Kövrək və həzin
səsi ilə musiqisevərləri sehrində saxlayan görkəmli xanəndə, respublikanın Xalq
artisti Rübabə Muradova sevilən və ehtiramla xatırlanan xanəndələrdəndir. Rübabə
xanım Ərdəbil sevdalı, cənub nisgilli nəğmələri
ilə hər kəsdə vətən sevgisi hissi oyadardı.
Rübabə Mirzə
Xəlil qızı Muradova 22 mart 1933-cü ildə Cənubi Azərbaycanın Ərdəbil şəhərində
ziyalı ailədə dünyaya göz açıb. Tibb təhsilli atası övladının xoşbəxt gələcəyi
üçün hər cür zəhmətə qatlaşır. O, Rübabəni Ərdəbil qızlar məktəbinə qoyur. Onun
məktəbdə təşkil olunan konsert və tamaşalarda səhnəyə çıxmasına nəinki etiraz
etmir, hətta dəstək olur.
Mirzə Xəlil
xalqının daha firavan yaşaması naminə Cənubi Azərbaycan milli hökumətinin
qurulması uğrunda mübarizə aparan "21 Azər" hərəkatının fəallarından
idi. İnqilab qələbə ilə nəticələnsə də, milli hökumətin ömrü qısa olur.
6-7aydan sonra - 1946-cı ildə milli hökumət süquta uğrayır və onun qurucuları,
dəstəkləyənləri doğma yurddan qaçqın düşürlər. Rübabə Muradovanın ailəsi də
Şimali Azərbaycana üz tutur...
Ailə
tezliklə geri qayıdacaqları ümidi ilə bir müddət Ərdəbilə yaxın Astara şəhərində
məskunlaşır. Sonra Salyana gəlirlər. Mirzə Xəlilin dini təhsili olduğu üçün şəhərin
məscidində axundluq edir. Amma eyni zamanda həkim kimi də fəaliyyət göstərir.
Rübabə isə şəhər orta məktəbində təhsil alır. Məktəbin özfəaliyyət dərnəyinə
yazılır, burada istedadlı gənc kimi diqqət çəkir. Məlahətli səsi, həm də musiqi
duyumu çoxlarını heyran qoyur. Oxuduğu məktəbdə özfəaliyyət dərnəyinin üzvü
kimi şəhərin mədəni-kütləvi tədbirlərində yaxından iştirak edir. Aylar, illər
bir-birini əvəz etdikcə Rübabə sənətdə püxtələşir və tanınır.
Günlərin
birində Azərbaycan Dövlət Akademik Dram Teatrının aktyorları Salyanda qastrol səfərində
imiş. Gənc Rübabə adını eşidib, üzünü görmədiyi görkəmli aktyor Ələsgər Ələkbərovu
burada görür və tanıyır. Axşam "Vaqif" tamaşası təqdim edilmə ərəfəsində
məlum olur ki, Xuraman rolunun ifaçısı xəstələnib. Bu zaman tanışların təkidi
ilə Rübabə Muradova ilk dəfə peşəkar səhnəyə çıxır və Ə.Ələkbərovla tərəfdaş
olur. Çox çətin olsa da, üzərinə düşən vəzifənin öhdəsindən uğurla gəlir. Onun
Xuramanın özünü qayadan atması səhnəsində oxuduğu "Bayatı-kürd"
muğamı isə tamaşaçıları heyran edir, sürəkli alqış sədaları salonu başına
götürür.
Tamaşadan
sonra Ə.Ələkbərov gənc müğənnini Bakıya dəvət edir, "filarmoniyanın sizin
kimi səsli gənclərə ehtiyacı var", - deyir.
Rübabə
Muradova 1951-ci ildə Bakıya gəlir. Asəf Zeynallı adına Musiqi Məktəbinə qəbul
olunur, ustad xanəndə Seyid Şuşinskinin sinfində sənətin sirlərini öyrənir. Hələ
tələbə ikən müəllimlərinin ümidini doğruldur. Opera və Balet Teatrının səhnəsinə
ilk dəfə Leyli rolunun ifaçısı kimi çıxır. 1954-cü ildə Opera və Balet
Teatrında işə qəbul olunur. Əvvəlcə solist, sonra məşqçi-pedaqoq kimi fəaliyyət
göstərir. O, bu sənət məbədinin səhnəsində "Leyli və Məcnun"da Leyli,
"Əsli və Kərəm"də Əsli, "Koroğlu"da Xanəndə qız, "Şah
İsmayıl"da Ərəbzəngi, "Aşıq Qərib"də Şahsənəm, "Gəlin
qayası"nda Sənəm rollarında çıxış edir.
Görkəmli sənətkarın
Azərbaycan incəsənətinin inkişafındakı xidmətləri yüksək qiymətləndirilir. O,
1956-cı ildə "Əməkdar artist", 1959-cu ildə "Şərəf nişanı"
ordeni və 1971-ci ildə "Xalq artisti" fəxri adına layiq görülür.
Nəğmələrində
xalqın məhəbbətini qazanan tanınmış xanəndə Rübabə Muradova sənətdə nə qədər
uğurlar əldə etsə də, doğma Ərdəbilin nisgilini həmişə qəlbində daşıyıb. Deyirlər
ki, bir gün Rübabə xanım Astarada qastrol səfərində imiş. Sənət yoldaşlarından
bir az aralanır və İran sərhədinə tərəf üzünü tutur. İllərlə xiffətini çəkdiyi,
gedə bilmədiyi, hətta yaxından baxa bilmədiyi yerlərə həsrətlə diqqət yetirir və
hönkür-hönkür ağlayır. Sənət yoldaşları onu çətinliklə sakitləşdirirlər.
Qısa ömründə
sənətin şöhrət zirvəsinə yüksələn Rübabə xanım daim bir qəriblik nisgilindən
üzülür. Yaşadığı ağrı-acılar, ailə həyatındakı uğursuzluqlar onu taqətdən
salır. Hamıdan sevgi görsə də, öz sevdiklərinə çata bilmir. 28 avqust 1983-cü
ildə Bakıda dünyasını dəyişir.
Tanınmış
qaboy ifaçısı, Xalq artisti, mərhum Kamil Cəlilov görkəmli sənətkarla bağlı
deyib: "Rübabə xanım vəfatından öncə vəsiyyət etmişdi ki, mən onun cənazəsi
başında "Segah" çalım. Çünki mənə həmişə deyərdi ki, ay Kamil, sən
"Segah" çalanda elə bilirəm ki, Ərdəbildəyəm. Gözlərimi yumuram,
açanda mənə qalan isə göz yaşları olur. Elə istəyirəm ki, nə sən çalğını kəsəsən,
nə də mən gözlərimi açam..."
Rübabə
Muradova 50 illik ömründə Azərbaycan musiqi mədəniyyətində elə bir iz qoyub ki,
gələcək nəsillər onun sənət rübabını daima dinləyəcək, sənətkarı xoş
duyğularla, böyük ehtiramla yada salacaqlar.
Rəhman
SALMANLI,
"Azərbaycan"
