Cəlilabadın üzümü haqqında söhbət düşəndə, yada keçən əsrin 80-ci illəri düşür. O zaman rayonda üzümçülük sürətlə inkişaf edirdi. Az müddət ərzində üzüm bağları 27 min hektara çatdırılmışdı. İstehsalın həcmi 300 min tona yaxın idi. Rayon ərazisində 9 şərab zavodu fəaliyyət göstərirdi. İstehsal olunan şərab keçmiş SSRİ-nin müxtəlif şəhərlərinə göndərilirdi.
Üzümçülüyün inkişafı rayonda ümumi sosial-iqtisadi inkişafa yol açmışdı. Rayon əhalisinin həyat şəraiti ildən-ilə yaxşılaşır, tikinti-quruculuq, abadlıq işləri yeni vüsət alırdı. Neçə-neçə üzümçü sovet dövrünün ən yüksək mükafatlarına layiq görülürdü.
Bu yerdə məşhur bir əhvalat yada düşür. 1980-ci ilin üzüm yığımı mövsümünə təqribən 1-2 ay qalmış Ermənistanın ovaxtkı rəhbəri Karen Dəmirçiyan Azərbaycan KP MK-nın Birinci katibi Heydər Əliyevə zəng vurub üzüm istehsalı ilə əlaqədar Azərbaycanı sosializm yarışına çağırmaq istədiyini bildirir. Ulu Öndər gülümsəyərək deyir ki, siz bizimlə yox, bizim bir rayonumuz var - Cəlilabad, onunla yarışa bilərsiniz. O illər Cəlilabad Ermənistan qədər üzüm istehsal edirdi. Bu sözlərdən sonra K.Dəmirçiyanın deməyə sözü qalmır.
Lakin sonralar M.Qorbaçovun dağıdıcı "antialkoqol" siyasəti SSRİ məkanında, o cümlədən Azərbaycanda üzümçülüyün, necə deyərlər, "belini" qırdı. Onilliklər ərzində böyük zəhmətlə salınan üzüm bağları, şərab emalı müəssisələri ya dağıdıldı, ya da fəaliyyətini dayandırdı.
Amma zaman sübut etdi ki, xalqının, ölkəsinin haradan gəlib haraya getdiyini bilməyənlər axır bir gün tarixin zibilliyinə yuvarlanırlar. Təəssüf ki, onların vurduqları ziyanın fəsadlarını aradan qaldırmaq üçün bəzən onilliklər də kifayət etmir. Nə vaxtsa yazmışdım:
Bir dəli quyuya bir daş atıbdır,
Min ağıllı onu çıxara bilmir.
...Daşa da ad qoydu çox əziz-xələf.
Dedi ki, qoyuram "yenidənqurma".
O daş o quyuya atılan gündən
Başladı vurhavur, yenidənqırma.
Müstəqilliyimizi bərpa etdikdən sonra həyata keçirilən aqrar islahatlar, daha sonra Prezident İlham Əliyevin müvafiq fərman və sərəncamları ölkədə, o sırada Cəlilabadda aqrar sahənin bütün sahələri kimi, üzümçülüyün də inkişafına zəmin yaratdı. Cəlilabadlı fermerlər daha keyfiyyətli və daha məhsuldar üzüm sortlarının ardınca xarici ölkələrə getdilər. Eyni zamanda həmin ölkələrin üzümçülük üzrə mütəxəssisləri Cəlilabada gəlib yerli şəraitlə tanış oldular, bu ərazilərin üzümçülük üçün çox əlverişli olduğunu qeyd etdilər. Çox çəkmədi ki, rayona "Artika" (qara kişmişi), "Belek" (ağ kişmişi), "Sentennial", "Red-Klob", "Prima", "Ora", "Viktoriya" və digər növlərdən olan üzüm tingləri gətirildi. Ən yaxşı yerli növlərlə yanaşı, adıçəkilən sortlar da əkilərək onlara xüsusi diqqət və qayğı göstərildi. Fransız mütəxəssislər həmin sortların Cəlilabad şəraitində necə effekt verdiyini bilmək üçün vaxtaşırı olaraq rayona gəlib-gedirdilər. Salınan üzüm bağı 3-cü il bara düşdü. Bunu görən fransızlar bildirdilər ki, bu sortlar onlarda ən tezi 5-ci ildə bar verir. Onlar bunu bol günəş hərarəti, münbit torpaq və nümunəvi becərmə ilə əlaqələndirdilər.
Alınan yüksək nəticələr cəlilabadlı fermerləri, sahibkarları ruhlandırdı. Çünki yeni sortlar onlara yaxşı gəlir vəd edirdi.
Hazırda rayonda 1430 hektar üzüm bağı var. Keçən il həmin bağlardan 18 min 870 ton məhsul yığılmışdır. Bu il də Cəlilabadda üzüm boldur. Bu günlər 4 qohumun - Aslan Əhmədov, Minayə, İlham və Kamran Bayramovların fermer təsərrüfatında olduq. Cari il yaradılan təsərrüfatın 13 hektar üzüm bağı var. Ondan 11 hektarı barverəndir, 2 hektarı isə hələ bara düşməyib.
Qohumlar təsərrüfata başçılıq etməyi Aslan Əhmədova həvalə ediblər. Bu da əbəs deyil. A.Əhmədov hələ sovet dövründə üzümçülük sahəsində çalışıb, ixtisasca aqronomdur. Keçmiş günləri yada salan fermer deyir ki, o zaman üzümü SSRİ-nin müxtəlif şəhərlərinə göndərirdik. Təkcə Rusiyanın 80 şəhərinə 110 min ton yüksəkkeyiyyətli üzüm yola salınırdı. Müstəqillik illərində daha keyfiyyətli üzüm, xüsusən süfrələrin dadı və bəzəyi olan üzüm sortları yetişdirməyə nail olduqlarını qeyd edən A.Əhmədov söhbət əsnasında bu ilin üzümçülük üçün əlverişsiz olduğunu da vurğuladı. Buna görə də təsərrüfatda keçən illə müqayisədə təxminən 50 faiz az məhsul yetişdirildiyini bildirdi. Məlum oldu ki, indiyədək 40 tondan artıq məhsul yığıblar.
Cəlilabadda bu gün hara getsən, həmişə olduğu kimi, zəhmət adamlarının tarlada, bağda yorulmaq bilmədən çalışdıqlarını görürsən. Bir tərəfdə üzüm, çiyələk, qarğıdalı yığılır, bir tərəfdə payızlıq kartof əkilir, başqa tərəfdə torpağa qulluq göstərilir, ona üzvi gübrə - peyin verilir, gələn il çiyələk şitili əkiləcək sahələr hazırlanır, taxılı biçilmiş sahələr şumlanır və digər işlər həyata keçirilir. Kəndli, fermer bir an belə işsiz qalmır.
Seyran CAVADOV,
"Azərbaycan"
jpeg_1787813325.jpeg)
