Marketə "bir-iki şey alıb çıxaram" düşüncəsi ilə daxil olmaq çoxumuzun etdiyi adi vərdişdir. Evdə nə yoxdursa, yadda saxlamağa çalışırıq. Lakin rəflərin arasında gəzdikcə planlaşdırmadığımız məhsullar da səbətə əlavə olunur. Kassaya çatanda isə aldığımız məhsulların sayı və yekun məbləğ gözlədiyimizdən xeyli fərqli olur. Bu, marketə siyahısız getməyin qiyməti, başqa sözlə, bədəlidir.
Mağazalarda məhsulların yerləşdirilməsi, endirimlərin təqdim olunması və kassaların ətrafındakı məhsullar təsadüfi deyil. Bütün bunlar alıcının diqqətini cəlb etmək və əlavə alış-verişə sövq etmək üçün düşünülür ki, ticarətdə buna marketinq deyilir. Nə alacağını əvvəlcədən müəyyən etməyən insan buna açıq olur. "Endirimdədir", "bəlkə lazım olar" və ya "bunu da götürüm" kimi düşüncələr səbətin yavaş-yavaş dolmasına səbəb olur.
Ən böyük problem isə kiçik xərclərin nəzərə çarpmamasıdır. Bir neçə manatlıq məhsul özlüyündə böyük məbləğ kimi görünmür. Lakin hər market gəzintisində təkrarlanan belə alışlar ayın sonunda ailə büdcəsində ciddi fərq yaradır. Üstəlik, alınan hər məhsul heç də həmişə sonacan istifadə edilmir. Xüsusilə meyvə, tərəvəz, süd məhsulları və digər tez xarab olan ərzaqlar vaxtında istehlak edilmədikdə həm pul itkisinə, həm də israfa səbəb olur.
Siyahısız alış-veriş bəzən vacib məhsulların unudulmasına da gətirib çıxarır. Evə qayıtdıqdan sonra çatışmayan məhsulu xatırlayır və yenidən marketə getməli olursan. Siyahı isə alış-verişi daha məqsədli edir: nə lazım olduğunu bilirsən, onu götürürsən və artıq məhsulların arasında vaxt itirmirsən.
Siyahı hazırlamaq üçün xüsusi bir sistemə də ehtiyac yoxdur. Telefonun qeydlər bölməsində sadə siyahı yaratmaq kifayətdir. Evdə hansısa məhsul bitdikcə onu siyahıya əlavə etmək, marketə gedəndə həmin siyahıya əsasən alış-veriş etmək mümkündür. Daha planlı yanaşmaq istəyənlər həftəlik menyuya uyğun siyahı hazırlaya bilərlər. Bu üsul həm ərzaq israfını, həm də lazımsız xərcləri azaltmağa kömək edir.
Burada endirimlər məsələsi də xüsusilə vacibdir. Bir məhsulun ucuzlaşması onun mütləq alınmalı olduğu anlamına gəlmir. Əgər məhsula ehtiyac yoxdursa, endirimli qiymət belə, əlavə xərcdir. Əsl qənaət yalnız ucuz məhsul almaq deyil, ehtiyac olmayan məhsula ümumiyyətlə pul xərcləməməkdir.
Siyahı hazırlamaq insanı bütün qəfləti alışlardan məhrum etmir. Əsas ehtiyacları müəyyən etdikdən sonra büdcəyə uyğun olaraq istəyə görə bir neçə məhsul almaq mümkündür. Fərq ondadır ki, bu zaman qərarı marketdəki rəf deyil, alıcı özü verir.
Əslində, market siyahısı sadəcə alınacaq məhsulların siyahısı deyil. O, ailə büdcəsinə, vaxta və istehlaka nəzarət etməyin sadə üsuludur. Evində nəyin olduğunu bildikdə, nəyin həqiqətən çatışmadığını müəyyənləşdirdikdə və alış-verişə məqsədlə yanaşdıqda lazımsız xərclər də azalır. Bu həm də ailə büdcəsinə nəzarət üçün kifayət qədər yaxşı başlanğıcdır.
Nərminə ƏSGƏROVA,
"Azərbaycan"
jpg_1793052405.jpg)
