Avqustun 8-i Azərbaycanın sülh və diplomatiya tarixində mühüm mərhələdir. Eyni zamanda, İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra Cənubi Qafqazda formalaşan yeni reallıqlar fonunda baş vermiş tarixi hadisədir. 2025-ci il avqustun 8-də Azərbaycan Prezidenti Vaşinqtonda, Ağ Evdə qalib lider kimi qarşılandı. Prezident İlham Əliyev təkcə müharibədə Qələbə qazanmış dövlət başçısı deyil, həm də Cənubi Qafqaz kimi həssas və strateji əhəmiyyətə malik regiona sülh, sabitlik və təhlükəsizlik gətirmiş, yeni regional status-kvonun müəllifi kimi ABŞ Prezidenti tərəfindən qəbul edildi. Əslində, bu prosesə doğru Azərbaycan uzun müddət addımlayırdı. 2020-ci ildə Ermənistan üzərində qazanılmış tarixi Qələbə, 2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilən antiterror tədbirləri ilə tam başa çatdı. Bunun nəticəsində Azərbaycan həm ərazi bütövlüyünü, həm də dövlət suverenliyini tam təmin etdi və Cənubi Qafqazda beynəlxalq hüquqa əsaslanan yeni, ədalətli status-kvo formalaşdırdı. Bu reallıqlar fonunda Cənubi Qafqaz dünya dövlətlərinin diqqət mərkəzinə yeni məzmunla daxil oldu. Əvvəllər region münaqişə ocağı kimi qiymətləndirilir, böyük dövlətlər tərəfindən geosiyasi təsir aləti kimi istifadə edilirdi. Artıq Cənubi Qafqaz münaqişə bölgəsi deyil, sülhün, sabitliyin, təhlükəsizliyin təmin olunduğu, eyni zamanda, beynəlxalq logistika və iqtisadi maraqlara cavab verən etibarlı region kimi qəbul edilir.
Bu fikirləri AZƏRTAC-a açıqlamasında politoloq Xəyal Bəşirov deyib.
Ermənistan ərazisindən keçən, təxminən 42 kilometrlik hissənin idarə olunması ilə bağlı əldə edilmiş TRIPP layihəsinin də İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra Azərbaycanın yaratdığı yeni geosiyasi reallıqların tərkib hissəsi olduğunu vurğulayan siyasi şərhçi bildirib: “Münaqişə və müharibənin davam etdiyi bir regionda heç bir beynəlxalq layihənin həyata keçirilməsi mümkün olmazdı. Təhlükəsizlik təmin edilmədən nə dövlətlər, nə beynəlxalq şirkətlər, nə də iri investorlar belə bir marşrutdan istifadə edərdilər. Bu gün isə həmin imkan yaranıb. Formalaşan yeni nəqliyyat dəhlizi təkcə Azərbaycan, Ermənistan və qonşu dövlətlərin deyil, bütövlükdə Şərqlə Qərbi birləşdirən beynəlxalq iqtisadi əlaqələrin maraqlarına xidmət edən mühüm marşruta çevrilib. Bütün bunlar Azərbaycan Prezidentinin həyata keçirdiyi uzaqgörən siyasətin və uğurlu diplomatiyanın məntiqi nəticəsidir. ABŞ kimi qlobal gücün rəhbəri Donald Trampın ötən il avqustun 8-dən etibarən Azərbaycan Prezidenti haqqında müsbət fikirlər səsləndirməsi, Azərbaycanı dost dövlət, Azərbaycan xalqını isə dost xalq kimi xarakterizə etməsi, Prezident İlham Əliyevin müxtəlif çıxışlarından sitatlar gətirməsi və bunları sosial media hesablarında paylaşması göstərir ki, o, Azərbaycanın yürütdüyü siyasəti yüksək qiymətləndirir və təqdir edir”.
O qeyd edib ki, eyni zamanda, müxtəlif dövrlərdə baş tutan birbaşa təmaslar və məktublaşmalar da ABŞ rəhbərliyinin Azərbaycana münasibətinin əvvəlki dövrlərlə müqayisədə fərqli mərhələyə qədəm qoyduğunu göstərir: “Biz bu əlverişli siyasi şəraitdən istifadə edərək, ABŞ Konqresinin 907-ci düzəlişinin aradan qaldırılmasına nail olmağı hədəfləyirik və bu istiqamətdə artıq yüksək səviyyədə razılıq əldə olunub. Hesab edirəm ki, Azərbaycanın hərbi qələbəsi, ərazi bütövlüyünün və dövlət suverenliyinin təmin olunması ilə yanaşı, son beş il ərzində həyata keçirilən uğurlu diplomatiyanın nəticəsi olaraq 2025-ci il avqustun 8-də dünya Azərbaycanın yaratdığı yeni reallıqları qəbul etmiş və faktiki olaraq təsdiqləmiş oldu. Bu görüş Azərbaycan diplomatiyasının və sülh siyasətinin ən mühüm uğurlarından biri kimi qiymətləndirilə bilər”.
Politoloq vurğulayıb ki, bu proses təkcə Cənubi Qafqazda deyil, bütövlükdə dünyada Azərbaycanın nüfuzunun, rolunun və beynəlxalq etimadının artmasına mühüm töhfə verdi. Eyni zamanda, bu prosesin əsas müəllifi kimi Prezident İlham Əliyev həm müharibəni Qələbə ilə başa çatdıran lider, həm antiterror tədbirlərini yüksək peşəkarlıqla həyata keçirən Ali Baş Komandan, həm də regiona sülh, təhlükəsizlik və sabitlik gətirən dövlət başçısı kimi tarixdə öz yerini möhkəmləndirdi.
“Zəngəzur dəhlizi kimi mühüm strateji layihənin reallaşması istiqamətində atılan addımlar da onun həyata keçirdiyi siyasətin məntiqi nəticəsidir. Əminliklə demək olar ki, bu tarix həm Azərbaycan xalqının, həm regionun, həm də dünya sülh tarixinin yaddaşında mühüm hadisə kimi qalacaq. Gələcək nəsillər də bu prosesin nəticəsi olaraq formalaşan sülh, təhlükəsizlik, sabitlik və əməkdaşlıq mühitindən faydalanacaqlar”, - deyə X.Bəşirov əlavə edib.
