Azərbaycan-Slovakiya münasibətləri çoxşaxəli etibarlı əməkdaşlığa və qarşılıqlı etimada əsaslanır
Dünya ənənəvi təhlükəsizlik arxitekturasının sınağa çəkildiyi və yeni regional əməkdaşlıq formatlarının yarandığı mürəkkəb tarixi mərhələdən keçir. Qlobal miqyasda cərəyan edən proseslər dövlətlərin xarici siyasət strategiyasında şaxələndirmə və etibarlı tərəfdaşlıq amillərini ön plana çıxarır. Belə şəraitdə Avropa İttifaqının üzvü olan Slovakiya ilə Cənubi Qafqazın lider dövləti, şərqlə qərbin kəsişməsində yerləşən Azərbaycan arasında qurulan çoxvektorlu tərəfdaşlıq regional sabitliyin və qlobal təhlükəsizliyin təmin olunmasında mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
İyulun 14-də Slovakiya Prezidenti Peter Pelleqrininin Azərbaycana reallaşan rəsmi səfəri yeni qlobal reallıqlar fonunda Bakı ilə Bratislava arasında güclənən tərəfdaşlığın növbəti bariz göstəricisidir. Bu səfər iki ölkə arasındakı münasibətlərin real və praktiki əməkdaşlıq mərhələsinə qədəm qoyduğunu nümayiş etdirir. Son illərdə siyasi dialoqun intensivləşməsi, iqtisadi-enerji tərəfdaşlığının dərinləşməsi və Qarabağın bərpasında birgə addımların atılması Azərbaycan-Slovakiya əlaqələrini keyfiyyətcə yeni strateji müstəviyə yüksəldib.
Prezident İlham Əliyev Slovakiyanın dövlət başçısı Peter Pelleqrini ilə görüşdən sonra keçirilən birgə mətbuat konfransında iki ölkə arasında yüksəksəviyyəli əlaqələrin inkişaf etdiyini, siyasi təmasların müntəzəm xarakter aldığını bildirib: "Bu qədər fəal siyasi təmaslar və birgə layihələrin icra olunması, əlbəttə ki, güclü siyasi iradə tələb edir. 2024-cü ildə biz strateji tərəfdaşlığa dair Birgə Bəyannamə imzalamışıq və bəyannamənin icrası göz önündədir. Çünki belə fəal siyasi təmaslar və birgə layihələrin icra olunması, əlbəttə ki, güclü siyasi iradə tələb edir".
Azərbaycan Prezidentinin də vurğuladığı kimi, ikitərəfli münasibətlərin əsas hərəkətverici qüvvəsi dövlət başçılarının siyasi iradəsidir. 2024-cü il mayın 6-da Slovakiyanın Baş naziri Robert Fitsonun Bakıya rəsmi səfəri çərçivəsində imzalanmış Strateji Tərəfdaşlığın yaradılması haqqında Birgə Bəyannamə Bakı-Bratislava əlaqələrinin hüquqi-siyasi təməlini ən yüksək səviyyəyə qaldırdı. Bu sənədin ardınca siyasi təmaslar daha da intensivləşdi. Prezident İlham Əliyev 2025-ci il dekabrın 8-də Slovakiyaya rəsmi səfər etdi və Bratislavada enerji, müdafiə sənayesi, investisiya və digər məsələlər ətrafında geniş müzakirələr aparıldı.
Rəsmi Bratislava da Bakı ilə qurulan münasibətlərə xüsusi önəm verir. Slovakiya Prezidenti Peter Pelleqrini öz bəyanatında bu tərəfdaşlığın mahiyyətini belə ifadə edib: "Slovakiya ilə Azərbaycan arasında strateji tərəfdaşlıq sadə formal bəyannamə deyil. Ölkələrimiz arasında münasibətlər standart diplomatik əlaqələrin hüdudlarını keçir. Biz, həqiqətən, dost ölkələrik. Biz bir-birimizə xeyli kömək edən və əla münasibətlərimizi konkret layihələrə, əyani əməkdaşlığa çevirən dostlarıq".
Qeyd edək ki, iki ölkə arasında tərəfdaşlığın təməli ötən əsrin 90-cı illərinin əvvəllərində qoyulub. Slovakiya Azərbaycanın müstəqilliyini 1992-ci il yanvarın 24-də tanıyıb, diplomatik münasibətlər isə 1993-cü il noyabrın 23-də rəsmiləşib. Ötən dövr ərzində əlaqələrin institusional bazası mərhələli şəkildə gücləndirilib. 2019-cu ildə Bakıda, 2023-cü ildə isə Bratislavada səfirliklər təsis edilib. Səfirliklərin açılması siyasi, iqtisadi və humanitar sahələrdə birbaşa təmasların qurulmasında katalizator rolunu oynayıb.
Siyasi münasibətlərin dərinləşməsində parlament diplomatiyası da mühüm çəkiyə malikdir. Milli Məclisdə fəaliyyət göstərən Azərbaycan-Slovakiya parlamentlərarası əlaqələr üzrə İşçi qrupu və Slovakiya parlamentindəki müvafiq dostluq qrupu qanunverici orqanlar arasında davamlı dialoqu və qarşılıqlı dəstəyi təmin edir.
İki ölkə arasında bu günədək imzalanmış sənədlər əməkdaşlığın müxtəlif istiqamətlərini tənzimləyir. Xüsusilə, 2021-ci ildə imzalanan iqtisadi əməkdaşlıq haqqında hökumətlərarası saziş və onun əsasında formalaşdırılan Birgə İşçi qrupu sənaye, kənd təsərrüfatı, logistika və innovasiyalar üzrə real layihələrin icrası üçün səmərəli mexanizmə çevrilib.
İkitərəfli iqtisadi münasibətlərin əsasını enerji əməkdaşlığı təşkil edir. Avropanın enerji təchizatının şaxələndirilməsi fonunda Azərbaycan etibarlı tərəfdaş kimi öz mövqeyini möhkəmləndirir. 2024-cü il dekabrın 1-dən etibarən Azərbaycan qazının Slovakiyaya ixracına başlanılıb ki, bu da ölkənin enerji təhlükəsizliyini əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirib.
Tərəflər arasında müdafiə sahəsi də prioritetlərdən biridir. Bu sahədə hüquqi baza 2024-cü ilin mayında Robert Fitsonun Bakı səfəri zamanı imzalanmış "Hərbi-texniki əməkdaşlıq haqqında Memorandum" və "Müdafiə sahəsində əməkdaşlıq haqqında Saziş" ilə qoyulub. Prosesin davamı olaraq, 2025-ci ildə dövlət başçımızın Slovakiyaya rəsmi səfəri çərçivəsində Azərbaycanın Müdafiə Sənayesi Nazirliyi ilə Slovakiyanın Müdafiə Nazirliyi arasında əməkdaşlıq haqqında Niyyət Protokolu imzalanıb.
Azərbaycan-Slovakiya tərəfdaşlığının göstəricilərindən biri də işğaldan azad edilmiş ərazilərin yenidən qurulması ilə bağlıdır. Slovakiya şirkətləri Ağdam rayonunda tətbiq edilən "ağıllı kənd" layihəsində fəal iştirak edirlər. Bu əməkdaşlıq Avropa texnologiyalarının və innovativ şəhərsalma həllərinin Qarabağın dirçəlişinə cəlb edilməsinin uğurlu nümunələrindən biridir. Prezident İlham Əliyev slovakiyalı həmkarı ilə görüşü zamanı bu əməkdaşlığın əhəmiyyətini xüsusi qeyd edib: "Biz çox şadıq ki, Slovakiya Qarabağın bərpasında fəal iştirak edir. Bu dəstəyə və Qarabağın bərpasına verdiyiniz töhfəyə görə Sizə bir daha təşəkkürümü bildirmək istəyirəm".
Münasibətlərin gələcək inkişaf perspektivlərində nəqliyyat və humanitar əlaqələr də mühüm yer tutur. Bakı ilə Bratislava arasında birbaşa aviareyslərin açılması planlaşdırılır. Hava marşrutu turizm və işgüzar dairələr üçün əlverişli imkanlar yaratmaqla yanaşı, Azərbaycan vətəndaşlarının Mərkəzi Avropaya daha rahat gediş-gəlişini də təmin edəcək.
Nəticə etibarı ilə Bakı və Bratislava arasındakı münasibətlər Avropanın enerji təhlükəsizliyini qoruyan, azad edilmiş ərazilərdə sülh quruculuğuna töhfə verən və hərbi-sənaye potensialını qarşılıqlı faydalı şəkildə inkişaf etdirən etibarlı tərəfdaşlıq modelidir. Slovakiya Prezidentinin qeyd etdiyi kimi, Azərbaycan mühüm regional iştirakçıdır: "O, sabitliyin və inkişafın qarantıdır, şərqlə qərbi birləşdirən logistika və nəqliyyat marşrutlarının əsas qovşağı rolunu oynayır. Azərbaycan bu baxımdan mühüm əhəmiyyətə malikdir".
Azərbaycan-Slovakiya strateji tərəfdaşlığı gələcəkdə daha böyük layihələrə imza atacaq, iki dost xalqın rifahına və Avrasiya məkanında regional əməkdaşlığın güclənməsinə yeni töhfələr verəcək.
İsmayıl QOCAYEV,
"Azərbaycan"
