Fransada etirazlar artıq neçənci həftədir ki, səngimir. Oktyabrın 31-də Paris ardıcıl üçüncü kütləvi etiraz şənbəsini yaşadı. Fransa Daxili İşlər Nazirliyinin məlumatına görə, təkcə həmin gün 565 nəfər saxlanılıb. Küçələrə on minlərlə polis və jandarm çıxarılıb, onların arasında terrorla mübarizə üçün yaradılmış xüsusi bölmələr də var. Bu aksiya sentyabrda təmirsiz məktəb binaları və müəllim çatışmazlığına qarşı etirazlarla başlamışdı. Bu fakt özü çox şey deyir.
Milli Məclisin deputatı Sevinc FƏTƏLİYEVA qəzetimizə açıqlamasında dedi ki, məktəblilərin qaldırdığı sosial tələblərə dövlətin cavabı xüsusi təyinatlılar, gözyaşardıcı qaz və kütləvi həbslər olursa, deməli, siyasi imkanlar tükənib. "Əlbəttə, heç bir dövlət talançılığa və zorakılığa göz yuma bilməz. Amma etirazçıların böyük əksəriyyəti dinc insanlardır, tələbələr, müəllimlər, həmkarlar ittifaqlarının üzvlərindən ibarətdir. Onların sualı sadədir: dövlət niyə daha çox tələb edir, amma getdikcə daha az verir? Təhsil dövlət idarəçiliyinin ən dəqiq göstəricisidir. İqtisadi problemləri illərlə gizlətmək, borcları gələcək nəsillərin üzərinə yükləmək, hər şeyi xarici səbəblərlə izah etmək olar, amma sinifdə damı axan tavanı və lövhənin qarşısında olmayan müəllimi gizlətmək mümkün deyil. Fransa uzun illər məktəbi "sosial lift" kimi təqdim edib, kasıb məhəllədən olan uşaqlara da yuxarı qalxmaq imkanı vəd edib. Bu gün həmin lift dayanıb. Dayanan isə təkcə təhsil siyasəti deyil, dövlətlə cəmiyyət arasında olan, amma yerinə yetirilməyən vəddir. Fransa hakimiyyətinin bu suala cavabı yoxdur. Bunun əvəzinə üç məlum bəhanə var. Birincisi, günahkar axtarışıdır: məsuliyyət müxalifətdəki ifrat solçu "Boyun əyməyən Fransa" partiyasının üzərinə qoyulur. Amma heç bir müxalifət partiyası insanların real razılığı olmadan həftələrlə yüz minlərlə adamı küçəyə çıxara bilməz. İkincisi, xarici səbəblərdir. Prezident Makron etirazları İran ətrafındakı müharibə və yanacaq qiymətlərinin artması ilə izah edir. Lakin fransız məktəblərində illərdir müəllim çatışmırsa, bunda Hörmüz boğazının nə günahı var? Üçüncüsü isə güc və məhdudiyyətlərdir: yürüşlər şəhər mərkəzlərindən uzaqlaşdırılır, fransız hüquqşünaslarının özlərinin toplaşmaq azadlığına təhlükə saydığı yeni qanun layihəsi müzakirə olunur", - deyə o əlavə etdi.
Deputat hesab edir ki, bu, təsadüfi böhran deyil, sistemli idarəçilik problemidir. Makronun prezidentliyi dövründə Fransa bir-birinin ardınca sosial partlayışlar yaşayıb. 2018-ci ildə "sarı jiletlilər", 2023-cü ildə parlamentdə səsvermə olmadan keçirilən pensiya islahatına qarşı etirazlar, 2025-ci ilin payızında "Hər şeyi blokadaya alaq" hərəkatı. Hər dəfə də ssenari eynidir: hakimiyyət əvvəlcə eşitmir, sonra güc tətbiq edir, sonra kiçik güzəştlərə gedir. Bir-iki ildən sonra isə hər şey yenidən, daha kəskin formada başlayır. 2024-cü ildə parlamentin vaxtından əvvəl buraxılması da ölkəyə sabitlik gətirmədi: sabit çoxluq yoxdur, hökumətlər bir-birini əvəz edir, uzunmüddətli islahatlar isə təxirə salınır.
Sevinc Fətəliyeva qeyd etdi ki, bu fonda Fransanın beynəlxalq arenada demokratiya və insan hüquqları müəllimi rolunda çıxış etməsi xüsusilə təəccüblü görünür: "Paris illərdir başqa ölkələrə, o cümlədən Cənubi Qafqaza dair məsələlərdə "nəsihətlər" verir, Avropa parlament platformalarında faktlara deyil, siyasi konyunkturaya əsaslanan qətnamələrin təşəbbüskarı olur. Halbuki öz küçələrində məktəblilərin etirazına antiterror bölmələri ilə cavab verir. Elə isə dinc toplaşmaq hüququnu yeni qanunlarla məhdudlaşdırmağa çalışan bir dövlətin başqalarına dərs deməyə mənəvi haqqı varmı? Əlbəttə ki, yox. Biz fransız xalqına sabitlik və rifah arzulayırıq. Amma beynəlxalq münasibətlərdə ədalət eyni standartların hamıya tətbiq olunmasını tələb edir. İkili standartlar təkcə Fransanın xarici siyasətdəki nüfuzuna zərbə vurmur, ölkə daxilində də inamı sarsıdır".
"Fransa vətəndaşları görürlər ki, hökumətləri başqa ölkələrdə problem axtarmağa daha çox enerji sərf edir, nəinki öz məktəblərini təmir etməyə" deyən deputat diqqətə çatdırıb ki, noyabrın 5-də Fransanın ən böyük həmkarlar ittifaqları ümummilli tətil keçirəcək və etiraz küçələrdən iş yerlərinə keçəcək. Bu, Yelisey sarayı üçün ciddi sınaq olacaq. Fransa hakimiyyəti, nəhayət, anlamalıdır ki, demokratiya başqalarına ixrac edilən bir şüar deyil. Demokratiya ilk növbədə öz vətəndaşını, xüsusilə də gəncləri eşitmək və onların tələblərini konkret qərarlara çevirmək bacarığıdır. Uzun müddət səsi eşidilməyən cəmiyyət bir müddətdən sonra daha ucadan danışmağa başlayır. Bu gün Fransa küçələrində eşidilən məhz həmin səsdir.
Əsmər QARDAŞXANOVA,
"Azərbaycan"
