- Qardaşım Azərbaycan vətəndaşıdır, uşaqları isə Rusiya Federasiyası vətəndaşlarıdır. Hazırda uşaqlar mənim yanımda Azərbaycanda yaşayırlar. Mən onların qəyyumu ola bilərəmmi?
Z.FƏRƏCOVA,
Bakı şəhəri
- Sualınıza cavab olaraq bildiririk ki, qəyyumluq və himayəçilik fəaliyyət qabiliyyəti olmayan (7 yaşınadək olan yetkinlik yaşına çatmayanlar (azyaşlılar))və ya məhdud fəaliyyət qabiliyyətli (7 yaşından 18 yaşınadək olan yetkinlik yaşına çatmayanlar) fiziki şəxslərin hüquq və mənafelərinin müdafiəsi üçün təyin edilir.
Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 33.3-cü maddəsinə əsasən, yetkinlik yaşına çatmayanların valideynləri, onları övladlığa götürənlər olmadıqda, valideynləri məhkəmə tərəfindən valideynlik hüquqlarından məhrum edildikdə, habelə bu cür fiziki şəxslər başqa səbəblərə görə valideyn himayəsindən məhrum olduqda, o cümlədən valideynləri onları tərbiyələndirməkdən və ya hüquq və mənafelərini müdafiə etməkdən boyun qaçırdıqda onların üzərində qəyyumluq və himayəçilik təyin edilir.
Həmçinin Mülki Məcəlləyə görə, 14 yaşı tamam olmamış yetkinlik yaşına çatmayanlar, habelə psixi pozuntuya görə məhkəmə tərəfindən fəaliyyət qabiliyyəti olmayan sayılmış fiziki şəxslər üzərində qəyyumluq (maddə 33.4), 14 yaşından 18 yaşınadək olan yetkinlik yaşına çatmayanlar üzərində, habelə spirtli içkilərdən, narkotik vasitələrdən və ya psixotrop maddələrdən sui-istifadə etməsi və ya qumara qurşanması nəticəsində fəaliyyət qabiliyyəti məhkəmə tərəfindən məhdudlaşdırılmış fiziki şəxslər üzərində himayəçilik (maddə 33.6) təyin edilir.
Bundan başqa, Azərbaycan Respublikası Ailə Məcəlləsinin 136.1-ci maddəsinin tələbinə görə, qəyyumluq və himayə Ailə Məcəlləsinin 114.1-ci maddəsində qeyd edilən uşaqlara (valideynləri öldükdə və ya məlum olmadıqda, məhkəmə tərəfindən xəbərsiz itkin düşmüş hesab edildikdə və ya ölmüş elan edildikdə, valideynlik hüquqlarından məhrum olunduqda və ya valideynlik hüquqları məhdudlaşdırıldıqda, fəaliyyət qabiliyyəti olmayan və ya məhdud fəaliyyət qabiliyyətli hesab edildikdə, xəstəlik, əlillik və ya ahıllıqla əlaqədar valideynlik vəzifələrini həyata keçirə bilmədikdə, uşaqların tərbiyəsindən və ya onların hüquq və mənafelərinin müdafiəsindən imtina etdikdə, uşaqları sosial xidmət müəssisələrindən götürməkdən imtina etdikdə, cəzaçəkmə müəssisələrində cəza çəkdikdə, həmçinin valideyn himayəsinin olmadığı digər hallarda) onların saxlanması, tərbiyə olunması, təhsil alması, habelə onların hüquq və vəzifələrinin qorunması məqsədilə müəyyən olunur.
Qəyyum (himayəçi) yalnız yetkinlik yaşına çatmış və tam fəaliyyət qabiliyyəti olan şəxslər ola bilərlər. Uşaqlara qəyyum (himayəçi) təyin edilərkən qəyyumun (himayəçinin) əxlaqı və başqa cəhətləri, onun qəyyumluq (himayə) vəzifəsini yerinə yetirə bilməsi, onun və ailəsinin uşaqla ünsiyyəti və münasibəti, habelə mümkünsə, uşağın öz arzusu nəzərə alınmalıdır.
Həmçinin alkoqolik və narkomanlar, qəyyumluq (himayə) vəzifələrini icra etməkdən kənarlaşdırılmış, valideynlik hüquqları məhdudlaşdırılmış şəxslər, keçmiş övladlığa götürənlər, əgər onların təqsiri üzündən övladlığa götürmə ləğv olunmuşsa və səhhətinə görə uşağı tərbiyə etmək vəzifəsini həyata keçirə bilməyən şəxslər qəyyum (himayəçi) ola bilməzlər.
Qəyyum və ya himayəçi təyin edilməsi üçün yerli icra hakimiyyəti orqanına müraciət etmək lazımdır. Bunun üçün müraciətçi tələb olunan müvafiq sənədləri yerli icra hakimiyyəti orqanına təqdim etməlidir. Yerli icra hakimiyyəti orqanının qəyyumluq və himayəçilik komissiyası tərəfindən müraciətlə bağlı müvafiq rəy verilir.
Qəyyumu və ya himayəçini qəyyumluğa və ya himayəçiliyə ehtiyacı olan şəxsin yaşayış yeri üzrə qəyyumluq və himayəçilik orqanı fiziki şəxs üzərində qəyyumluq və ya himayəçilik qoyulması zərurətinin ona məlum olduğu andan 3 ay ərzində təyin edir. Qəyyumluğa və ya himayəçiliyə ehtiyacı olan şəxsə qəyyum və ya himayəçi təyin edilənədək qəyyum və ya himayəçi vəzifələrini qəyyumluq və himayəçilik orqanı icra edir.
Əgər yerli icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən müraciətə müsbət cavab verilməzsə, o zaman müraciətçi məhkəməyə müraciət etmək hüququndan istifadə edə bilər.
Mülki Məcəllənin 34.2-ci maddəsinə əsasən, fiziki şəxsin fəaliyyət qabiliyyəti olmayan sayılması və ya fəaliyyət qabiliyyətinin məhdudlaşdırılması barədə qərarın qanuni qüvvəyə mindiyi gündən etibarən üç gün ərzində məhkəmə həmin fiziki şəxs üzərində qəyyumluq və himayəçilik təyin edilməsi üçün onun yaşayış yeri üzrə qəyyumluq və himayəçilik orqanına bu barədə məlumat verməlidir.
Sualları cavablandırdı:
Paşa SƏFƏROV,
Azərbaycan Respublikası Vəkillər Kollegiyasının üzvü
