Kanadalı şair Anne Karson 2026-cı il ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatına layiq görülüb. Nobel komitəsinin açıqlamasına görə, mükafat ona "klassik ənənə ilə oynaq dialoqda müasir ədəbiyyatın yeni formalarını yaradan cəsarətli və ixtiraçı yaradıcılığına görə" verilib.
İsveç Elmlər Akademiyasının ekspert komitəsi qeyd edib ki, "Anne Karson karyerası boyunca ədəbi işi tərcümə və müxtəlif universitetlərdə tədrislə birləşdirib. Demək olar ki, bütün əsərləri iki prinsipin kəsişməsindədir: filoloqun sözlərə olan vəsvəsəsi və şairin yeni mənalar axtarması".
Anne Karson son onilliklərdə ingilisdilli poeziyanın ən görkəmli simasıdır. O, T.S. Eliot, Allen Ginsberq və Frenk O'Hara kimi titanların poetik ənənəsini inkişaf etdirib və haqlı olaraq dövrümüzün ən böyük şairləri arasında yer tutub.
Karsonun poeziyası ritm, emosional dəqiqlik və dildə virtuoz ustalığın təntənəsidir. Şair bütün həyatı boyu dili təkcə indiki təcəssümü ilə deyil, həm də təməlləriylə öyrənib. O, qədim yunan dilindən tərcümə edib, latın dilini öyrədib və özünü sözün məna ilə dolu bir səsinə deyil, simvol və işarə kimi sirrinə həsr edib.
76 yaşında Nobel mükafatını alan Karson bir daha sübut etdi ki, yeni əsrin şairləri Bayron və Rembo yaşında həyatlarını faciəvi şəkildə başa vurmamalıdırlar. Onun şeir və nəsri adi insanlara məlum olmayan nümunələrə mükəmməl uyğunlaşdırılıb.
Karson bəzən yaradıcılıq prosesinin sirrini açır. Kanadanın "Brick" ədəbi jurnalına verdiyi müsahibədə o, bunu belə təsvir edib: "Yazdığım hər şeydə təfsir üçün yer buraxmaq istəyi var: mümkün qədər çox məlumat əldə etmək və yazmaq, məna axtarışını isə oxucuya buraxmaq..."
Karsonun mətnləri dərin şəxsi təcrübənin bir qaynağıdır, oxunmaq üçün deyil, qavranılmaq üçün nəzərdə tutulmuş sözlərə və ifadələrə ustalıqla homogenləşdirilmişdir. Onun şeirlərini əzbərləmək mənasızdır; özünün dediyi kimi, "mən poeziyanın terapevtik xüsusiyyətlərinə inanmıram".
Karson yaradıcılıq prosesini belə təsvir edir: "Poetik düşünmək damdan tullanmaq kimidir". Məlumatı hissə-hissə toplayıb ardıcıl olaraq, A-dan Z-yə qədər sıralamırsan. Sadəcə bu anda bildiklərini bilirsən. Bunda insanı azad edən bir şey var".
İsveç akademiyasının daimi katibi İnqrid Karlberq bildirib ki, o, mükafat barədə Karsona rəsmi elandan bir az əvvəl telefonla məlumat verib. "O, mənə İslandiyada olduğunu və küləyi dinlədiyini bildirdi", Karlberq deyib. "Bu, onun üçün sürpriz oldu, amma o, çox xoşbəxt idi. Mən bunu onun səsindən duya bilirdim".
Anne Karson həmçinin qədim yunan ədəbiyyatının nümunələrinin tərcümələri ilə də tanınır. O, 30 ildən çox müddət ərzində professor kimi klassik filologiyadan dərs deyib.
Rizvan CƏFƏROV
