Gündəlik həyatda düşünmədən etdiyimiz bir çox hərəkət var. Buna misal olaraq, velosiped sürmək, ayaqqabı bağlamaq, sviter toxumaq və ya musiqi alətində çalmaq kimi hərəkətləri göstərmək olar. Belə bacarıqlar adətən “əzələ yaddaşı” adlandırılır. Lakin alimlər bildirirlər ki, əslində bu yaddaş birbaşa əzələlərin deyil, daha çox beynin işidir. Elmi dildə buna “prosedur yaddaşı” deyilir. Bu yaddaş növü hərəkətlərin və bacarıqların təkrar olaraq avtomatik hala gəlməsini təmin edir.
Mütəxəssislərin sözlərinə görə, yeni bir bacarıq öyrənərkən beynin diqqət və düşünmə ilə bağlı hissələri daha aktiv işləyir. İnsan həmin hərəkəti dəfələrlə təkrarladıqca, proses getdikcə avtomatikləşir və beyin sensor-motor bölgələrə daha çox güvənir. Nəticədə, insan artıq hər addımı düşünmədən həmin işi yerinə yetirə bilir. Məsələn, velosiped sürməyi öyrənən biri əvvəlcə balansı, pedalları və sükanı eyni anda idarə etməkdə çətinlik çəkir. Ancaq təkrar məşqdən sonra bu hərəkətlər avtomatik hala gəlir.
Alimlər “əzələ yaddaşı” ifadəsini başqa mənada da istifadə edirlər. Bu, əvvəllər məşq etmiş əzələlərin yenidən daha tez güclənməsi və böyüməsi ilə bağlıdır. Araşdırmalar göstərir ki, daha əvvəl idman etmiş insanlarda əzələlər fasilədən sonra daha sürətli əvvəlki formasına qayıda bilir.
Maraqlı məqamlardan biri də odur ki, prosedur yaddaşı demensiya və Alseymer kimi xəstəliklərdən nisbətən az təsirlənir. Bu səbəbdən bəzi xəstələr yaxınlarının adlarını unutsa da, rəqs etməyi, mahnı oxumağı və ya toxumağı xatırlaya bilirlər. Mütəxəssislər bildirirlər ki, bu yaddaşı gücləndirməyin ən yaxşı yolu müntəzəm təcrübədir. Bacarıqların hissə-hissə və təkrar öyrənilməsi, həmçinin keyfiyyətli yuxu onların uzunmüddətli yaddaşda qalmasına kömək edir.
Beləliklə, “əzələ yaddaşı” əslində beynin öyrəndiyi və zamanla avtomatikləşdirdiyi hərəkət bacarıqlarıdır.
Təhminə VERDİYEVA,
“Azərbaycan”
