Yaxın Şərqdəki münaqişənin yaratdığı enerji bazarı pozuntuları bu il qlobal kömür tələbatının artmasına səbəb olur. Təbii qazın qiymətinin kəskin yüksəlməsi bəzi ölkələri alternativ enerji mənbələrinə, o cümlədən kömürə yönəlməyə vadar edir.
AZƏRTAC Beynəlxalq Enerji Agentliyinin (IEA) yeni hesabatına istinadla xəbər verir ki, kömür daşınması Hörmüz boğazından həyata keçirilməsə də, regionda baş verən münaqişə kömür bazarlarına təsir göstərib.
Belə ki, Hörmüz boğazından keçən mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) daşımalarının kəskin azalması təbii qazın qiymətinin yüksəlməsinə səbəb olub. Nəticədə qazla işləyən elektrik stansiyalarına və kifayət qədər kömür gücünə malik ölkələrdə elektrik enerjisi istehsalında kömürdən istifadənin artdığı müşahidə olunur. Bu amillər Avropa, Yaponiya, Cənubi Koreya, Çin və digər bazarlarda kömür istehlakının əvvəlki proqnozlarla müqayisədə daha yüksək olmasına gətirib çıxarıb. Çində neftin baha olması kimyəvi məhsulların istehsalında kömür istehlakının artmasına da səbəb olub.
Bundan əlavə, bu il xüsusilə güclü El-Ninyo hava hadisəsinin baş verəcəyi ilə bağlı gözləntilər Asiyanın əsas kömür istehlakçısı olan bəzi ölkələrində, o cümlədən Hindistan və Vyetnamda tələbatı artıracaq.
IEA-nın proqnozuna əsasən, qlobal kömür tələbatı 2026-cı ildə 1,2 faiz artaraq 8,94 milyard tona çatacaq və bununla da rekord səviyyəyə yüksələcək. Halbuki daha əvvəl qlobal kömür tələbatının illik ifadədə cüzi azalacağı gözlənilirdi.
Hesabatda qeyd olunur ki, 2027-ci ildə vəziyyət yenidən dəyişə bilər. Bununla belə, proqnozla bağlı ciddi qeyri-müəyyənlik qalır. Gələn il üçün əsas amillərdən biri Hörmüz boğazından gəmiçilik hərəkətinin bərpa olunub-olunmayacağıdır. Boğaz vasitəsilə LNG axınının bərpa olunması və təbii qaz qiymətlərinin müharibədən əvvəlki səviyyələrə yaxınlaşması qlobal kömür tələbatının 2027-ci ildə azalmasına səbəb ola bilər. Əksinə, boğazın LNG daşımaları üçün əsasən bağlı qalması kömürə tələbatı daha da artıra bilər.
2025-ci ildə rekord həddə çatan qlobal kömür hasilatının 2026-cı ildə azalacağı gözlənilir. Bununla belə, hasilatın ardıcıl üçüncü il 9 milyard tondan yuxarı qalacağı proqnozlaşdırılır.
Hasilatın azalması əsasən dünyanın ən böyük kömür istehsalçısı olan Çində istehsalın aşağı düşməsi ilə əlaqələndirilir. May ayında baş vermiş böyük mədən qəzasından sonra aparılan təhlükəsizlik yoxlamaları nəticəsində ölkədə kömür hasilatı əhəmiyyətli dərəcədə azalıb.
2027-ci ildə isə Çində hasilatın bərpası hesabına qlobal kömür istehsalının cüzi artacağı gözlənilir.
Eyni zamanda, hesabatda beynəlxalq bazarlarda kömürə tələbatın əvvəlki proqnozlardan daha yüksək olacağı bildirilir. Buna Çində daxili hasilatın azalması, eləcə də Yaponiya və Cənubi Koreya kimi idxaldan asılı ölkələrdə tələbatın artması təsir göstərir. Təbii qaz qiymətlərinin yüksəlməsindən sonra bu ölkələrdə kömür istehlakı da artıb.
Bütün bu amillər, eləcə də təklifin məhdud olması dünya üzrə kömür qiymətlərinin yüksəlməsinə səbəb olur.
