Gənə dişləməsi ət və süd məhsullarından ömürlük imtinaya səbəb ola bilər
Əgər ət, qatıq, pendir və süd istehlak etdikdən bir neçə saat sonra bədəniniz qaşınmağa, şişməyə və ya qəfil ağrımağa başlayırsa, bu, ilk ağlagələn ehtimal - qida zəhərlənməsi deyil, alfa-qal (Alpha-gal) sindromudur. Gənə dişləməsi nəticəsində yaranan sindrom ət və süd məhsullarına qəfil allergik reaksiyalara səbəb olan təhlükəli xəstəlikdir. Alfa-qal sindromu, adətən "Lone Star" və "İflic" gənələrinin dişləməsi ilə ötürülür.
Alfa-qal sindromu adını "qalaktoza-alfa - 1,3-qalaktoza" adlı şəkər molekulundan alır. Bu molekul inək, donuz, dovşan və maral kimi məməlilərdə olur və insan orqanizmi tərəfindən istehsal edilmir. Sözügedən şəkər molekulunu ehtiva edən gənə tüpürcəyi qana daxil olduqda immunitet sistemi onu təhlükə kimi tanıyır və anticism istehsal etməyə başlayır. Ət, süd, pendir və qatıq kimi alfa-qal ehtiva edən qidalar qəbul edildikdə, immunitet sistemi səhvən bu molekula allergik reaksiya verir. Xəstəlik immunitet sistemində yaratdığı həddindən artıq reaksiya səbəbindən həm gündəlik həyatı, həm də qidalanma vərdişlərini tamamilə dəyişdirir. Sindromun ən təhlükəli tərəfi isə müalicəsinin olmamasıdır. Xəstələr ömür boyu ət və süd məhsullarından uzaq durmağa məcbur olurlar.
Xəstəliyin simptomları özünü gənə dişləməsindən həftələr və ya hətta aylar sonra da göstərə bilər. Adətən ət və süd məhsulları istehlak edildikdən 2-6 saat sonra ortaya çıxan simptomlar qaşınma, ürəkbulanma, qusma, şiddətli qarın ağrısı, nəfəs darlığı və anafilaktik şok kimi həyati təhlükəsi olan vəziyyətlərə keçə bilər. Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, bu simptomlar digər xəstəliklərlə qarışdırılaraq, çox vaxt diaqnozun gecikməsinə səbəb olur. Alfa-qal sindromunun diaqnozu üçün qan testi tələb olunur. Bu test həm də immunitet sisteminin alfa-qala qarşı antikor istehsal edib-etmədiyini göstərir.
Sözügedən sindrom ilk dəfə ABŞ-nin cənub-şərqində müşahidə olunsa da, iqlim dəyişikliyi və gənə populyasiyasının artması səbəbindən sürətlə digər ölkələrə də yayılır. ABŞ Xəstəliklərə Nəzarət və Qarşısının Alınması Mərkəzinin (CDC) məlumatına əsasən, təkcə 2023-cü ildə 450 mindən çox amerikalının bu sindromdan təsirləndiyi bildirilir. Sindrom 6 qitədə qeydə alınan hallarla qlobal sağlamlıq probleminə çevrilib. Artan maral populyasiyaları, insanların təbiətlə təmaslarının çoxalması və dəyişən iqlim şəraiti gənə populyasiyasını artırır və riski daha geniş ərazilərə yayır. Tibb işçilərinin əksəriyyətinin bu sindromdan xəbərsiz olması isə vəziyyəti daha da qəlizləşdirir. Bu, diaqnozun gec qoyulmasına və xəstələrin uzun müddət lazımi müalicə ala bilməməsinə gətirib çıxarır.
Xüsusilə yay aylarında gənələrin sayı artdığı üçün mütəxəssislər açıq havada daha diqqətli olmağı, bəzi ərazilərdə uzunqol paltar geyinməyi, gənəqovucu vasitələrdən istifadə etməyi, hər hansı bir gənə ilə təmasdan sonra tibbi müayinədən keçməyi tövsiyə edirlər.
Ülkər XASPOLADOVA,
"Azərbaycan"
jpg_1792100672.jpg)
