Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) formalaşmasının və bugünkü inkişafının əsasında Azərbaycan ilə Türkiyə arasında yaranmış strateji sinerji dayanır. Xüsusilə 44 günlük Vətən müharibəsində qazanılan Zəfərdən sonra bu əməkdaşlığın yaratdığı geosiyasi təsir Cənubi Qafqazda yeni reallıqlar formalaşdırdı və digər türk dövlətləri üçün də nümunəyə çevrildi.
Bu fikirləri AZƏRTAC-a açıqlamasında türk politoloq Hüsamettin İnanç deyib.
Politoloq bildirib ki, Vətən müharibəsi zamanı və sonrakı dövrdə Azərbaycan ilə Türkiyənin birgə hərəkət etməsi iki qardaş ölkənin strateji əməkdaşlığının nə qədər böyük geosiyasi təsir gücünə malik olduğunu nümayiş etdirdi.
"Bu sinerji zaman keçdikcə digər türk dövlətləri üçün də örnək oldu. İnteqrasiya prosesinə ən yaxın qoşulan ölkələrdən biri Özbəkistandır. Çünki Özbəkistan uzun illər Rusiya, Çin və Avropa təsirlərindən daha qapalı siyasi xətt yürüdüb. Digər tərəfdən, Qazaxıstan, Qırğızıstan və Türkmənistan müxtəlif geosiyasi səbəblərdən bu prosesə daha ehtiyatla yanaşıblar", – deyə o bildirib.
Hüsamettin İnanç qeyd edib ki, bunun obyektiv səbəbləri mövcuddur. “Sovet dövründən qalan qapalı idarəçilik sistemi türk dövlətləri arasında dərin əməkdaşlığın formalaşmasını uzun müddət çətinləşdirib. Lakin zaman keçdikcə münasibətlərin inkişafı, TDT-nin institusional əsaslarının möhkəmlənməsi və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın genişlənməsi bu tərəddüdləri tədricən aradan qaldırmağa başlayıb. Türkmənistan uzun illər neytrallıq siyasəti yürüdərək bu inteqrasiya proseslərindən müəyyən qədər kənarda qalmağa üstünlük verib. Belə proseslər ancaq zamanla, qarşılıqlı etimad və təcrübə ilə formalaşır. Qırğızıstanla müttəfiqlik münasibətlərinin qurulması da bu baxımdan mühüm mərhələdir. Bu, ölkənin uzun illər davam edən geosiyasi məhdudiyyətlərdən çıxaraq daha geniş beynəlxalq inteqrasiyaya istiqamətlənməsinin göstəricisidir", – deyə Hüsamettin İnanç bildirib.
H.İnanç qeyd edib ki, yeni geosiyasi reallıqlar türk dövlətləri arasında əməkdaşlığın daha da inkişaf etdirilməsini zəruri edir. Xüsusilə nəqliyyat-logistika əlaqələrinin genişləndirilməsi və TDT-nin praktiki əməkdaşlıq imkanlarının artırılması vacibdir. Formalaşan yeni əməkdaşlıq modeli yalnız iqtisadi inteqrasiyanı deyil, həm də nəqliyyat, enerji və təhlükəsizlik arxitekturasının yenidən qurulmasını nəzərdə tutur. Rusiya–Ukrayna müharibəsi nəticəsində Şimal marşrutu, Qəzza bölgəsində baş verən hadisələr fonunda isə cənub istiqamətindəki marşrutlar əvvəlki effektivliyini itirib. Belə şəraitdə Orta Dəhlizin sürətlə inkişaf etdirilməsi artıq strateji zərurətə çevrilib. Bunun üçün isə türk dövlətləri arasında inteqrasiyanın daha da gücləndirilməsi, xüsusilə Qazaxıstan, Qırğızıstan və Türkmənistanın bu prosesə daha fəal qoşulması mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Ekspert hesab edir ki, Mərkəzi Asiya türk dövlətlərinin tam müstəqil və güclü inteqrasiya modeli yaratması müəyyən vaxt tələb edəcək. "Bu, asan proses deyil. Burada Azərbaycan və Türkiyənin formalaşdırdığı strateji nüvə əsas rol oynayacaq. Hər iki ölkə digər türk dövlətlərinin inteqrasiyasını təşviq edən, onları bu istiqamətdə dəstəkləyən və qarşılıqlı etimadı gücləndirən siyasət həyata keçirir. Sovet İttifaqının dağılmasından sonra türk dövlətləri əməkdaşlıq baxımından mühüm vaxt itkisi yaşayıblar. Artıq yeni onillikləri itirməyə haqqımız yoxdur. Dövlət idarəçiliyi modelləri, tarixi təcrübə və formalaşmış siyasi mədəniyyət səbəbindən bu inteqrasiya istənilən sürətlə getməsə də, proses davam edir. Qarşılıqlı etimadın artması, iqtisadi və siyasi əlaqələrin genişlənməsi, bir-birinə dəstəyin güclənməsi və təhlükəsizlik sahəsində ortaq siyasi iradənin möhkəmləndirilməsi nəticəsində Türk Dövlətləri Təşkilatı daha güclü institusional quruma çevriləcək", – deyə ekspert bildirib.
Sonda Hüsamettin İnanç vurğulayıb ki, belə strateji inteqrasiya prosesləri qısa müddətdə nəticə vermir. "Bu, zaman, səbir, qarşılıqlı etimad və ardıcıl siyasi iradə tələb edən uzunmüddətli prosesdir. Lakin bu istiqamətdə atılan addımlar göstərir ki, türk dövlətləri ortaq gələcəyin qurulması yolunda inamla irəliləyirlər", – deyə türk ekspert əlavə edib.
