Süni intellekt (Sİ) ilə bağlı zəifliklər hazırda dünyada mövcud olan təhdid və risklər arasında ən sürətlə artan kibertəhdidlərdən biridir. Bu səbəbdən süni intellekt alətlərinin təhlükəsizlik auditinin aparılması getdikcə daha böyük əhəmiyyət kəsb edir.
Bu barədə AZƏRTAC-a açıqlamasında Xüsusi Rabitə və İnformasiya Təhlükəsizliyi Dövlət Xidmətinin (XRİTDX) İdarə rəisi Tural Məmmədov bildirib.
O qeyd edib ki, Dünya İqtisadi Forumunun “Kiberrisklər və Süni intellekt” hesabatında 2026-cı ildə təşkilatların 64 faizinin Sİ alətlərinin təhlükəsizlik auditini həyata keçirməyə başladığı vurğulanır.
T.Məmmədov diqqətə çatdırıb ki, Azərbaycanda süni intellekt həllərinin təhlükəsizliyi ilə bağlı müvafiq tənzimləmə istiqamətində də işlər aparılır. Prezident İlham Əliyevin 2025-ci il 19 mart tarixli Sərəncamı ilə “Azərbaycan Respublikasının 2025–2028-ci illər üçün Süni İntellekt Strategiyası” təsdiq edilib.
“Dünya ölkələrinin 2026-cı ildə süni intellekt həllərinin auditi ilə bağlı gəldiyi qənaətə ölkəmizdə bir il əvvəl gəlinib. Strategiyada təhlükəsizlik auditlərinin keçirilməsi XRİTDX-nin üzərinə yeni vəzifə kimi qoyulub və süni intellekt həllərinə təhlükəsizlik üzrə rəyin verilməsi Xidmətə tapşırılıb”, - deyə o bildirib.
İdarə rəisinin sözlərinə görə, hazırda XRİTDX-də bu istiqamətdə işlər davam etdirilir və süni intellekt həllərinə dair təhlükəsizlik tələbləri artıq formalaşdırılıb. Yaxın vaxtlarda həmin tələblərin təsdiq üçün hökumətə təqdim edilməsi nəzərdə tutulur.
“Azərbaycanda süni intellekt həllərinin tətbiqinin sürətlə genişləndiyi bir vaxtda bu sahədə təhlükəsizlik tələblərinin müəyyənləşdirilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır. Eyni zamanda, süni intellekt həlləri hazırlayan qurum və şirkətlərin də həmin tələblərə həssas yanaşması və onlara riayət etməsi vacibdir”, - deyən T.Məmmədov süni intellekt təhlükəsizliyi ilə bağlı yeni hücum vektorlarının da meydana çıxdığını diqqətə çatdırıb.
Onun sözlərinə görə, artıq yalnız süni intellekt həllərinin öz təhlükəsizliyi deyil, həmin sistemlərin hakerlərin birbaşa hədəfinə çevrilməsi də ciddi risklər yaradır. “Djinn Stealer” zərərvericisini buna nümunə göstərən ekspert bildirib ki, əvvəllər “stealer” tipli zərərvericilər əsasən istifadəçi kompüterlərini yoluxduraraq brauzerlərdə saxlanılan məlumatların, şifrələrin və hesabların ələ keçirilməsinə yönəlirdisə, yeni “stealerlər AI” kodlaşdırma köməkçilərinin konfiqurasiya fayllarını da hədəfə alır. Bu cür hücumlar hakerlərə süni intellektin inkişaf mühitinə sızmaq üçün yeni imkanlar yaradır.
İdarə rəisi süni intellekt agentlərinə qarşı “prompt injection” hücumlarının da yeni təhlükəsizlik vektoru kimi formalaşdığını bildirib. Onun sözlərinə görə, “Zscaler” tərəfindən aşkarlanan kampaniyalardan birində veb-saytlarda yerləşdirilən “prompt injection” vasitəsilə internetdə araşdırma aparan və investisiya qərarları verən avtonom süni intellekt agentləri manipulyasiya edilib. “Prompt injection” hücumuna məruz qalan agentlərin hakerlərin saxta platformalarına etibar etməsi və onların təqdim etdiyi investisiya tövsiyələri əsasında kriptovalyuta cüzdanlarına ödənişlər etməsi mümkün olub.
T.Məmmədov süni intellekt modellərinin hallüsinasiyalarından sui-istifadə edilməsini də yeni təhlükə kimi qeyd edib. Bildirib ki, süni intellekt köməkçilərinin mövcud olmayan kitabxanaları tövsiyə etməsi hallarında hakerlər həmin adlarla saxta kitabxanalar yaradaraq zərərli paketlər yaymağa çalışırlar. Bu yanaşma “AI HalluSquatting” hücumu kimi tanınır.
“Bu hücum növünün olduqca yeni və unikal olması süni intellekt təhlükəsizliyi sahəsində indiyədək geniş müzakirə olunmayan yeni təhlükəsizlik vektorlarının meydana çıxdığını göstərir”, - deyə ekspert vurğulayıb.
Onun sözlərinə görə, süni intellekt avtomatlaşdırılmış biznes alətlərində və qərar qəbuletmə proseslərində tətbiqi genişləndikcə yeni təhlükəsizlik mühitlərinin yaradılması və yeni risk matrislərinin nəzərə alınması zəruridir.
T.Məmmədov beynəlxalq sorğuların nəticələrinin də bu tendensiyanı təsdiqlədiyini bildirib. Onun sözlərinə görə, “Infosecurity Europe 2026” çərçivəsində keçirilmiş sorğuda iştirak edən mütəxəssislərin 87 faizi süni intellektin məhsuldarlığı artırdığını təsdiqləsə də, onların dörddəbiri süni intellekt agentlərini təşkilatlar üçün ən böyük təhdidlərdən biri hesab edir.
“Şirkətlər artıq yalnız insanları və onların kibergigiyena davranışlarını deyil, biznes qərarları qəbul edən etibarlı süni intellekt identifikasiyalarını da qorumaq məcburiyyətindədirlər”, - deyə o qeyd edib.
İdarə rəisi “Secureframe” tərəfindən yayımlanan hesabata da diqqət çəkib. Bildirib ki, hesabatda müdafiə sənayesi şirkətlərinin 85 faizinin yaxın iki ildə süni intellekt əsaslı kiberhücumlar və “deepfake” sosial mühəndisliyi ilə qarşılaşacağından narahat olduğu göstərilir.
“Daha narahatedici məqam isə şirkətlərin 72 faizinin bu tip milli səviyyəli təhdidləri aşkar edə biləcəyinə əmin olmamasıdır. Süni intellekt həllərinin tətbiqi sürətlə genişləndikcə onların yaratdığı yeni risklərin əvvəlcədən müəyyənləşdirilməsi, təhlükəsizlik auditlərinin aparılması və müvafiq müdafiə mexanizmlərinin formalaşdırılması həm dövlət, həm də özəl sektor üçün əsas prioritetlərdən birinə çevrilməlidir”, - deyə T.Məmmədov əlavə edib.
