Hər gün həyatımızı asanlaşdıran yeni tətbiqlər, sürətli əməliyyat sistemləri və süni intellekt əsaslı yeniliklər ilə rastlaşırıq. Lakin insanlarda belə bir inam var ki, "ən yeni" həm də "ən təhlükəsiz" deməkdir. Kibertəhdidlərin artdığı bu dövrdə mütəxəssislər paradoksal bir həqiqəti ortaya qoyurlar: bəzən köhnə, demək olar ki, unudulmuş texnologiyalar ən müasir qoruma sistemlərindən daha etibarlıdır.
Texnologiya dünyasında buna səbəb olan əsas amil kibercinayətkarların hədəf seçimləridir. Kiberdələduzlar əsasən qazanc əldə etmək üçün kütləvi istifadəçisi olan yeni sistemlərə hücum edirlər. Lakin istifadəçilər yeni alətlərə keçdikcə, köhnə sistemlər sadəcə unudulur.
Məsələn, tanınmış kibertəhlükəsizlik mütəxəssisi Mikko Hipönen illər əvvəl rəsmi dəstəyi dayandırılmış "Eudora" e-poçt proqramından istifadə edib. M.Hipönen kiberdələduzların artıq bu köhnə sistemi nəzərə almadıqlarını anlayaraq bunu "köhnəlmə vasitəsilə təhlükəsizlik" adlandırıb. Eynilə, kompüter alimi Mat Bişop qəsdən 1990-cı illərə aid köhnə proqram versiyasından istifadə edərək hazırladığı tələ sisteminin yeni versiyaya keçdikdən sonra dərhal daha çox hücuma məruz qaldığını aşkar edib. Xakerlər sadəcə olaraq köhnəlmiş sistemlərlə artıq maraqlanmırlar. Hətta kibertəhlükəsizlik mütəxəssisləri qeyd edirlər ki, milyonlarla insanın istifadə etdiyi köhnə əməliyyat sistemləri (məsələn, Windows XP) belə, sırf kiberhücumçuların diqqət mərkəzindən çıxdığı üçün bəzən nisbətən izolyasiya olunmuş mühitlərdə gözlənilməz sabitlik nümayiş etdirə bilir.
Bu, fərdi proqram təminatı ilə yanaşı, qlobal infrastrukturda və hərbi sahədə də özünü büruzə verir. İrlandiya Aviasiya İdarəsi son illərdə peyk əsaslı GPS sistemlərinin tez-tez radio-maneələrə məruz qalması səbəbindən köhnə, lakin sınaqdan keçmiş yerüstü radio naviqasiya mayaklarından istifadəni saxlamaq qərarına gəlib. Bənzər şəkildə, ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri də elektron müdaxilələrə qarşı həssaslığı azaltmaq məqsədilə bir müddət əvvəl gəmi kapitanlarına ənənəvi kompasdan, yəni ulduzlar vasitəsilə naviqasiya etməyə imkan verən qədim alətlərdən istifadə etməyi yenidən öyrətməyə başlayıb.
Məlumatların qorunması sahəsində də köhnə texnologiyaların üstünlüyü danılmazdır. 1950-ci illərdən mövcud olan maqnit lentləri bu gün də qlobal şirkətlər və dövlət qurumları tərəfindən böyük həcmdə məlumatların saxlanılması üçün fəal şəkildə istifadə olunur. Kibercinayətkarların onlayn olaraq bu lentlərə birbaşa müdaxilə edə bilməməsi onları şirkətlərə qarşı yönələn "şantaj proqramı" hücumlarından qoruyur. Məlumatların saxlanılması üzrə qlobal nəhənglərdən olan "Quantum" şirkətinin rəhbərliyi də təsdiqləyir ki, internet şəbəkəsindən fiziki olaraq tamamilə ayrılan bu lent arxivi sistemləri rəqəmsal şantaj hücumları qarşısında demək olar ki, keçilməz sədd rolunu oynayır.
Mütəxəssislər gündəlik işlərdə ən son və yenilənmiş texnologiyalardan istifadə etməyi tövsiyə etsələr də, rəqəmsal təhlükəsizliyin qızıl qaydası dəyişməz olaraq qalır: "yeni" həmişə "ən yaxşı" demək deyil. Texnoloji tərəqqinin sürəti içində köhnə və ya analoq sistemlərin hansı məqamda və necə xilasedici rol oynaya biləcəyini bilmək rəqəmsal dünyada ən böyük üstünlüklərdən biridir.
T.VERDİYEVA,
"Azərbaycan"
jpg_1790976482.jpg)
