Muxtar respublika müasir nəqliyyat-logistika infrastrukturunun qurulması ilə regional iqtisadiyyatın mərkəzi ünvanına çevrilir
Cənubi Qafqazın hərb və diplomatiya xəritəsini yenidən cızan 44 günlük Vətən müharibəsi işğala son qoymaqla yanaşı, həm də illərdir təcrid şəraitində qalan Naxçıvan Muxtar Respublikasının geosiyasi taleyində əsaslı dönüş yaratdı. Tarixi sınaqlardan, uzunmüddətli blokadanın çətinliklərindən məğrur çıxan bu qədim türk yurdu, məhz Prezident İlham Əliyevin yaratdığı yeni reallıqlar sayəsində indi Avrasiyanın ən mühüm geoiqtisadi qovşaqlarından birinə çevrilir. Döyüş meydanında qazanılan zəfər, diplomatiya masasında Zəngəzur dəhlizi (TRIPP) layihəsi kimi transmilli təşəbbüslərlə möhkəmləndirilərək Naxçıvanın tarixi missiyasını bərpa edir.
İqtisadi maraqların kəsişdiyi mərkəz
Naxçıvanın strateji əhəmiyyəti onun coğrafi yerləşməsindən və tarixi rolundan qaynaqlanır. Türkiyə, İran və Ermənistan kimi üç fərqli dövlətlə həmsərhəd olan bu məkan, əsrlər boyu Avropa ilə Asiyanı birləşdirən qədim İpək yolunun strateji qapısı olub. Ancaq zamanın hərbi-siyasi burulğanlarında ana torpaqdan ayrı düşməsinə və dəhlizlərin qapanmasına baxmayaraq, Naxçıvan öz coğrafi çəkisini heç vaxt itirməyib. Bu gün isə həmin coğrafi üstünlük müasir nəqliyyat-logistika infrastrukturunun qurulması ilə yenidən qlobal iqtisadiyyatın mərkəzi ünvanına çevrilir. 200 milyonluq böyük bir regional bazara birbaşa çıxış imkanı əldə edən muxtar respublika, regional güclərin və qlobal aktorların iqtisadi maraqlarının kəsişdiyi mərkəz statusunu qazanır.
Avqustun 11-də Prezident İlham Əliyev Naxçıvan Muxtar Respublikasına səfəri çərçivəsində Azərbaycan Televiziyasına müsahibəsində də vurğuladı ki, döyüş meydanında əldə edilən nəticələr diplomatik masada öz təsbitini tapdı: "Bildiyiniz kimi, Zəngəzur dəhlizinin yaradılması bizim təşəbbüsümüz idi. Azərbaycanın əsas hissəsini onun ayrılmaz hissəsi olan Naxçıvanla birləşdirmək bizim çoxdankı arzumuz idi. Biz bu məqsədə doğru inamla və məharətlə irəlilədik və artıq ona yaxınlaşmışıq".
Gerçəklikdir ki, Zəngəzur dəhlizinin açılması təkcə nəqliyyat məsələsi deyil, həm də tarixi ədalətin və təhlükəsizliyin bərpası anlamına gəlir. Dəmir yolları, logistika mərkəzləri və transmilli iqtisadi layihələr vasitəsilə təmin edilən bu yeni reallıq Naxçıvanı dünyaya geoiqtisadi baxımdan əvəzolunmaz məkan kimi qəbul etdirir. Eyni zamanda bu hal bütün regionun gələcək sabitliyi və rifahının etibarlı zəmanətinə çevrilir.
Bu isə Azərbaycan Prezidentinin həm müharibədə qələbə qazanan sərkərdə, həm də regiona uzunmüddətli sülh və iqtisadi inteqrasiya gətirən müdrik lider kimi adını tarixə yazdırmasının əyani təsdiqidir.
Postmüharibə dövründə Ermənistanın öhdəliklərdən yayınmaq və prosesi ləngitmək cəhdlərinə baxmayaraq, Bakının sərgilədiyi qətiyyətli mövqeyi uğurlu nəticə verdi.
Faktdır ki, İkinci Qarabağ müharibəsindən sonrakı beş il ərzində Zəngəzur dəhlizinin açılması üçün heç bir əməli addım atılmadı və məsələ ötən ilin avqust ayına qədər dondurulmuş vəziyyətdə qaldı. Lakin Azərbaycanın qətiyyətli siyasəti və ABŞ-nin vasitəçiliyi ilə 8 avqust 2025-ci ildə keçirilən tarixi Vaşinqton Zirvəsi bu ləngiməyə son qoydu. Azərbaycanın əsas hissəsini Naxçıvan Muxtar Respublikası ilə bağlayacaq bu layihə Orta dəhlizin ən mühüm halqasına çevrilərək Avrasiya nəqliyyat şəbəkəsini yenidən formalaşdırır.
Vaşinqton Zirvəsində əldə olunmuş razılaşmalar və TRIPP layihəsinin təsdiqlənməsi döyüş meydanında qazanılan zəfərin diplomatik masada təsbit olunmasının parlaq sübutudur.
Prezident İlham Əliyevin cari ilin 8 avqustunda ABŞ Prezidenti Donald Trampla telefon söhbəti zamanı və ona ünvanladığı məktubda vurğuladıqları layihənin strateji çəkisini tam aydınlığı ilə gözlər önünə sərir: "TRIPP layihəsi Cənubi Qafqazda çoxtərəfli iqtisadi əməkdaşlığın, nəqliyyat bağlantılarının inkişafı və təhlükəsizliyin təminatı baxımından böyük əhəmiyyət kəsb edir".
Qlobal logistikanın yeni ünvanı
İndiyədək Mərkəzi Asiya və Xəzər hövzəsindən Avropaya doğru yönələn əsas yük axınları yalnız Gürcüstan üzərindən keçirdisə, Naxçıvan marşrutunun işə düşməsi ilə yüklərin daşınmasının böyük hissəsi bu yeni və daha qısa yola yönələcək. Naxçıvan eyni zamanda iki böyük transmilli dəhlizin - Orta dəhlizin və Şimal-Cənub dəhlizinin kəsişməsində yerləşir. Orta dəhliz Mərkəzi Asiyanı Avropa ilə birləşdirən ən qısa və effektiv dəmir yolu xəttidir. Şimal-Cənub dəhlizi isə Culfadan İrana, oradan qurulan xətlərlə Fars körfəzinə və Pakistana qədər uzanan strateji ticarət qoludur.
Dövlətimizin başçısı müsahibəsində Naxçıvanın unikal nəqliyyat imkanlarını belə xarakterizə etdi: "Zəngəzur dəhlizinin açılışından sonra Azərbaycandan İrana ikinci dəmir yolu xətti açılacaq. Zəngəzur dəhlizindən Naxçıvana girişi olan dəmir yolu və Culfa dəmir yolu stansiyasından İrana dəmir yolu var. Bu layihə daha tez həyata keçirilə bilər. "Şimal-Cənub" nəqliyyat dəhlizi Fars körfəzinə yönəlib. Oradan, məsələn, bu bölgəyə yaxın olan Pakistana qədər uzana bilər. Bu, Naxçıvanın mərkəzində olduğu çox vacib bir nəqliyyat layihəsi olardı".
Naxçıvan dəmir yolunun yükdaşıma gücünü 1,5 milyon tondan 15 milyon tona çatdırmaq üçün 194 kilometrlik yeni xətt layihələndirilib. Azərbaycan bu nəhəng layihəni öz daxili maliyyə imkanları ilə yekunlaşdırmağa tam qadirdir, lakin beynəlxalq tərəfdaşlığa da imkan yaradır.
"Naxçıvan Dəmir Yolunun bərpasına gəldikdə, prinsipcə beynəlxalq konsorsium yaradıla bilər. Əlbəttə ki, Azərbaycan dövlətinin nəzarət payı olduğu təqdirdə, beynəlxalq konsorsium investorlardan ibarət ola bilər və biz buna açığıq... ...Əgər kimsə bu layihədə iştirak etmək istəyirsə, vaxt itirməməli və mümkün qədər tez bizimlə danışıqlar aparmalıdır. Çünki bürokratik əngəllər və süründürməçilik bizim, Azərbaycan idarəetmə metodumuz deyil. Biz problemləri müəyyən edir, qərarlar qəbul edir və dərhal həyata keçirməyə başlayırıq", - deyə Prezident İlham Əliyev müsahibəsində qeyd edib.
İkinci Qarabağ müharibəsi başa çatan kimi dövlətimiz Naxçıvana aparan yolların tikintisinə başlayıb və Horadiz-Ağbənd avtomobil yolu demək olar ki, tamamlanıb.
Göründüyü kimi, Asiyadan Avropaya gedən ticarət yollarının kəsişməsində yerləşən Naxçıvan, öz tarixi missiyasını müasir dövrün tələblərinə uyğun olaraq bərpa edir.
Avropa İttifaqının və digər qlobal oyunçuların Naxçıvan seqmentinə göstərdiyi diqqət, bölgənin yaxın gələcəkdə yalnız nəqliyyat deyil, həm də ciddi investisiya və sənaye mərkəzinə çevriləcəyini göstərir. Keçmişin blokada şəraitindəki Naxçıvanı bu gün Prerzident İlham Əliyevin uzaqgörən hərbi və diplomatik strategiyası sayəsində Avrasiya qitəsinin əvəzolunmaz nəqliyyat qovşağına çevrilir.
Yasəmən MUSAYEVA,
"Azərbaycan"
