XXI əsr beynəlxalq münasibətlər sisteminə yeni siyasi və iqtisadi reallıqlar gətirib. Qlobal güc mərkəzlərinin təzədən formalaşdığı, enerji təhlükəsizliyinin, nəqliyyat-kommunikasiya xətlərinin və beynəlxalq ticarət marşrutlarının strateji əhəmiyyət qazandığı bir dövrdə regionlar arasında əməkdaşlığın mahiyyəti də dəyişir. Artıq dövlətlər təkcə coğrafi yaxınlıq prinsipi ilə deyil, ortaq maraqlar, qarşılıqlı etimad və uzunmüddətli inkişaf strategiyaları əsasında yeni inteqrasiya platformaları yaradırlar.
Məhz bu baxımdan XXI əsrdə Mərkəzi Asiya ortaq iqtisadi maraqların, strateji nəqliyyat-kommunikasiya dəhlizlərinin və türk dünyasının siyasi həmrəyliyinin formalaşdığı yeni geostrateji coğrafiyaya çevrilib. Azərbaycanın bu coğrafiyanın iştirakçısı kimi qəbul olunması isə son illərin ən mühüm geosiyasi hadisələrindəndir. Çünki ölkəmiz coğrafi baxımdan Cənubi Qafqazda yerləşsə də, onun Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə əlaqələri xəritələrin müəyyən etdiyi sərhədlərdən qat-qat qədimdir. Ortaq etnik köklər, dil və mədəniyyət birliyi, əsrlər boyu formalaşmış mənəvi dəyərlər, tarixi İpək yolunun yaratdığı iqtisadi münasibətlər və qarşılıqlı etimad bu əlaqələrin möhkəm bünövrəsini təşkil edir.
Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi çoxşaxəli xarici siyasət nəticəsində Azərbaycan Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə münasibətlərini ikitərəfli əməkdaşlıq çərçivəsi ilə bərabər, bütövlükdə türk dünyasının siyasi, iqtisadi və humanitar inteqrasiyasının mühüm istiqamətlərindən biri kimi inkişaf etdirib. Bu gün ölkəmiz Mərkəzi Asiya dövlətləri üçün etibarlı tərəfdaş, Avropaya açılan əsas nəqliyyat qapısı və Xəzər hövzəsində mühüm logistika mərkəzi kimi qəbul edilir.
Son illər baş verən hadisələr və geosiyasi proseslər göstərir ki, Azərbaycan və Mərkəzi Asiya dövlətləri yeni geoiqtisadi məkan formalaşdırırlar. Orta dəhlizin inkişafı, Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanının imkanlarının artması, enerji resurslarının şaxələnməsi, rəqəmsal kommunikasiya xətlərinin çəkilməsi və logistika infrastrukturuna qoyulan investisiyalar regionun iqtisadi xəritəsini dəyişdirən əsas amillərə çevrilib. Bu layihələr təkcə yükdaşımaların həcmini artırmır, həm də Mərkəzi Asiya ilə Avropa arasında etibarlı və davamlı əlaqələrin qurulmasına xidmət edir.
Bu yeni mərhələnin mahiyyəti Prezident İlham Əliyevin Şuşada keçirilən IV Qlobal Media Forumundakı çıxışında da aydın ifadəsini tapdı. Dövlətimizin başçısı vurğuladı ki, Azərbaycanın Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət Şurasına tamhüquqlu üzv kimi qoşulması təsadüfi qərar deyil. Prezidentin qeyd etdiyi kimi, coğrafi baxımdan Cənubi Qafqazda yerləşməyimizə baxmayaraq, ortaq tarix, mədəniyyət, etnik bağlılıq və qarşılıqlı siyasi etimad Mərkəzi Asiya dövlətlərinin ölkəmizi bu ailənin ayrılmaz hissəsi kimi qəbul etməsinə möhkəm zəmin yaradıb. Bu yanaşma həm də onu təsdiqləyir ki, türk dünyasının gələcəyi coğrafi sərhədlərlə deyil, ortaq strateji maraqlarla müəyyənləşir.
Qlobal iqtisadiyyatda baş verən dəyişikliklər, beynəlxalq yükdaşımaların yeni marşrutlar üzrə istiqamətlənməsi və enerji bazarlarında yaranan yeni reallıqlar Mərkəzi Asiya ilə Azərbaycan arasında əməkdaşlığın əhəmiyyətini daha da artırır. Məhz buna görə də Xəzər hövzəsini əhatə edən nəqliyyat və logistika layihələri qlobal iqtisadi təhlükəsizlik baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycanın müasir liman infrastrukturu, dəmir yolları, avtomobil magistralları və tranzit imkanları Mərkəzi Asiya ölkələrinin dünya bazarlarına çıxışını sürətləndirən etibarlı bağlantılar yaradır.
Azərbaycanın Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət Şurasında tamhüquqlu üzv kimi təmsil olunması bu proseslərin institusional əsaslarını daha da möhkəmləndirir. Bu platforma qarşılıqlı qərarların daha operativ razılaşdırılmasına, ortaq layihələrin əlaqələndirilməsinə və region dövlətlərin beynəlxalq təşəbbüslərinin uzlaşdırılmasına yeni imkanlar açır. Başqa sözlə, söhbət yalnız siyasi dialoqdan deyil, vahid strateji baxışın formalaşdırılmasından gedir. Prezident İlham Əliyev forumdakı çıxışında bu yanaşmanı daha da konkretləşdirərək bildirdi ki, ölkəmizin Məşvərət Şurasına tamhüquqlu üzv kimi qəbul edilməsi qarşılıqlı etimadın və ortaq dəyərlərin məntiqi nəticəsidir. Dövlətimizin başçısının Özbəkistanla münasibətləri nümunə göstərməsi bir daha təsdiqlədi ki, bu gün qardaş ölkələr arasında əməkdaşlıq siyasi bəyanatlardan real iqtisadi layihələrə, qarşılıqlı sərmayələrə və birgə inkişaf proqramlarına transformasiya olunur.
Əlamətdar cəhətlərdən biri də ondan ibarətdir ki, bu yeni əməkdaşlıq modeli heç bir qarşıdurma və ya blok siyasətinə əsaslanmır. Əksinə, onun fəlsəfəsində açıq əməkdaşlıq, qarşılıqlı fayda, bərabərhüquqlu tərəfdaşlıq və regional sabitlik dayanır. Məhz buna görə Azərbaycanın təşəbbüsləri beynəlxalq səviyyədə də maraqla qarşılanır. Çünki ölkəmiz Şərqlə Qərbi, Cənubla Şimalı birləşdirən mühüm nəqliyyat qovşağı olmaqla yanaşı, etibarlı dialoq və əməkdaşlıq məkanı kimi də öz mövqeyini möhkəmləndirib.
Tarix xalqları bir-birinə yaxınlaşdırır, siyasət onları tərəfdaşa çevirir, ortaq maraqlar isə uzunmüddətli strateji birliyi təmin edir. Azərbaycanla Mərkəzi Asiya ölkələri arasında bu gün müşahidə olunan inteqrasiya məhz belə möhkəm təməl üzərində yüksəlir. Bu birlik yalnız ortaq keçmişin yox, həm də ortaq gələcəyin nəticəsidir. Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi ardıcıl və uzaqgörən siyasət sayəsində ölkəmiz artıq bu böyük geostrateji məkanın ayrılmaz iştirakçısı, etibarlı tərəfdaşı və təşəbbüskar dövlətlərindən biridir.
Elşən QƏNİYEV,
"Azərbaycan"
