Çoxvektorlu xarici siyasət yürüdən Azərbaycanın münasibətləri dərinləşdirdiyi aparıcı güclərdən biri də Çin Xalq Respublikasıdır. Strateji dərinlik qazanmış bu tərəfdaşlıq xətti özünün yüksək inkişaf dövrünü yaşayır. Cənubi Qafqazın aparıcı dövləti olan Azərbaycan ilə dünyanın ikinci böyük iqtisadiyyatı sayılan Çin arasında qurulan tərəfdaşlıq iki ölkənin maraqlarını təmin etməklə paralel, eyni zamanda Avrasiya məkanında yeni geoiqtisadi xəritənin çəkilməsində əsas hərəkətverici qüvvə kimi çıxış edir.
2025-ci ilin aprel ayında imzalanmış hərtərəfli strateji tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyanat Bakı və Pekin arasında gələcək çoxşaxəli fəaliyyətin hüquqi və siyasi təməllərini daha da möhkəmləndirdi. Məhz bu tarixi sənədin imzalanması ilə ikitərəfli siyasi, iqtisadi və logistik müstəvidə əməkdaşlıq genişləndi, gələcək çoxşaxəli fəaliyyətin aydın yol xəritəsi müəyyən edildi.
Sentyabrın 2-də Prezident İlham Əliyev Çin Xalq Respublikasının Ali Xalq Prokurorluğunun baş prokuroru Yinq Yonqun başçılıq etdiyi nümayəndə heyətini qəbul edərkən bu tərəfdaşlığın mahiyyətinə toxunaraq vurğulayıb: "Aprel ayından etibarən Çin və Azərbaycan artıq hərtərəfli strateji tərəfdaşlıq çərçivəsində fəaliyyət göstərir. Ötən il ölkənizə dövlət səfərimdə mənə göstərilən qonaqpərvərliyi böyük minnətdarlıq hissi ilə xatırlayıram. Çin Xalq Respublikasının Sədri Si Cinpin və digər yüksəksəviyyəli rəsmilərlə müzakirələrim bir daha göstərir ki, hər iki ölkə bir-birini çox yaxşı dost hesab edir".
Strateji tərəfdaşlığın siyasi müstəvidəki vacib məqamı tərəflərin bir-birinin ərazi bütövlüyünə və suverenliyinə göstərdiyi qətiyyətli dəstəkdir. Azərbaycan "Vahid Çin" prinsipini birmənalı şəkildə müdafiə edərək Tayvanı Çinin ayrılmaz tərkib hissəsi kimi tanıyır. Eynilə, Çin tərəfi Azərbaycanın Cənubi Qafqazda sülh və təhlükəsizliyin təmin olunmasına yönəlmiş siyasətini, suveren hüquqlarını tam dəstəkləyir. Tərəflərin beynəlxalq hüququn aliliyinə verdiyi bu dəyər konstruktiv dialoqa xidmət edir.
Sentyabrın 1-də Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı (ŞƏT) platforması çərçivəsində Bişkekdə keçirilən yüksəksəviyyəli "ŞƏT plyus" görüşü də Bakı-Pekin xəttindəki siyasi həmrəyliyi nümayiş etdirdi. Təşkilatla dialoq tərəfdaşı kimi sıx əməkdaşlıq edən Azərbaycan ədalətli nizamın tərəfdarı olduğunu növbəti dəfə beynəlxalq tribunadan dünyaya bəyan etdi. Dövlətimizin başçısı Çin heyətini qəbul edərkən beynəlxalq hüquqa sadiqlik və ŞƏT platformasındakı ortaq baxışlar barədə deyib: "Əlbəttə ki, hər iki ölkənin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə güclü qarşılıqlı dəstəyi Çinin və Azərbaycanın beynəlxalq hüquq normalarına sadiq olduğunu əyani şəkildə göstərir. Dünən "ŞƏT plyus" formatında Bişkekdə keçirilən yüksəksəviyyəli görüşdə Sədr Si Cinpin hüquq normaları, davranış qaydaları, beynəlxalq münasibətlər, qlobal xəritədə hər bir ölkənin bərabər olması haqqında danışdı. Biz bu çox aydın baxışla tam razıyıq. Qarşılıqlı dəstək, bir-birinin daxili məsələlərinə qarışmama, dünya miqyasında hər bir ölkənin bərabər şəkildə təmsil olunması və qarşıdurmaya yox, əməkdaşlığa yönəlmiş siyasət bizim strategiyaya tamamilə uyğundur".
Siyasi anlaşmaların nəticəsi olaraq ikitərəfli iqtisadi və investisiya əlaqələrindəki göstəricilər də yüksəlib. Azərbaycanın əsas ticarət tərəfdaşlarından birinə çevrilən Çin yerli bazarda, xüsusən qeyri-neft sektorunda iştirakını genişləndirib. Çin şirkətlərinin ölkəmizdəki infrastruktur, sənaye və yüksək texnologiya layihələrində investor və podratçı kimi iştirakı hər iki tərəf üçün dividendlər gətirir.
İqtisadi tərəfdaşlığın ən önəmli sahəsi nəqliyyat və logistikadır. Çinin qlobal "Bir kəmər, bir yol" təşəbbüsünü ilk dəstəkləyən ölkələrdən biri kimi Azərbaycan Mərkəzi Asiya və Xəzər dənizi üzərindən keçən Trans-Xəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun, yəni Orta dəhlizin ən mühüm mərkəzinə çevrilib. Avropa ilə Asiya arasında təhlükəsiz və qısa yükdaşıma zəncirini təmin edən bu marşrut üzrə yükdaşımaların həcmi sürətlə artır. Azərbaycanın modernləşən nəqliyyat-logistika infrastrukturu Çin məhsullarının dəniz və dəmir yolları vasitəsilə Qərb istiqamətinə maneəsiz çatdırılmasına etibarlı zəmanət verir. Xüsusilə Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı, Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu xətti və ölkəmizin əlverişli coğrafi mövqeyi Trans-Xəzər marşrutunun ötürmə qabiliyyətini artıraraq daşımalarda vaxta və xərclərə ciddi qənaət edilməsinə yol açır. Bu strateji nəqliyyat dəhlizinin inkişafı hər iki ölkə liderinin nümayiş etdirdiyi siyasi iradənin və uzaqgörən xarici siyasət kursunun bariz göstəricisidir. Dövlət başçılarının logistik layihələrə verdiyi dəstək "Şərq-Qərb" nəqliyyat qovşağının təhlükəsizliyini möhkəmləndirməklə yanaşı, ikitərəfli iqtisadi tərəfdaşlığı keyfiyyətcə yeni müstəviyə qaldırır.
Qitələri birləşdirən bağlantı şəbəkəsinin önəmini vurğulayan Azərbaycan Prezidenti Çin rəsmisini qəbul edərkən bu məqama xüsusi toxunub: "Əlbəttə ki, əməkdaşlığımızın vacib seqmenti bağlantıdır. Sədr Si Cinpinin təşəbbüsü ilə həyata keçirilən "Bir kəmər, bir yol" layihəsi Azərbaycan tərəfindən tamamilə dəstəklənir. Biz bunu təkcə bəyanatlarla deyil, praktiki addımlarla göstəririk. Bu gün Mərkəzi Asiya, Azərbaycan və Çin arasında bağlantı qlobal əməkdaşlığın, təhlükəsizliyin mühüm amilidir. Keçən ay mən Mərkəzi Asiyanın iki ölkəsinə dövlət səfəri etdim. Növbəti ay mən Mərkəzi Asiyanın üçüncü bir ölkəsini ziyarət edəcəyəm və əlbəttə ki, bizim danışıqların mühüm hissəsi bağlantı mövzusudur. Burada Çin yüklərin həcmi nöqteyi-nəzərindən əsas oyunçudur".
Azərbaycan-Çin əməkdaşlığı ənənəvi sahələrlə məhdudlaşmır, həm də dövrün tələblərinə uyğun olaraq "yaşıl enerji", rəqəmsal iqtisadiyyat və süni intellekt kimi innovativ istiqamətləri də əhatə edir. Ölkəmizdə reallaşdırılan günəş və külək-elektrik stansiyalarının inşasında Çinin qabaqcıl texnologiyalarından geniş istifadə olunur.
Dövlətlərarası münasibətlərdə xalqlar arasında yaranan humanitar körpülər də önəm kəsb edir. İkitərəfli qaydada viza tələbinin ləğv edilməsi haqqında qəbul olunmuş qərar Bakı ilə Pekin arasında etimadın aydın göstəricisidir. Vizasız rejim nəticəsində həm işgüzar dairələrin gediş-gəlişi asanlaşıb, həm də qarşılıqlı turist axınında artım qeydə alınıb. Dövlətimizin başçısı bununla bağlı deyib: "Nəhayət, sonuncu məsələ dostluğun və qarşılıqlı etimadın əlaməti ilə bağlıdır. Bu da hər iki ölkəyə səfərlər üçün viza tələbinin aradan qaldırılmasıdır. İndi bizim vətəndaşlar hər hansı bir viza tələbi olmadan səyahət edə bilərlər".
Azərbaycan-Çin münasibətləri qlobal miqyasda sabitliyə, iqtisadi tərəqqiyə və təhlükəsizliyə xidmət edən nümunəvi əməkdaşlıq modelinə çevrilib. İki ölkə arasında imzalanan hər sənəd, atılan hər əməli addım və liderlərin nümayiş etdirdiyi güclü siyasi iradə bu tərəfdaşlığın gələcəkdə daha böyük uğurlara imza atacağını əminliklə söyləməyə imkan verir.
İsmayıl QOCAYEV,
"Azərbaycan"
