Göz oxşayan təbiət gözəllikləri, axar-baxarlı, bol nemətli, bərəkətli torpaqları kimi, Masallının mayası zəhmətlə yoğrulmuş adamları da ilk görüşdən qarşısındakını sehrləmək gücünə malikdir. Ürəyində dünya böyüklüyündə saf duyğular daşıyan insanlardan, elin böyüklərindən, yaşlı nəsildən - konkret olaraq Əmirəli Yaqubovdan söhbət açmaq istəyirəm. Bu seçim isə təsadüfi deyil.
Xırmandalı rayonumuzun qədimliyi və müasirliyini özündə birləşdirən böyük kəndlərindəndr. Kəndimizdən zaman-zaman adlı-sanlı ziyalılar, elm adamları, müharibə və əmək qəhrəmanları çıxıb. Həmkəndlimiz Əmirəli Yaqubov ürəyində bir vətənin qeyrətini, təəssübkeşliyini daşıyan insanlardandır. Öz işi, əməyi, əməlləri ilə hamının dərin hörmətini qazanmış Əmirəli kişi musiqiçi ailəsində dünyaya göz açıb, elə özü də sadə bir musiqiçidir. Hazırda təqaüdçüdür. Məlumdur ki, ağsaqqallar gənclərə, özündən yaşca kiçik hər kəsə ağıllı öyüd-nəsihətlər edər, vətənini, millətini, zəhməti, insanı, insanlığı sevməyi, qorumağı tövsiyə edər. Bizim Əmirəli kişi isə bütün bu öyüd-nəsihətləri quru kəlmələrlə deyil, öz vəsaiti, gərgin əməyi və səliqə-sahmanı, səriştəsi, erudisiyası, ağlı-kamalı ilə yaratdığı muzeydəki eksponatların dili ilə verir. Tamaşaçını sehrləyərək, fakt qarşısında qoyaraq. Görünür, yaratdığı muzeyi "Yaradıcılıq Evi" adlandırmağı da buradan gəlir.
Onu da qeyd edək ki, Masallıda muzey yaratmaqla gənc nəslin mənəvi tərbiyəsində iştirak etmək ənənəsi var. Hişkədərə kənd məktəbində mərhum müəllim Rəhim Tağıyevin 1963-cü ildə əsasını qoyduğu muzey hazırda rayon mərkəzində fəaliyyət göstərən 9 bölümdən ibarət Masallı Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyinə çevrilib. Bizim Xıırmandalı kənd məktəbində mərhum müəllim Əsgər Zahidovun yaratdığı muzeyi də (bir çox başqa kəndimizdə də belə məktəb muzeyləri var) qeyd etmək olar. Xırmandalıda vaxtilə başqa bir muzey də fəaliyyət göstərmişdir. Əmirəli Yaqubovun atası Yasər kişi də muzey təsis etmişdi. Əmirəli özü bu haqda belə deyir:
- Atam İkinci Dünya müharibəsi döyüşçüləri haqda muzey yaratmışdı. Lakin o muzey zaman-zaman dağıldı, unuduldu. Mən atamın işini davam etdirmək üçün muzey yaratdım ki, gənclərimiz maariflənsinlər, dəyərlərimiz itib-batmasın.
Əmirəli Yaqubovun "Yaradıcılıq Evi" adlandırdığı muzey ictimai əsaslarla fəaliyyət göstərir. Burada 800-dən artıq eksponat toplanıb. Bəzi eksponatları təsisçi öz pulu ilə alıb. Bəzilərini dost-tanışlar bağışlayıblar. Tarlalar şumlananda yerin altından üzə çıxan bir maddi-mədəniyyət nümunəsi tapılsa, gətirib ona verirlər. Arxeoloji qazıntılardan da yararlanıb. Muzeydə XVII əsrə aid tüfəng, qədim samovarlar, çıraqlar, kəlağayılar, milli geyim nümunələri var. Ən qədim əşya V-VI əsrlərə aid daş məişət əşyasıdır. İkinci Dünya müharibəsində arxa cəbhədə qəhrəmanlıq göstərən həmvətənlərimizin, Qarabağ savaşı qəhrəmanlarının fotoşəkilləri, onlara aid sənədlər, Şuşanın işğalından əvvəl şəhərin hərbi qərargahında saxlanan milli bayrağımız da buradadır. Həmin bayrağı 1992-ci ilin məlum hadisələri zamanı həmyerlilərdən biri düşmən əlinə keçməsin deyə gətirib və bizim Əmirəli müəllimə bağışlayıb.
Muzey 2 bölümdən ibarətdir. 1-ci bölümdə əsasən qədim məişət və təsərrüfat əşyaları nümayiş olunur. 2-ci bölüm müharibə və əmək qəhrəmanlarının həyat yolunu şəkillər və sənədlərin dili ilə sərgiləyir.
Muzeyin qonaqları arasında Masallıya gələn turistləri, qonaqları görmək olar. Məktəblilər də tez-tez müəllimlərin rəhbərliyi ilə buraya ekskursiya edirlər.
Əmirəli Yaqubov bir şeydən rahatsızdır: muzeyin yerləşdiyi bina köhnədir, təmirsizdir. "Muzey üçün otaqlar tikilsə, yaxşı olardı", - deyir.
Həşim ABBASOV,
Masallı rayonunun Xırmandalı kənd sakini, müəllim
