Qazaxıstanın TRIPP layihəsinə qoşulması Azərbaycanın regional nəqliyyat-logistika strategiyası üçün yeni imkanlar yaradır

Noyabrın 6-da Qazaxıstanın Baş nazirinin müavini-nəqliyyat naziri Asel Janasonova Ermənistana səfəri çərçivəsində bu ölkənin Baş nazirinin müavini Mqer Qriqoryan və xarici işlər naziri Ararat Mirzoyan ilə görüşüb.

AZƏRTAC xəbər verir ki, hər iki görüşdə müzakirə edilən əsas məsələ Qazaxıstanın TRIPP-a (Trump Route for International Peace and Prosperity – Beynəlxalq Sülh və Rifah naminə Tramp Marşrutu) qoşulması olub. Cənubi Qafqazda formalaşmaqda olan yeni geosiyasi və geoiqtisadi reallıqlar regionun nəqliyyat-kommunikasiya xəritəsində mühüm dəyişikliklərə zəmin yaradır. Bu prosesdə Azərbaycanın təşəbbüskarı və əsas iştirakçılarından biri olduğu Zəngəzur istiqamətli nəqliyyat bağlantısı xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Qazaxıstanın TRIPP layihəsinə qoşulması isə bu təşəbbüsün regional çərçivədən çıxaraq daha geniş Avrasiya nəqliyyat sisteminin tərkib hissəsinə çevrilməsi baxımından diqqətəlayiq hadisədir.

Qazaxıstanın bu prosesdə iştirakı, ilk növbədə, Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz arasında nəqliyyat əlaqələrinin genişləndirilməsi, Trans-Xəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun (Orta Dəhliz) imkanlarının artırılması və Azərbaycanın tranzit mövqeyinin möhkəmləndirilməsi perspektivləri ilə bağlıdır. TRIPP layihəsi Azərbaycan ilə Naxçıvan arasında Ermənistan ərazisindən keçməklə nəqliyyat əlaqəsinin yaradılması ideyasını daha geniş beynəlxalq əməkdaşlıq çərçivəsində nəzərdən keçirir. Layihənin mahiyyəti yalnız yeni avtomobil və dəmir yolu infrastrukturu yaratmaqdan ibarət deyil. Burada əsas məqsəd regionda kommunikasiyaların açılması, iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi və beynəlxalq tranzit imkanlarının inkişaf etdirilməsidir.

Azərbaycan üçün bu bağlantı ölkənin əsas ərazisi ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında daha əlverişli nəqliyyat əlaqəsinin formalaşması deməkdir. Eyni zamanda, Türkiyəyə və daha geniş mənada Avropa bazarlarına çıxış imkanlarının şaxələndirilməsi baxımından da əhəmiyyətlidir. Bu kontekstdə TRIPP layihəsi yalnız Azərbaycan-Ermənistan münasibətləri çərçivəsində qiymətləndirmək düzgün olmazdı. Layihə Mərkəzi Asiyadan Avropaya uzanan nəqliyyat və ticarət marşrutlarının inkişafı ilə də birbaşa əlaqəlidir.

Qazaxıstanın TRIPP layihəsinə marağı 2025-ci ilin noyabrında prezident Kasım-Jomart Tokayevin İrəvanda Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanla görüşündən sonra açıq şəkildə ifadə olunub. 2026-cı il aprelin 2-də isə Qazaxıstanın Baş naziri Oljas Bektenov daha konkret mövqe ortaya qoyaraq ölkəsinin Zəngəzur dəhlizi layihəsində iştirak etməyə hazır olduğunu bəyan etdi. Onun açıqlamasında Qazaxıstan şirkətlərinin dəmir yolu infrastrukturunun tikintisi və modernləşdirilməsində iştirakına maraq göstərdiyi xüsusi vurğulandı. Bu bəyanat Astananın layihəyə münasibətində siyasi maraqdan praktiki iqtisadi iştirak perspektivinə keçidin əlamətidir.

Qazaxıstanın bu marağının əsas iqtisadi səbəblərindən biri ölkənin Çin və Avropa arasında mühüm tranzit mövqeyinə malik olmasıdır. Çin yüklərinin Mərkəzi Asiyadan Xəzər dənizinə, oradan Azərbaycana, daha sonra Türkiyə və Avropaya daşınmasında Qazaxıstan mühüm başlanğıc nöqtəsidir.

Beləliklə, TRIPP-in Orta Dəhlizlə inteqrasiyası marşrutun coğrafiyasını genişləndirməklə yanaşı, onun iqtisadi əsaslarını da gücləndirər. Bu halda Qazaxıstanın şərqdəki dəmir yolu və liman infrastrukturu ilə Azərbaycanın qərbə istiqamətlənmiş nəqliyyat şəbəkəsi vahid logistika zəncirinin bir-birini tamamlayan hissələrinə çevriləcək.

Qazaxıstanın TRIPP layihəsində iştiraka hazır olması Azərbaycan üçün bir neçə mühüm istiqamətdə əhəmiyyət daşıyır. Birincisi, Azərbaycanın tranzit ölkə kimi mövqeyi möhkəmlənir. Qazaxıstanın Orta Dəhliz vasitəsilə Azərbaycan üzərindən Avropa bazarlarına çıxan yük axınları Zəngəzur bağlantısının açılması ilə əlavə marşrut imkanları əldə edəcək. Bu, Azərbaycanın yalnız Xəzər hövzəsi ilə Cənubi Qafqaz arasında deyil, həm də Mərkəzi Asiya ilə Türkiyə və Avropa arasında əsas logistika qovşaqlarından biri kimi rolunu artıracaq. İkincisi, tranzit gəlirlərinin artırılması üçün yeni imkanlar yaranacaq. Dəmir yolu və avtomobil nəqliyyatı ilə daşınan yüklərin həcminin artması liman, terminal, anbar, ekspeditorluq və gömrük xidmətlərinə tələbatı yüksəldəcək. Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı, Ələt Azad İqtisadi Zonası və Azərbaycanın dəmir yolu infrastrukturu bu prosesdə mühüm rol oynayacaq. Üçüncüsü, Azərbaycanın Naxçıvan vasitəsilə Türkiyəyə birbaşa quru bağlantısı perspektivi güclənir.

Zəngəzur istiqamətində nəqliyyat əlaqəsinin qurulması Azərbaycan-Naxçıvan-Türkiyə xəttinin funksional əhəmiyyətini artıracaq. Bu, Türkiyə ilə Mərkəzi Asiya arasında yük daşımalarının daha çox alternativ əldə etməsinə və türk dövlətləri arasında iqtisadi inteqrasiyanın dərinləşməsinə şərait yarada bilər. Dördüncüsü, Azərbaycanın beynəlxalq nəqliyyat layihələrində tərəfdaşlıq imkanları genişlənir.

Qazaxıstanın iştiraka marağı göstərir ki, Zəngəzur bağlantısı artıq yalnız iki Cənubi Qafqaz ölkəsinin münasibətləri ilə məhdudlaşan məsələ deyil. Layihə Mərkəzi Asiya, Xəzər hövzəsi, Türkiyə, Avropa və beynəlxalq investorların maraqlarının kəsişdiyi daha geniş iqtisadi platformaya çevrilmək potensialına malikdir.

Qazaxıstanın TRIPP layihəsinə marağının ən mühüm tərəflərindən biri Orta Dəhlizlə Zəngəzur bağlantısının bir-birinə alternativ deyil, tamamlayıcı marşrutlar kimi inkişaf etdirilməsi perspektividir.

Orta Dəhliz Çin və Mərkəzi Asiyadan Xəzər dənizi vasitəsilə Azərbaycana, daha sonra Gürcüstan və Türkiyə istiqamətində Avropaya çıxış yaradır. Zəngəzur bağlantısı isə Azərbaycanı Naxçıvan və Türkiyə ilə birləşdirərək bu nəqliyyat sisteminə əlavə istiqamət qazandırır.

Qazaxıstanın marağı da məhz bu yanaşma ilə üst-üstə düşür. Astana üçün əsas məqsəd yüklərin daşınmasında alternativlərin artırılması, tranzit risklərinin azaldılması və Avropa bazarlarına çıxışın daha dayanıqlı mexanizmlərinin yaradılmasıdır.

TRIPP layihəsinin əhəmiyyəti iqtisadi məsələlərlə yanaşı, geosiyasi amillərlə də bağlıdır. 2025-ci il avqustun 8-də Vaşinqtonda Azərbaycan, Ermənistan və ABŞ liderlərinin iştirakı ilə imzalanmış Birgə Bəyannamə regionda nəqliyyat kommunikasiyalarının açılması istiqamətində yeni siyasi çərçivə formalaşdırdı.

Qazaxıstanın TRIPP layihəsində iştirak etməyə hazır olduğunu bəyan etməsi Azərbaycanın regional nəqliyyat strategiyası baxımından mühüm hadisədir. Bu maraq Zəngəzur bağlantısının yalnız regional kommunikasiya xətti deyil, Mərkəzi Asiya ilə Avropa arasında formalaşan geniş nəqliyyat-logistika sisteminin potensial tərkib hissəsi kimi nəzərdən keçirilməsinə imkan verir. Daha geniş geoiqtisadi müstəvidə isə Qazaxıstanın iştiraka marağı Azərbaycanın Xəzər hövzəsindəki tranzit mövqeyinin əhəmiyyətini bir daha gündəmə gətirir. Qazaxıstan şərq istiqamətindən gələn yük axınlarının mühüm mənbəyi, Azərbaycan isə bu axınların Qərbə yönəlməsində əsas tranzit qovşaqlarından biri kimi çıxış edir. Beləliklə, TRIPP ilə Orta Dəhlizin əlaqələndirilməsi Azərbaycan-Qazaxıstan əməkdaşlığını yeni mərhələyə yüksəldə, türk dövlətləri arasında iqtisadi inteqrasiyanı dərinləşdirə və Avrasiyada daha şaxələndirilmiş nəqliyyat sisteminin formalaşmasına töhfə verə bilər.