Yay aylarında temperaturun yüksəlməsi nəticəsində qidalarda bakteriyaların sürətlə çoxalması üçün əlverişli şərait yaranır. Ona görə bu mövsümdə qida qəbuluna, saxlanma qaydasına və istifadə üsullarına diqqət yetirmək lazımdır. Əks halda məhsullar yararsız hala düşür, mikrobioloji çirklənmə nəticəsində qida zəhərlənmələri baş verir.
Qida məhsullarının düzgün mühafizə edilmədən soyuducudan kənar saxlanılması, meyvə-tərəvəzin yuyulmadan istehlak edilməsi qida zəhərlənməsinə səbəb olan əsas amillərdəndir. Tez xarab olan və yararlılıq müddəti az olan qida məhsullarına daha diqqətlə yanaşmaq lazımdır.
Qidaları 2 saatdan artıq otaq temperaturunda saxlamaq olmaz
Mövzu ilə bağlı qəzetimizə açıqlama verən qida məsələləri üzrə mütəxəssis Ağa Salamovun sözlərinə görə, isti havalarda riskli qidaların saxlanılmasına xüsusi diqqət yetirilməlidir: "İstər ev şəraitində, istərsə də restoran, kafe və market kimi ictimai-iaşə obyektlərində toyuq, balıq, ət və ət məhsulları, süd və süd məhsullarının saxlanma dərəcələri olduqca önəmlidir. Ümumi qida məhsullarının daşınmasında, saxlanmasında, emalında, soyudulmasında, bişirilməsində və yaxud təqdimatında buraxılan kobud səhvlər istehlakçıların zəhərlənməsinə səbəb ola bilər. Alış-veriş edərkən də diqqətli olmaq lazımdır. Şirə salmamış, rəngini, qoxusunu dəyişməmiş ət, qarnı şişməmiş balıq almaq olmaz. Təzə balığın pulları dartdıqda çıxmamalıdır. Soyuducuda, buzun üstündə, suyun içində olan balıq məhsullarını almaq tövsiyə olunur. Açıq havada və Günəş şüaları altında olan ət məhsulları almaq məsləhət görülmür. Bəzi insanlar deyirlər ki, yayda balıq yemək olmaz. Dəniz məhsullarının mövsümi yoxdur. Əgər qida zəncirində qırılma baş verməyibsə, düzgün şərtlər altında saxlanılmış balıqları ilboyu yemək olar. Təbii ki, kürü qoyma vaxtları istisna olunmaqla".
Qida mütəxəssisi bildirib ki, riskli qidalar mikrobioloji çirklənməyə meyilli olduğu üçün onları 2 saatdan artıq otaq temperaturunda saxlamaq olmaz. Ona görə də kəsim yerlərində ət kəsildikdən sonra birbaşa soyuducuya qoyulmalı, istehlakçıya soyuducu şəraitində təqdim olunmalıdır. Zəhərlənməyə səbəb ola biləcək qidaları soyuducularda müsbət 4-5 dərəcəyədək maksimum 72 saat müddətində saxlamaq olar. Ondan sonra bu qidalar mikrobioloji çirklənməyə məruz qalır, yeyilməsi təhlükəli hesab olunur. Əgər ərzaqlar daha uzun müddət mühafizə olunacaqsa, dərin dondurucuda mənfi 18 dərəcədə saxlanılmalıdır. Lakin nəzərə almaq lazımdır ki, istər dərin dondurucuda, istərsə də soyuducuda fərqli növ ət məhsulları, yəni toyuq, balıq və qırmızı ət bir-biri ilə təmas etməməlidir. Belə ki, çarpaz çirklənmə nəticəsində zəhərlənmə baş verə bilər. Dondurucuya qoyulacaq ət və ət məhsullarının bir neçə dəfəlik istifadə üçün paketlənməsi tövsiyə olunur. Bu bakteriya artımının qarşısını alır.
"Qida zəhərlənmələrinin artması istehlakçıların səhlənkarlığı ucbatından da baş verir. Hər meyvə və tərəvəz öz mövsümündə yeyilməlidir. Məsələn, avqustun sonu, sentyabrın əvvəli yetişən qarpızı iyunun əvvəli yeməyə ehtiyac yoxdur. Yay həm də istirahət mövsümüdür. Dənizə gedərkən çox vaxt qidalar avtomobilin yük yerinə yerləşdirilir. İstidə, tıxacda saatlarla qalan riskli qidalar bioloji çirklənmə nəticəsində zəhərlənməyə səbəb olur. İsti havalarda konservləşdirilmiş, mayonezli, souslu və kremli məhsulların istifadəsi minimuma endirilməlidir. Mayonezi zeytun yağı ilə əvəz etmək olar. Bu fəsildə toyuqlu dönərləri yemək isə ümumiyyətlə, tövsiyə olunmur. Diqqət etsək, görərik ki, yayda zəhərlənmələrin çoxu məhz dönərdən olur", - deyə mütəxəssis bildirib.
Ən təhlükəli hal orqanizmin susuzlaşmasıdır
Qida zəhərlənməsinin ilkin əlamətlərinin halsızlıq, ürəkbulanma, qusma, ishal, təzyiqin düşməsi, nəbzin zəifləməsi, soyuq tər, dəri rənginin ağarması, qarında yaranan köp və tutmaşəkilli ağrılar olduğunu bildirən həkim-toksikoloq Aynur Məmmədova deyir ki, simptomlar, adətən, qida qəbulundan 1-2, bəzən 6-8 saat sonra özünü büruzə verir. Qida zəhərlənmələri mədə-bağırsaq sistemində, qaraciyər, mədəaltı vəzidə xroniki xəstəliyi olanlar, uşaqlar, yaşlılar və hamilələr üçün daha risklidir.
"Sanitar-gigiyena qaydalarına riayət etməmək qida zəhərlənmələrinin əsas səbəblərindəndir. Meyvə-tərəvəzi yaxşı yetişdirmək, yabanı ot və böcəklərdən qorumaq üçün müxtəlif peptisid və toksik maddələrdən istifadə edilir. Bu qida məhsulları yaxşı yuyulmadıqda allergiya və zəhərlənmələr qaçılmaz olur. Meyvə-tərəvəz zəhərlənmələrində ən ağırı, əksər hallarda ölümlə nəticələnəni meşədən, çöldən yığılan göbələklərdir. Marketlərdə, bazarlarda satılan şampinyonlar bioloji çirklənməyə məruz qalmadığı müddətcə zəhərli olmur", - deyə həkim-toksikoloq bildirir.
Aynur Məmmədova qeyd edir ki, qida zəhərlənmələri zamanı ilk yardım olaraq mədə-bağırsaq yuyulmalı, daha sonra xəstəyə aktivləşdirilmiş kömür verilməlidir. Hər 10 kq çəkiyə bir tablet kömürü əzib gündə 3 dəfə su ilə qəbul etmək lazımdır. Zəhərlənmə zamanı ən təhlükəli hal orqanizmin susuzlaşmasıdır. Uşaqlarda su itkisi daha sürətli gedir. Buna görə də qida zəhərlənməsi müşahidə olunan xəstələrə bol su içirilməlidir. Qusma halları gün ərzində 2-3 dəfədən çox olarsa, xəstəxanaya müraciət edilməlidir. Zəhərlənmənin birinci günü xəstəyə hər hansı qida vermək tövsiyə edilmir. Bu həzm sisteminin daha tez bərpasına kömək edəcək. Növbəti günlərdə isə xüsusi pəhriz təyin olunur. Sadə sanitar-gigiyena qaydalarına əməl etməklə, təmizliyi qorumaqla, müəyyən məqamlara diqqət etməklə hər mövsüm qida zəhərlənmələrindən yayınmaq mümkündür.
Ülkər XASPOLADOVA,
"Azərbaycan"
