Minlərlə azərbaycanlı barədə məlumat verməyən Ermənistan törətdiyi hərbi cinayət əməllərinin məsuliyyətindən yayınır
Azərbaycan xalqının yaddaşında dərin izlər qoymuş ən ağrılı yaralardan biri Ermənistanın hərbi təcavüzü nəticəsində itkin düşmüş minlərlə soydaşımızın naməlum taleyidir. Müharibə başa çatsa da, illərdir doğmalarından xəbərsiz qalan ailələrin ümidli gözləri hələ də yoldadır. Bu gün azad olunmuş torpaqlarda aşkarlanan kütləvi məzarlıqlar insanlıq dramını gözlər önünə sərir. Biz itkin doğmasının faciəvi ölümünə yanan, eyni zamanda illər sonra onun kiçik bir nişanəsini tapmaqla təsəlli tapıb ağlayan insanların sarsıdıcı hisslərinə şahid oluruq. Xalqımızın başına gətirilən bu dəhşətli müsibətlər qan yaddaşımızdır və zaman keçsə də, bu tarixi həqiqətlər heç vaxt unudulmayacaq.
Ümumbəşəri humanitar problem
İtkin insanların taleyi yalnız bizim cəmiyyəti yox, bəşəriyyəti düşündürməli olan beynəlxalq humanitar faciədir. “İtkin düşmüş şəxslər probleminin həllində etimadın gücləndirilməsi və effektiv mexanizmlərin inkişaf etdirilməsi” mövzusunda Bakı Dialoqu formatında IV beynəlxalq konfransın iştirakçılarına müraciətində Prezident İlham Əliyev vurğulayıb ki, itkin düşmüş şəxslər problemi silahlı münaqişələrin ən ağır nəticələrindən biridir: “Biz bu məsələyə dünyanın müxtəlif bölgələrində insanların həyatına təsir edən ümumbəşəri humanitar problem kimi yanaşırıq”.
Müharibənin acı nəticələrini aradan qaldırmaq, taleyi qaranlıq qalan hər bir vətəndaşın aqibətinə aydınlıq gətirmək bu gün Azərbaycan dövlətinin prioriteti və mənəvi öhdəliyidir.
Ermənistanın otuz ildən artıq davam edən hərbi təcavüzü nəticəsində aralarında uşaqlar, qadınlar və ahılların da olduğu minlərlə azərbaycanlı itkin düşmüş şəxs kimi qeydə alınıb. Təəssüf ki, uzun illər ərzində Beynəlxalq Qızıl Xaç Komitəsi də daxil olmaqla müvafiq beynəlxalq qurumların bu istiqamətdə fəaliyyəti gözlənilən nəticəni verməyib.
Ermənistan tərəfi isə nə işğal dövründə, nə də Vətən müharibəsindən sonra taleyi naməlum olan vətəndaşlarımızla bağlı heç bir məlumat təqdim etməyib. Təcavüzkarın məqsədi törədilmiş dəhşətli hərbi cinayətləri, əsirlərə, girovlara verilən insanlıqdan kənar işgəncələri və kütləvi qətliamları gizlətməkdir.
2020-ci il Vətən müharibəsində qazanılan tarixi Zəfər və torpaqlarımızın işğaldan azad edilməsi itkin düşmüş vətəndaşlarımızın axtarışı üçün tamamilə yeni şərait yaratdı. Azad olunmuş ərazilər minalardan təmizləndikcə, erməni faşizminin qanlı izləri bir-bir üzə çıxır. Xocalıda, Şuşada, Füzulidə, Xocavənddə və digər bölgələrimizdə ard-arda kütləvi məzarlıqlar aşkarlanıb.
Aşkar olunan insan qalıqları üzərində aparılan ekspertizalar azərbaycanlı əsir və girovların xüsusi amansızlıqla qətlə yetirildiyini, işgəncələrə məruz qaldığını sübut edir. Prezident İlham Əliyev sözügedən müraciətində bu barədə qeyd edib ki, əsir və girovların beynəlxalq təşkilatlardan gizlədilməsi, işgəncə ilə öldürülməsi və cinayətlərin izlərinin ört-basdır edilməsi beynəlxalq hüququn kobud şəkildə pozulmasıdır: “Bu əməllərə hüquqi qiymət verilməlidir”.
Qanlı əməllərin statistikası
Oktyabrın 1-nə Əsir və itkin düşmüş, girov götürülmüş vətəndaşlarla əlaqədar Dövlət Komissiyasında hərbi təcavüz nəticəsində itkin düşmüş 4010 nəfər qeydiyyatdadır. Onlardan 4004 nəfəri Birinci Qarabağ müharibəsində, 6 nəfəri isə 2020-ci ilin 44 günlük Vətən müharibəsində itkin düşüb. İtkinlərin 3228 nəfəri hərbçi, 782 nəfəri mülki şəxsdir. Mülki şəxslər arasında 71 uşaq, 288 qadın və 319 ahıl şəxs var
Dövlət Komissiyası aidiyyəti qurumlarla birlikdə məzarların yerlərinin müəyyənləşdirilməsi, qazıntı, ekshumasiya və qalıqların eyniləşdirilməsi işlərini genişləndirib. İtkinlərin yaxın qohumlarından, ümumilikdə 11 min 566 donordan bioloji nümunələr toplanaraq sistemləşdirilib.
“İtkin düşmüş şəxslər probleminin həllində etimadın gücləndirilməsi və effektiv mexanizmlərin inkişaf etdirilməsi” mövzusunda Bakı Dialoqu formatında IV beynəlxalq konfransda Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin rəisi, Əsir və itkin düşmüş, girov götürülmüş vətəndaşlarla əlaqədar Dövlət Komissiyasının sədri general-polkovnik Əli Nağıyev məlumat verib ki, 2026-cı il oktyabrın 1-dək 913 itkin şəxsə aid olduğu ehtimal edilən meyit qalıqları aşkarlanaraq götürülüb. Azad edilmiş ərazilərdə aşkar olunan 32 kütləvi məzarlıqdan 253 şəxsə aid olduğu ehtimal edilən qalıqlar ekshumasiya olunub. Məhkəmə molekulyar-genetik ekspertizaları nəticəsində Birinci Qarabağ müharibəsində itkin düşmüş 328 nəfərin şəxsiyyəti müəyyənləşdirilib. Onlardan 273 nəfərin qalıqları ailələrinə təhvil verilərək milli və dini ənənələrə uyğun dəfn edilib. Dəfn olunanların 225 nəfəri hərbçi, 48 nəfəri mülki şəxsdir. Mülki şəxslərdən 15 nəfəri qadın, 2 nəfəri azyaşlıdır.
“İnsan talelərinə aid məlumatlar siyasi şərtləndirmə predmeti olmamalıdır”
Azərbaycanın öz suverenliyini tam bərpa etməsi Cənubi Qafqazda dayanıqlı sülh üçün tarixi imkan yaradıb. Lakin siyasi razılaşmalarla yanaşı, sülhün bərqərar olunması üçün humanitar faciələrin nəticələri də aradan qaldırılmalıdır.
Bakı Dialoqunun iştirakçılarına müraciətində Prezident İlham Əliyev Ermənistanın qarşısında duran açıq öhdəliyi belə ifadə edib: “İtkin düşmüş şəxslərin axtarışlarının səmərəliliyi dəqiq məlumatların əldə olunmasından bilavasitə asılıdır. Ermənistan itkin düşmüş azərbaycanlıların taleyi, kütləvi və fərdi dəfn yerləri barədə bütün məlumatları təqdim etməli, müvafiq arxivlərin açılmasına və şahid ifadələrinin toplanmasına şərait yaratmalıdır. İnsan talelərinə aid məlumatlar siyasi şərtləndirmə predmeti olmamalıdır”.
Ermənistanın dəqiq xəritələri və arxiv məlumatlarını verməsi yalnız hüquqi öhdəlik deyil, həm də qarşılıqlı etimadın yaradılması üçün əməli sınaqdır.
Azərbaycan dövləti bu faciə ilə üzləşmiş hər bir ailənin acısını bölüşür və itkin düşmüş heç bir vətəndaşını unutmur. Bakının BMT çərçivəsində itkin düşmüş şəxslər üzrə xüsusi mexanizmin yaradılması təşəbbüsü də məhz bu ümumbəşəri problemin qlobal səviyyədə həllinə töhfə vermək məqsədi daşıyır.
Beynəlxalq ictimaiyyətin və nüfuzlu təşkilatların bu günə qədər itkin düşmüş vətəndaşlarımızın taleyi ilə bağlı Ermənistana heç bir təsir, təzyiq göstərməməsi, əslində, ikili standartların növbəti təzahürüdür. Lakin Azərbaycan heç kimdən mərhəmət gözləmədi. Öz gücü, dəmir iradəsi və Ordusunun şücaəti ilə İlahi ədaləti bərpa etdi. Torpaqlarımız işğaldan azad olundu, Qarabağdakı quldur yuvası tamamilə məhv edilərək dövlət suverenliyimiz təmin edildi. Erməni faşizminin qurbanı olan soydaşlarımızın qisası döyüş meydanında alındı.
Azərbaycan ədaləti həm də hüquq müstəvisində bərqərar etdi. Birinci Qarabağ müharibəsində dinc azərbaycanlılara dəhşətli işgəncələr verən, insanları amansızlıqla qətlə yetirən erməni canilərin Bakıda ədalət məhkəməsi qarşısına çıxarılması və layiqli cəzalarını alması bunun bariz sübutudur.
Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda aşkarlanan kütləvi məzarlıqlar Ermənistanın dövlət səviyyəsində törətdiyi hərbi cinayətlərin təkzibolunmaz maddi sübutlarıdır. İrəvan məsuliyyətdən yayınmağa, arxivləri gizlətməyə və kütləvi basdırılma yerlərinin xəritələrini verməməyə çalışsa da, bu dəhşətli faktların qarşısında acizdir. Minalar təmizləndikcə üzə çıxan hər bir kütləvi məzarlıq təcavüzkar ölkənin qanlı maskasını cırır və Ermənistan törətdiyi vandalizmə, soyqırımlara və insanlıq əleyhinə cinayətlərə görə beynəlxalq hüquq qarşısında mütləq cavab verəcək.
Azərbaycan dövləti sonuncu itkin vətəndaşının aqibətinə aydınlıq gətirilənədək, onların hər birinin kimiliyi müəyyən olunub doğmalarına təhvil verilənədək bu istiqamətdəki fəaliyyətini davam etdirəcək. Bu, zərərçəkən ailələr qarşısında mənəvi borc olmaqla yanaşı, həm də dövlətimizin milli ləyaqət məsələsidir.
Yasəmən MUSAYEVA,
“Azərbaycan”
jpg_1790976482.jpg)
