Yekun sülh sazişinin imzalanması Ermənistan konstitusiyasında dəyişiklikdən və Azərbaycana qarşı ərazi iddialarının tam ləğvindən asılıdır
Azərbaycan ilə Ermənistan arasında uzunmüddətli və dayanıqlı sülh sazişinin imzalanması istiqamətində bir sıra addımlar atılır, təşəbbüslər göstərilir. Ancaq hər iki prosesə baxışı anlamaq baxımından Bakı və İrəvandan səslənən bəyanatlara, verilən açıqlamalara diqqət yetirmək labüddür. Bir neçə gün qabaq sülhü “uzaqlarda” axtaran Baş nazir Nikol Paşinyan Azərbaycanla sülhün alternativinin olmadığını və onun institusional səviyyədə möhkəmlənməsinin vacibliyini bildirib. O, hökumət başçısı kimi əsas prioritetinin dönməz və uzunmüddətli sülhün təmin edilməsi olduğunu deyərək, Azərbaycanla sülh sazişinin imzalanmasının və ratifikasiya olunmasının zərurətindən danışıb.
Dünyada baş verən mürəkkəb proseslər fonunda uzunmüddətli sülhün təmin olunmasının əhəmiyyətini diqqətə çatdıran baş nazir bu dövrdə barışa nail ola bildiklərini söyləyib: “Lakin vəzifəmiz iki illik sülhü 20 ilə, bir ili 200 ilə, 200 ili isə 400 ilə və daha uzun müddətə çevirməkdir”. Əlbəttə, bəyan edilən uzunmüddətli sülh hədəflərinin nə dərəcədə inandırıcı olması yalnız ritorikadan deyil, Ermənistanın praktiki müstəvidə atacağı addımlardan asılıdır. Bəyanatların real addımlarla möhkəmləndirilməsi əsas şərt olaraq qalır. Azərbaycan tərəfi hər zaman olduğu kimi konstruktiv mövqe nümayiş etdirərək sülh prosesinə hazır olduğunu bəyan etməklə yanaşı, qarşı tərəfdən real nəticələrin və praktiki addımların atılmasını gözləyir.
Paşinyan etiraf edib ki, həm Ermənistan daxilində, həm də ölkədən kənarda sülh gündəliyindən uzaqlaşmağa və hər gün başqa istiqamətə yönəlməyə səbəb ola biləcək onlarla amil mövcuddur. Məhz bu səbəbdən o, bütün çətinliklərə baxmayaraq, yekun sülh sazişi imzalanana qədər prosesin davam etdirilməli olduğunu dilə gətirib: “Amma biz buna baxmadan yekun sülh sazişi imzalanana qədər davam etməliyik”. Paşinyan prosesi yayındıra biləcək ciddi maneələrin mövcudluğunu etiraf etsə də, yekun saziş imzalanana qədər danışıqlar xəttini davam etdirməyə məcbur olduğunu vurğulayır. Əslində, bu bəyanat sülhün əldə olunmasının təkcə siyasi bəyanatlardan deyil, xarici və daxili risklərin nə dərəcədə neytrallaşdırılmasından asılı olacağını da nümayiş etdirir.
İrəvanın səsləndirdiyi bəyanatların praktik müstəvidə reallaşması yolunda ciddi daxili maneələr və ziddiyyətlər qalmaqdadır. Xüsusilə, Ermənistanda konstitusiya dəyişikliyi məsələsi və ölkə daxilində revanşist qüvvələrin fəaliyyəti sülh prosesini ləngidən əsas amillərdəndir. Baş nazir Nikol Paşinyan əvvəlcədən konstitusiya dəyişikliyinin növbədənkənar seçkilərə qədər gedib çıxmayacağını desə də, yeni konstitusiyanın qəbul edilməsinin onların seçki proqramında yer aldığını və təxminən 700 min vətəndaşın bu proqramın lehinə səs verdiyini vurğulayıb. Xatırladaq ki, Paşinyan əvvəlki açıqlamalarında parlamentdə konstitusion çoxluğu təmin etmək və yeni Konstitusiyanın qəbuluna nail olmaq məqsədilə erkən parlament seçkilərinin keçirilməsini istisna etməmişdi.
Rəsmi Bakı isə İrəvandan gələn bəyanatları yaxından izləyir və sülh sazişinin imzalanması üçün beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə əsaslanan açıq mövqeyini dəyişməz saxlayır. Azərbaycan xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov da məsələ ilə bağlı açıqlamasında bildirib ki, Bakının mövqeyi çox açıq və sadədir: “Azərbaycan dövləti öz xoş niyyətini göstərib. Vaşinqton sammiti zamanı paraflanmış sülh sazişinin mətni açıq sənəddir. Saziş beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə əsaslanır”. Nazir qeyd edib ki, Azərbaycan son bir il ərzində sülh prosesinin real nəticələrini və üstünlüklərini göstərmək üçün bir sıra birtərəfli addımlar atıb və Ermənistan daxilində gedən siyasi prosesləri, o cümlədən yeni konstitusiyanın qəbulu məsələsini diqqətlə izləyir. XİN başçısı vurğulayıb ki, müvafiq nəticə əldə olunacağı təqdirdə Azərbaycan tərəfi prosesi yekunlaşdırmağa tam hazırdır.
Ermənistan rəhbərliyinin ara-sıra müsbət ritorika ilə çıxış etməsi, bəzən də ziddiyyətli bəyanatlar səsləndirməsi heç nəyi dəyişmir. Sülhün yalnız kağız üzərində deyil, real hüquqi və siyasi addımlarla təsdiqlənməsi vacibdir. Bakının haqlı gözləntisi odur ki, İrəvan quru bəyanatları və daxili siyasi bəhanələri kənara qoyaraq, Azərbaycana qarşı ərazi iddialarından tam imtina etməli, konstitusiya və qanunvericilik səviyyəsində lazımi dəyişiklikləri yubanmadan həyata keçirməlidir. Yalnız bundan sonra tərəflər yekun sülhə imza atacaq və Cənubi Qafqazda əsl sabitlik və etibarlı sülh mühitinin bərqərar olması mümkünləşəcək.
İsmayıl QOCAYEV,
“Azərbaycan”
