir hissəsi iqlim risklərinə həsr olunacaq. BMT-də bildirirlər ki, iqlim dəyişiklikləri mənzil böhranını yaradan əsas amillərdən birinə çevrilir. Təkcə 2023-cü ildə daşqınlar, tufanlar, yanğınlar və digər ekstremal hava hadisələri səbəbindən 20 milyondan çox insan öz evlərini tərk etməyə məcbur qalıb. Ekspertlərin qiymətləndirmələrinə görə, 2040-cı ilədək iqlim dəyişiklikləri nəticəsində dünyada təxminən 167 milyon ev itirilə bilər.

Bununla yanaşı, tikinti sektoru karbon qazı emissiyalarının ən böyük mənbələrindən biri olaraq qalır. Binaların tikintisi və istismarı qlobal enerjimənşəli CO2 emissiyalarının təxminən 34 faizini təşkil edir. Bu səbəbdən forum iştirakçıları mənzil tikintisinin həcmini artırmaqla yanaşı, iqlimə mənfi təsirin azaldılması yollarını da müzakirə etməyi planlaşdırırlar.

“UN-Habitat”da bildiriblər ki, Bakıda keçiriləcək Ümumdünya Şəhər Forumu qlobal mənzil böhranının aradan qaldırılması və birgə həll yollarının hazırlanması üçün yeni beynəlxalq tərəfdaşlıqların formalaşmasına imkan yaradacaq və bununla bağlı ümidlər böyükdür.

Bundan əlavə, forum 2016-cı ildə qəbul edilmiş Yeni Şəhər İnkişafı Proqramı çərçivəsində davam edən onillik dövrün mühüm mərhələlərindən birinə çevriləcək. Bakıda keçiriləcək müzakirələrin sənədin icrasına dair aralıq hesabatın hazırlanmasına töhfə verəcəyi gözlənilir. Həmin hesabat BMT Baş Assambleyasında iyul ayında Nyu-Yorkda müzakirə olunacaq.