Dilin zənginliyi xalqın tarixinin qədimliyindən, mənəvi dünyasının zənginliyindən, müdrikliyindən xəbər verir. O da doğrudur ki, zamanla dilə müxtəlif terminlər, sözlər əlavə olunur. Bu da qanunauyğun prosesdir. Bir şərtlə ki, o qrammatik qaydalara, deyim formasına, həyat tərzimizə uyğun olsun.
Azərbaycan dilinin qrammatikasında omonimlər yer alır. Daha dəqiq desək, leksik omonimlər. Məsələn, alma, çəkmə, qaz və s. bunların ikinci mənası da var. Yəni deyilişə və yazılışa görə sözün çalarını müəyyənləşdirə bilirik. Bir də var antonimlər. Yəni sözün əksinin yazılışı. Amma sonradan yaranan bəzi sözlər ikibaşlı olsa da, heç bir dil qaydalarına uyğun gəlmir və nəinki dilimizin zənginliyinə, onun bəsitləşməsinə xidmət edir. Götürək "hörmət" sözünü. Amma bu sözün ikinci mənası daha populyardır. Rüşvət verərkən onu "hörmət" sözü ilə pərdələyirlər. "Hörmətini etmişəm", "hörmətindən çıxaram" və s.
"Ayıb deyilmi", əgər bu söz işlədilirsə, mütləq onun içində bir kələk gizlənir. "Xala" sözünü lap pis günə qoyublar. İkinci mənası birinci mənasının doğmalığını, səmimiyyətini elə günə qoyub ki, el arasında bir söz var ey, lap yanıb-yaxılırsan. "Xala" sözünü utancverici bir kəlməyə çeviriblər. Hələ ona "ka" artırıb eləyiblər "xalaşka". Ən acınacaqlı günə "müəllim" sözü qalıb. Müqəddəs, əziz, hamının həyatından keçən bu kəlmə az qala yavaş-yavaş öz mahiyyətini itirmək üzrədir. Çünki onu bir müraciət forması kimi gülünc günə qoyublar. Sosial platformada, sosial verilişlərdə bunu daha aydın görürük. Heç bir təhsili (yəni ali, pedaqoji) olmayana "müəllim" deyə müraciət olunur. Amma məsələnin digər tərəfi də var. Dilimizdə kişi cinsindən olanlara müraciət forması yoxdur. Əmi, dayı, qardaş və s. bəzən yerinə düşmür. Amma bu o demək deyil ki, ən müqəddəs sözlərimizdən biri olan "müəllim" sözünü abırdan salaq.
Dilimiz bu günümüz, sabahımızdır! Bu işlə məşğul olan, işi birbaşa dilimizə xidmət etməkdən ibarət olan təşkilatlar bunu görmürlər?! Latın dili qədim bir dildir. Heç bir ölkədə ana dili kimi danışılmır. Ölü dil sayılsa da, elm, tibb və hüquqda yenə də işlənir. Bax dilimiz belə olmalıdır. Əsrlərlə cilalanıb gələn bu sözlərə nə yabançı qoşmalar, nə lağ, nə də lazımsız əks mənalar qoşulmamalıdır. Bu hər birimizin vətəndaşlıq borcudur. Mənim də, sənin də, onun da!
Rəfiqə SADIQOVA,
yazıçı-jurnalist
